Literarishe bleter · 1931-09-11 · 37 (11.9.1931) · p. Seite 720

ריסיעראריטוע ברװבוער ודגז. דב ו*36\ זײט 720 שםאא לײםטא. און דאם דאדף עס דערװעהן בײ אלעםעז דעם דרך־ אדץ, די אכטוגג, די מורא? אפגעזען אבער םון דעם ארעמעז — איז די פארשטעאוגג נע־ שטאנען אויף א הויכער םצענישער םדרנה. דער טאז, די אטםאםפעד, דאם שפיאן פון ד• ארטיםטן — אאץ איז נעװען היינםטאעריש גע־ םאםטן און נעוװיגן. -ם׳איז נעװען פיא ערנםט און טאקט אין די באװענוננען, און דער רעזשיםער און די ארטיםטן, יעדער אײנער מיט ז״נע מענאעכקײטן און אין ז״עדע נרענעצן, האבן םיטגעטראנן צו דער נאנצקײט פון דער פארשטעאוננ. ,_ װװז\ װײגיר ״איך פארשט״. אז עס םוז עפעס ז״ן זײער ערנםט, װאם האט א״ר באוװינן םיר צו שטע־ן אויסצופירן גאטם א טאט." רער םך־הכא: עם איז געװען א ז״ער שיינע פאדשטעאוננ, א קואטודעאע, זויבערע, ציכטיקע, אבער עס איז נעװען קאאט. און אזו■ אויך — די דעקאראציעם פון װ. װײנטרויב — ז״ער שײנע, אבער אויך פרעמדע, קאאטע. און מאדנע זענען געװען ד• ד״ד װענן דעם שטור, דעם בסא־הדבנות, פאר װעאכן ם׳דאדף האבן אפש״, װען אאע האבן נעזען פאר זיך איין מאא — א נעא־ אפגעמארעװעםן דיקט, און א צװ״ט םאא — א קעםטא מיט א דין, דער ״דיבוק״ פון ברהארעשט שפיאן פאר ד• איידיקע בענקאעך... און אםיאו אוםזיםט װיא םען אפטמאא נ־שט קומען... און דא, א מאםע פאראדעמטע ױננט, אאע אפנעריםענע, אױםנעםאדעטע, רײםן זיך מ־ט אזא נעוואאטיקן בח, ברעננען זייערע אעצטע נדאשנם צו זען א ײדישע פארשטעאוננ... םיר האבן ז״ םוחא געװען רעם שאדן, װאם זײ האבן צעבראכן ד■ ײענט, דעם טוסא, װאם זײ האבן נעמאכט, און װאס זײ האבן אפגעשטעאט דעם טדאםװאי און דעם גאנצן נאםן-פארקער אויף א נאנצעד שעה. אפיאו דאס, ײאם הונרעדטער האבן זיך אדײננע־ ריםן אן ביאעטן... איך האב נעהאאטן א קורצע דעדע. נעבעטן, זײ זאאן אאײן מאבן אן ארדנוגנ צװישן זיך, עם זאא זײן רויק, ם׳זאר קאנען דורכפירן ר־ פארשטעאוננ. און מערקװירדיק: םענטשן זענען ארײן דר״ מאא אזוי פיא, ײיפיא פרעצעד דעד נארטן פארמאנט, און דאך האט געהערשט א פואשמענדיקע ארדנוננ. שוין ראננ האבן מיד נישט נעשפיאט םיט אזא באנייםטעדוננ און פאר אזא מוםטערהאפטן עואם. דעד טויזנטקעפיקער עואם האט ערשט אויפנעבדויזט, װען די פארשטעאוננ איז געװען נעענדיקט. צו ד• אװאציעס האט קיין םוף נישט נעגוסען. ײי אאנג ם־ר האבן נאך אזא עואם םארן יידישן טעאטער — זאא עם זײן ם־טן כח פון ״דיבוק״ אפיאו — טאר מען דעם מוס נישט פאדאידן, און ם׳דארף אויפהערן צו באװ״נען דעם יידישן טע־ אטער, אז ער נ״ט אונטעד... איר װעט מיד מוחר זיין, פרײנט מײזיא, ײאם איך האב זיך אננעװארפן אויף אײך מיט מײן אאננן ברױו. אבער נראד םיט אײך האב איך זיך נעװאאט טײאן די שטאדקע איבעדאעבוננ, ײאס איך האב נעהאט. װ״א א״ערע מרה־שחורהדיקע נאטיצן אין די ״איט. באעטער״ װענן יידישן טעאטער, האט שטענ־ דיק אפעאירט צו םיר; פוגקט א־ן אזא שטיסוננ בין איך נעװען אין אמעדיקע, אבער די נעשעענישן דא, האבן מ־ד געצװונגען םײן מײגונג צו בייטן, און איך נאו־ב, אז אײך װעט פדײען צו הערן אזעאכע פרייאעכע ידיעות״. פון אינקס: פרץ הירטבײר, אפװר טוװזיאסישטר, אײפסיא\ פייוערמד, רזטװאי ףרױזא\, .