Literarishe bleter · 1931-09-18 · 38 (18.9.1931) · p. Seite 732

ליסיעראריעיס בל08י38 38 3851,) זייס 732 ז ז כ ד ו נ ו ת טעד, נ$כן םיזרנעטערן דעם אצטן פורים־שפי?, נאכן ארויםצװינמז דעם פוטוריזם, קוביזם, און אנדעדע ״איזסען״, איעט װען מ׳האאט שוין װידער ב״ם אומקערן זיך צום ערלעכן און רעאליםטיען שפילן װו דער איינציקער שעפער איז דער אקטיןזר אליין טיט זיין טא־ צענט, און נישט די אלע צונעטראכטע םארבצענרערישע עםעקטן — און אםיצו אין דעם באנייטן רוםצאנד פארנעטט איצט דער אצטער םאסקװער קונסט-טעאטער דעם אויבן־אן, — איצט זע איך, װי נערעכט מיר זענען נעװען אין אונזערע םארצאננען. אונזער אויפנאבע איז געװען צו באשאםן אויף דעד בינע צעבעדיקע נעשטאצטן, ניין און רעדן װי צעבעדיקע טענטשן און דער עיקר — דורכםיצן און איבערצולעבן די ראצן נישט טיטן נצאצן טיט די אויגן און װאדםן מיט די הענט, נאר מיטן שװיינן, םיט די נויטיקע פויזעם, יאװענוננען. דאם אצץ האט זיך קאנצענטדידט איז איין םראזע: ״אפשאפן די םערטע װאנט״, װאם דאם האט געםיינט: נישט רעכענען זיך םיטן פובציקום, נאר יהאבן אין זינען די ראצע, װאם ם׳שפיצט און די איבעריקע אקטיארן, מיט װעטען מען שפיצט. קענעגריק אונזערע טיטנאידער, אז, דאס דוב םון זי• זענען אנפאנגער, װעאכע האבן אםשר טאלענט און אויך טיטצען, אבער האבן קיין שום טעאטער־ביצדוננ, קיין פראקטיק, קיין טעכניק, און אויך װיםנדיק, אז די נרעםטע טייצ פון זיי זענען צונעפאםט צו פאדקערפערן םאצקם־מענטשן, ר.אט טען נעמוזמ זוכן םאצקסטים־ אעכע פיעםעס פארן ערשטן אנהויב. םיר האבן נעהאצטן, אז ם׳איז בעםער אויםצוםירן קינסטאע־ ריש א פשוטע רעאציסטישע פיעסע, איידער איבעדצוםירן א שװערע פראבצעטאמישע אינטעצעקטועצע פיעםע. םיט נרוים םי איז נעצוננען צו נעםינען די ערשטע צװיי פיעסעם: פרץ הידשביינס — ״םאדװארםן װינקצ״ און שצום אשם — ״דער צאנדםמאן״. און סיט די צװיי פיעםע האבן טיר בא־ שצאן צו עםענען דעם םעזאן. אין מיין דירה (פאנוצאנקע 11) איז םארנעקומען די נרינ־ דוננם־פארזאמאוננ, אויח װעצכע עם זענען נעווען אייננעצאדן רי כצצ־טוער: ד״ד י. װינאדםקי, ד״ר צ. שאבאד, רי ציטעראטן: ד״ר אצשװאננער, זאמן רייזען, דן קאפצאנאװיטש, מ. שאציט, נ. פאודער־ טאכער א. א. דאם איז נעווען דער ערשטער אװנט, װו יידישע אקטיארן און ציטעראטן האבן זיך צונויפנעטראפן, אן קנאה־שנאה. מיט ציבע און איבערנעגעבנקײט םאר איין זאך, םאר איין צװעק... דער אװנט איז נעװען אזא הארציקער אזא נעראטענעד, אז ט׳האט באשצאםן צו פארװאנדצען מיין נענונ-נרויםע װוינוננ, אין א שטענדיקן ציטעראטן־און ארטיסטךקצוב. בייטאנ זענען רארטן םארנעקוטען די רעפעטיציעם, און בײ־ נאכם פצעגן זיך פאדזאמצען ציטעראטן, זשורנאציםטן, מוזיקער מאצער, און עס םצענן פארקומען זייער אינטערעסאנטע שטועםן איבער טעאטער, קונםט, ציטעראטור א. א. װ. די שמועםן האבן נעבראכט פאר אונז נאר נרויםע נוצן. אין אצע װיכטיקע קינםטצערישע פראנן פצענן מיר זיך באראטן טיט די פאםיקע פערזאנען, און זיי האבן אונז פיצ נעהאצםך אין רע־ פערטואר, ראצן־פארטייצוננ א. א. װ. ביי דער ערשטער פראבע איז אויפנעשװוסען די םראנעיװענן דיאצעקט. װי באװוםט איז ביז אונז באנוצט נעװארן אין אצע יידישע?