Literarishe bleter · 1931-09-18 · 38 (18.9.1931) · p. Seite 727

יײט 727 ליסיטר&וויטפ' בלצסיער וץגז. 38 (385) איז נ־שט דער םענט־ע. װאם הןוט ב״ אאע אומשטענדן ס״ן מורא נייטט; א העקר איז דער, װאם קאז קוקן דער וױרקיעבקייט אין די אויגן, און װאם קאן זיך מיט א־ר אן עצה געבן יטארױ און ערלעך. און איגנאנצן אין אט דעם זין האט שאו אויך אין זיין ״צעזאר און קרעאפאטרע״ נענעבן ד־ אויפפאםוננ םון זשענ־־מהות. דער גדו־םער צעזאר איז דער איינםאכםטער פון אאע מענטשן. דער םוד פון זיין גרויםק״ט א־ז ז״ן נאטיראעכקייט, זיין צופאסן זיך צו זיין א״גענעם װעזן. ער א־ז נישט רער מענטש, װאם בדעננט ארוים דאם איבערדאשנדיקע, או־םעדנעװיינרעכע, נאר אדרבא: א־ן אאע סיטואציעם באוױיזט עד אדוים דאם זעאבסטפאריטטענדרעכע און דאס פאם־קע. װען ארע װאאטן אזו־ נעאעבט און נעהאנדרט װי צעזאד, וואאט די ווערט פוא געװען מ־ט נאונ־ם. ד־ מדדנה םון ־עדן מענטיע איז דע־ גראד פון זיין נאטי־רעכק־יט. די נ־שט־ליגנעדישע מענטשן זענען שטענד־ק גדו־ס. צעזא־ א־ז נ־שט בא־־מט א דאנק ז־־ן ד־ז־קעד נדו־פק־־ט, נאד א דאנק דעד גוטעד פדאפאד־ז םון זיינע פעיקי־טן. און קי־נמא־ האט שאו נ־שט גענעבן דע־ א־דאניע אזא פאעט־שע פאדקע־פעדונג, װ־ דא: א־ן דער א־ראנ־ע פונם זשעני, װאם ד־ װערט דעדבא־קט דא. שאו אטאק־דט נ־שט דעם אינן, נא־ װייזט װ־ רנוכזװ־ועך דעד ר־נן א־ז. עד זאגט נ־שט: ־עדעד ר־ננעד־ישע־ מענטש א־ז א נ־- דעדטדעכט־ק װעזן, נאר: ־עדעד ר־גנעד־שעד מענטש א־ז א קא,— קאטוד. און נאך מע־: עד וױ־זט, אז דער א־בן א־ו העכסט אומ־ פ־אקט־ש, און אז ד־ ז־נר זענען העכםט ראננװייר־ק. אבעד כד־ צוצ־ען דעם עורם, אז עד זאר אט ד־ שטארק־אומאנגענעמע אםתן קאנען פא־ר־־ען, באנוצט ע־ א פעדאגאנ־שן שפ־צל. פון זיינע מא־ דאר־שע אפפ־ד־מ־טרען מאכט ע־ ז־ם־יטמעקנד־קע פ־אן א־ן םאדם םון קאאפא־טאזש־דדאמעם, און ז־־נע בוררעסקן װי טאמאר־נד־ פאםט־אן א־ן ׳עאקאראד. אבעד דאם פובא־קום א־ז נאך כיטדעד פון שאו. עם יעקט א־ום דעם גוטן ׳עאקאראד, און ד־ טאםאר־נד אאזט עם א־בעד. און םע־טשבענקם א־ז נערעכט, װען עד זאגט: ״ד־ ד־כטעד דעדן שטענד־ק נאד מ־ט ז־ך אאי־ן״. פ\\ ד־יסיעו. דעם װויאן און א״דעאן פאםטאר, װאם האט איב די נאנצע װעאט און װערט געאיבט דורך דער נאנצער װעאט. ם׳קומט אבער א םא־ מענט, ווען עם נייט א־ן אעבן און טויט, און זיי פארטוישן זיך פאוצים מיט די ראאן. און ם׳װערט קאאר: אנדערםענם פר־םטעד־ םאנטא אי ז געװען נישט מעך װי א דעקאראצ־ע און דישארדם טײװאאבישער פרצוף איז נעװען נישט מער, וױ שמ־נקע. דאם זעא־ בע איז אין ״קאנדידא״. דא איז דעד פאםטאד א געצעדטאטער, איינ־ געביאדעטער איבאינג םון דעם ש־קזאא און םון פרויען. און דער ארעמער פאדאאזענער ריכטער מעדטשבענקם, איז נאך קיינ־ םאא דורך קיינעם נישט געװען געאיבט. ס׳קומט אבער דעד נרוי־ םער אנטשיידענער מאמענט, װען קאנדידא דאדך דעדפידן און אויםקא״בן איינעם פון זיי. און די אנטשײדוננ א־רע איז א װייב־ אעכע. זי קאייבט אוים דעם ׳עװאכערן. אבעד דער שװאכערעד א־ז דאם םאא נדאד מאדעא, װאס א־ז אפנ־ם דעד שטאדקעדער. װ־יא ער איז שטענדיק געװען נעצערטאט, און דעדפאר קאן עד נ־יעט בא״בן קיין א״ן טאג אן קאנדידען. און דעד װעאטפרעמדע,־, היי־ מאטאאזער