ר^רימ פילויאזן. דער באװוםטע־ ־עזש־סער און ארט־סט א״ב קאד־סאן, װאם שפ־אט א־צט ם־ט ױםף בואאיװ א־ן בוקארעשט (זע ״איט. באעטער״ נומ. 33 ״א פ־־־אעבער נרוס״), שרײבט אונז א־ן א בי־־ײ: ״..מ־ר פא־ענד־קן שו־ן אונזערע פארשטעאונגען מ־ט נרו־ם רע־פאאנ. ע־שט אז עם זענען נעסעאדעט נעװארן ד־ ־עצטע 10 פא־שטעאונגע;, א־ז דער א־נטעדעם נעײאדן אזוי נרוים, אז ־עדן אװנט מוז מען בדעננען פאא־צײ צו האאטן ארדנוננ... מ־־ האבן נעפ־וײט אױפפירן דעם ״ד־בוק״ א־ן א באנײטער פאי־ם, אדײנטי־אנן געײ־סע ענדעי־וננע;. או־פנעבו־ט פאאטפארסעס, או־םנעגרופ־רט די שי־־שפיאער אזו־, אז זײ האבן םאר׳נוםען דעם נאנצן שטח פון דער ביגע. נ־ש־ט נאד א־ן דער פאאך, װ־ ם׳פאענט פ־־ע־ שפ־אן, נאר או־ך א־ן דעד הויך און אין דער ט־ף (בואאװ שפ־אט צװײ ראאן־. חנן און דעם צד־ק, אויך — םענדעדן). מיר האבן נ־שט נענאויבט א־ן דעם עי־פאאג, װײא ער־עטנם, האט דעד ״ד־בוק״ קײן מאא נ־שט או־םגענומען אין בוקארעשט. װען ס־ר זענען געקומען אהער ם־ט זיבן יאר צור־ק אאס ד־ ״וױאנע־ טרופע״ מ־ט דעם גדו־םן א־־ננעשפ־אטן אנםאמבא, א־ן דער צ־יט, װען דער ״ר־בוק״ האט געשאאגן ,־עקא־ד; אין אאע אענ־ דעד און שטעט, א־ז דא א־ן רומענ־ען דע־ ״ד־בוק״ דודבנעפאאן... נאך א פא־ מאא שפ־אן האבן מ־ר א־ם .נעםוזט אדאפנעםען. און נ־אד אזא פ־עםע, װ־ ארצ־באשעװס ״א״פערזוכט״, װעאכע האט אין ערנע־ן ק״ן ע־פאאג נישט געהאט בײ אונז, א־ז נעגאננען א־ן בוקאדעשט א 25 מאא בײ פואע הייזער. םיד האבן נערעכנט, אז .־ומענ־ען א־ז נאך נ־שט דערװאקםן צום ״דיבוק״. דער־בער האבן מ־ר איצט נ־שט נעװאאט או־פפידן דעם ״ד־בוק״, אבער ד■ דירעקציע האט עם פאראאננט. האבן ס־ר א־ר צואיב־נעטון. און עם איז נעשען דאס, װאס איך האב פאר רי גאנצע פופצן יאר נישט נעזען. פון 7 א זײנער האבן זיך נענוטען שיטן מענטשן (מיר הויבן דא אן צו שפיאן האאב צען, אזוי איז דא די מאדע!). און באאד איז געײאי־ן אננעפ־אט דער גאנצער נארטן, אבער צום שט־אם פון מענטשן האט קײז םוף נישט גענומ־ען. פון אאע גאסן האבן זיך גע־ נוםען שפאדן מאםן ־וננװארג, סטודענטן, ארבעטעד, בחורים און מײדאעך, א־ך האב נ־שט נעגאו־בט, אז א־ן בוקארעשט זענען דא אזי״ פ־א ײדן. און נ־אד ד־ א־עמעי־ע ש־־כטן, װעאבע קומען צו אונז ק־־נמאא נ־שט. עם האבן נ־שט נעהאאפן ד־ דע־קאערוננען, אז ם׳זענעז מער נ־ש־טא קײן פאעצע־ און אז ם׳א־ז אוממעגאעך אאעמען א־־ינצו־ אאזן. ד־ מאםע א־ז נעװארן װ־אד, און עם האט או־םנעביאכן אן אמתער ״אױפשטאנד״. מען האט נענומען שטודמען דעם טו־ע־, און עם האט יאננ נ־שט גענומען, װ־ ד־ בװאא־ע מענטשן האבן אײננענומען אײן ״פעםטוננ״ נאך דע־ צװײטעד. דדײ מויערן און צװײ װענט האט מען דורכנעבדאכן, און דער ים מענטשן האט ז־ך אי־־ינגעריםן ם־ט א הודא־נעשריי... א־ך האב עט צוגעזען און נעציטערט פון שרעק און נעשפרונ־ נען םאר פדײד... איך האב ז־ך דערמאנט, ײי אין אמעי־יקע צעט־יאט מען יעדן אװנט טויזנטער ב־אעטן פון די ײדישע טעאטערן צו אאע פראפ. פארײנען און אנד. ארגאניזאציעס, סרי ם׳זאא נישט דארםן