ייע ק ן) 7 י ס * / / ב 1 ק 8 ר ע ש ם £ 3 י 0 ל 11 װי די טדופע איז צונויפנעשטעצט נעװארן, האט מען אויסנע־ קצ־בן דריי קאמיםיעם. א) א סטאטוט־קאמיםיע, ב) א רעפערטואד־ קאפיםיע און ג) טעאטער־געביידע־קאםיםיע. די אצע דריי קאמיםיעס צוזאפען האבן נעביצדעט די פאדװאצטוננ פון דער טרופע אדעד דעם ״צײטנדיקן ארגאן״, װי מ׳האט עם אננערופן. די אדבעט פון דער ערשטע־ קאמיםיע, — צו יעאפן דעם םטאטוט, — איז אננעקומען נישט שװער, װײצ אויח אונזער ער־ שטער אצנעפײנע־ פארזאםצוננ א-ז קצאר נעװארן אונזער ציצ: ״נרינדן א רײז־קינםטצעד-שן דראפאט-שן טעאטער״. אצם מוםטער האבן מיר פאד זיך נעהאט די בעםערע רוםישע טעאטערן בכצצ, און דעם םאםקװעד קונםט־טעאטער בפרט. די הויפט־פרינציפן םון די אװבנדערמאנטע סעאטעדן האבן מיר ארײנגענופען אין אונזער םטאטוט, װי צום ביישפיצ: באקעםםן ו עם םטאריזם, די נרעםטע נעװיכט צײנן אויף דעם אנםאפבצ־שפיצ, נישט טארן זיך אפזאגן פון די קצענםטע ראצן, אפ־צו צו םטא־ מיםטירן, א שטדעננע דיםציפצין אויף די פראבן און בעת דעד פארשטעצוננ, אדאפװארפן דעם םופצער־קאםטן, ד. ה. די אקטיארן מוזן קאנען די דאצן אויף אויםװײניק, אן ערנםטע קינםטצער-שע באצױננ צו די דעקאדאציעס, ציכט־עפעקטן, קאםטױמען און נרים, נישט ארויםגײן אין די אנטדאקטן זיך נוינן פארן פובציקום, װײצ דאם שטערט די נאנצק״ט פון דער םארשטעצוננ א. א. װ. ציידער װערן וױיניק אפנעהיטן אין די נאך איבערנעבציבענע ״װיצנער מרופעם״ אט די אצע װיבטיקע פרינציפן... דעם רעפערטואר האט געדאי־םט באזארנן די צװײטע קא־ מיםיע, אבער דאם איז שוין אננעקופען פיצ שװערער. װיצנע איז דאן געװען אפגעשניטן פון דער יידישער וועצט. די ״אסט איז נאך נישט נעווען אײננעש־טעצט. האבן טיר געמוזט צונויפשטעצן אונזער דעפעדטואר פון דעם ביסצ פיעםעם, װאס מ׳ראט געםונען אין װיצנע. די קאמיםיע־מיטנצידער האבן זיך אװעהנעצאזן איבער די בוכהאנדצונגען, ביבציאטעקן, אבעד אופעטום האט מען נעםונען אצץ אצטע און נײע שונד־פיעסעם. אבער פיעסעם, װאם זאצן פאםן פאר אונזער טעאטער, איז שװער נעװען צו געםינען. רי עטצעכע רראפאטישע ײערק פון אונזערע בעםערע שרײ־ בער זענען: מיט א חסידיש־מיםטישן אינהאצט אדער א םימבאציש־ פרא־צעמאטישן כאראקטער. דערצו זענען זײ נעװען וױיניק םצע־ ניש און איבערהויפט נישט צונעפאסט פאר אונז. װארום, װי נעזאנט, זענען מיר דאן נעײען אונטערן אײנפצוס פון דעם רוםישן רעאציםטישן טעאטער. אונזער צאזוננ איז געװען: אויסטײדן דאם נישט־נאטירצעכע און געקינםטצטע אויף דער בינע. גישט רעדן זינגנדיק מיט איבערנעטריבענעם פאטאם, און ײארפן דעדבײ מיט די הענט, קדימען דאס פנים און נצאצן מיט די אוינן, און ינאקן די;ריצצנדיקע צאננע םאנאי׳אנן צום האכנעשעצטן פובי׳יקום. אדער גאר צו זיך אציין... איזא םארט ״שפיצן״ איז שוין צאננ אויםגעװארצצט נעװארן פון דעם רוםישן טעאטער, נאר צום יידישן טעאטער האבן אט די אצע ־עפאדמען נאך נישט דערנרײכט. ט׳האט נאך אצץ ״נעאר־ בעט״ פיט די אצטע פורימשפיצעדישע מיטצען און דעם אצטן פאר״זימצטן שונד־דעפערטואר. איצט מיט םופצן יאר שפעטער — נאכדעם װי ט׳האט שוין אויפ-יפרוײט נײע פארמען און עקםפעריטענטן טימן ײדישן טעא־