דיכטער איז דא דעד אמתעד ק־נינ פון אעבן, עד דאדף נאדנ־שט און דאדף קיינעם נ־שט, װ־יא עד האט ז־ך זעאבםט. און אזוי נייט ער זיך אװעק; כאומרשט רעזיננ־דט, א־ן דעד אמתן אבעד נייט עד אװעק װי א זיגעד. דאם א־ז, — או־ב א־ך בין בעדנאדד שאון נוט מש־נ, — דעד םוד, װאם דעד דיכטעד טדאגט אװעק מ־ט ז־ך, און דאם פאדםאאק װייס נ־שט דע־פון. ד־נצעד האט צו נעטעס אן אויטאביאנדאם־שער באמערקוננ צוגעגעבן ד־ באר־מטע הערה: ״דא האט נעטע א טעות נעהאט!״ א־ך װאאט אויך נעזאגט: ״דא האט ישאו א טעות נעהאט!" קאנד־דא דאט דעם סוד נעװוםט. א־ן זעאבן אדט דעדש־ןנט אין זיין ״העאדן״ דעד םערבישעד מא־אר םעדגיי םאדאנאװ אאם א טיפ םון אן א־ידעאן העאר־שן ױנגנמאן, און אעבן א־ם — א פ־א בראסעדע נעשטאאט, דעד ט־ו־ קענער און פראזא־שער הו־פטמאן באונטשאי. אין דעד װ־דקאעכק־־ט איז פונקט פאדקערט: באונטשאי איז דעד העאד, און סעדניי האט פון העאדן גארנישט או־סער זיין מוגדיר, זיינע מאניערן. א העאד ד. עזוןדני/נעו?׳/ ,א טראפו ריכטיהע טענות איז א ים ״ל־ינהע״ הװיטשעך א ד ע ר װעו א ביבל־־יאטעהאר װארפט ארײו א שטײז אױ װאסער פע־ספעקט־װן פון דעד י־דיש־פדאאעטארייטעד איטעדאטור״ (גע־ נויעד באד־כט — זע ״עמעם״ םון 20־טן דעצעםבער 1929). דעדטיט, אייננטאעך, װאאט די מעשה נודא װענן דעד ״קאא־ ם־קעד־נעפאד״ א־ן דאטנפאדבאנד ז־ך נעקענט פארענד־קן... א־ז אבעד געקומען ד. טשארנ־ פון בעראין, — א פא־־ס־קעד אייעניעך פון די ייד־ש־סאװעטישע צי־טוננען און זשודנאאן און האט א־בערגענעבן םאד ד־ אעזעד םון די ״איטעדא־ישע באעטער״ די או־בנדעדמאנטע םטאט־םט־ק א־בעדמאנס אונטעד דעם אומ־ שואדיקן טיטא: ״װעאכע יידישע שרייבעד װערן נעאייענט דודך דעם יידישן אדבעטער א־ן װי־סדוםאאנד״. (זע ״איט. באעטער״ נומ. 51 םון 1929). אין דעם דאזיקן אדטיקא האב איך זיך טאנץ װייט נ־שט נע־ פדייט מיט דעם, װאם ״די ייד־שע םאװעט־שע איטעדאטור װערט פון ייד־שן אייענעד׳א־ן ראטנפאדבאנד נישט געאייענט״ (װ־ ברא־ ײאדניק שרייבט עם מיר א־צטעד צו אין ״עמעס״), נאד איך האב אויפן םםך פון מ. איבעדמאנם ציפעדן באגר־םט םיט פדיח־ רעם םאקט, וואס אפיאו אבאנענטן םון א ײדיש־קאמוניסט־שער ב־בא־א־ דער אנהויב פון דער דאזיקער מעשה איז געשען נאך מ־ט א פאר יאר צוריק אינם מינםקעד זשורנאא ״שטער;״, (אקטאבעד 1929), װו דער ביבאיאטעקאד מ. איבערמאן האט געהאט פובא־קירט א םטאט־םטיק װענן דער צאא יידישע ביכער, װאם איז נעאי־ענט נעװארן אין משך םון א יאר (םון אקטאבעד 1928 ביז אקטאבעד 1929) אין דעד ביבאיאטעק ביים מינםקעד צענטראאן פארטײאישן ײדישן ארבעטער־קאוב אויםן נאמען פון אענין. די דאזיקע אומשואז־יקע םטאטיסטיק האט נעהאט דעדצײאט, אז די אבאנענטן פון דער מינםקער ײדיש־קאטוניםט־שער ביבאיא־ טעק האבן אין משך םונם באריכטם־יאר (1928—1929) נעהאט נעאײנט די ײדישע קאאםיקער און די יידישע שרײבער םון אױםאאנד א םך םער, איידער די היימישע ײדיש־םאװעטישע שר״בעד. די דאזיקע אומגעריכטע דערשײנוננ האט נעהאט דענםטסאא ארויםנערוםן א שטיקא מהומה אין די יידישע פארטיי־קרײזן פון םאמע צענטער אפיאו — םון מאסקײע, און מ. איטװאקאװ האט אויף אט דער דאזיקער ״קאאסיקעד־נעםאר״ געהאט דענםטמאא עםנטאעך אננעװיזן אין זי־ן פאדטדאנ ״װענן דעם צושטאנד און