Literarishe bleter · 1931-09-11 · 37 (11.9.1931) · p. Seite 713

9 ויסיעךאךיטנו בלעסיער 7\\ז._דב 3841.) 713 א טראכט װענן דעם, 8ז נ$ך נאנצע צען יאר אננעשטרעננטער :ער־ בעט םוז םען אנהו־בן צוריק םון אאױ־בית. װאם קוטט י8 םאר? איז אםשר נערעכט דער ח׳ ם. זיצבערםארב, אז אונזער שוא נע- פינט זיך נאך עוײהױם אין די װיקעלעך. עם װעאן זיך געםינען אנ־ דערע חקרנים, װעלכע װעלן אײך אפיםר דערװײזן, אז אונזער שול איז נאר א מפל־קינד. נײן! נישט ראם און נישט יענץ. קײן ״הינרער־ שע״ םארגלײכוננען װעלן אונז דא נישט העאםן אויך א האר. אין דער אםתן איז אונזער שול נענוג רײוי, זי איז אבער קראנק, נעפעראעך קראנק. דאם איז די קראנקהײט, אויױ װעיכער ם׳האט נעליטן רער באװוםטער העלד םון פ־צעם פאלקםטיםיעכער נעשיכטע, דער בחור דעד עלוי, חנניה, מעלכער האט פאראוירן רעם זברון און נעםוזט אנהויבן צו לערנען אלץ פונדאם:", פון אלף- בית אן. חנניהם קראנקהײט איז נעקוםען װי א שטראף דערםאר, װאם ער האט נעאערנט די תורה נישט אשמה. אונזער שור־ארנא־ ,ניזאציע איז אויך נישט נעװען א״ננעשטעאט או־ױ צו אדבעטן ישמה. זי איז דאך נעװען באויז א םיטא צום ציא, אבער נישט קײן ציא, און טאקע צואיב דער זינד, האבן םיר םאראוירן א תקופה םון צען יאר• ניע א המשך םון רער םריערדיקער, צי זי הויבט זיך אן פון דאםנײ אאם א םפעציאאיסט אין רער דאזיקער פראגע, ײאם האט אין םשך פון 15 יאר געהאט צו טון כםדר מיט דעדװאקםענע אנאאםאבעטן, בין איך נײניריק צו מיםן, װאם האט םען אויםגעטון מיט ד־ אויבנדערםאנטע קאטפאניעם, נאר װי קען םען דאם דערגײן; יעדע פארטײ פ־רט דאם װי אירן א הײמישן ענין. נעװים, אז אזא אר־ בעט װי די איקװידירונג םון אנאאפאבעטיזם איז אן אויפגאבע פאר א מאוכה. נאר א מאוכה קען שאפן דעם נויטיקן אפאראט און בא־ הערשט די נויטיקע מיטאען דערצו. אונזער ארבעט װאאט געװען פון א קאענערן, פארשטײט זיך, פארנעם, אבער באנרענעצן זיך :אר םיט אבסטראקטע אאזוננען טארן מיד נישט. נישט מיט װערטער, נאר מיט מעשים רוםן מיר צו םעשים. באננונענען מיר זיך ראך נישט מיט רעקאאראציעס װענן א פאאקם־שוא, נאר מיר בויען דאך די פאאקם־שוא, װײא נאר בויענריק ז־, קענען מיר םאר איר קעמפן. ה״סט דאם, אז די קאמפאניע קענן אנאאםאבעטיזם האט םען בא־ דארפט פירן און פירן האט מען זי נעקאנט נאר מיט פארײניקטע, מ־ט נעמײנזאמע כוחות... אבער דאם זענען דאך אאץ ארף־בית־ אמתן. עם װערט באמת קאאאמוטנע אויםן הארצן, מען מען ניט ר. ס? $ ה צ א (7 אויל די שפודז פוז אדיםײ ןװיסו דרײ סױיװפ יאר צורין או\ איצסי.) ד• איבעד־קע מארשדוטן האם אונזעד פארשער אנטדעקט נאך א נאנצעד רײ פארשוננען און זוכענישן. נאך דעם, װי בעראר האט דורכגעמאכט עטאעכע מאא דעם נאנצן װעג, אויף װעאכן אדיםײ האט נעםאכט זײן נם־עה, נאר נ־שט או־ט רעד השגחה און די קאפ־ ר־ון פי4 די װ־נטן און װעאן, נאר מיט דעם נאנצן װאםן פון זײן װ־םן, — װעט איצט װיקטאר בעדאר באשײנפעראעך דערװײזן זײנע ם־טםארער, אז די האמער־שע דערצײאוננ װענן אדיםײען איז נ־שט קײן פאנטאזיע, נישט קײן או־סנעטראבטע םעשה, און אז דער פאעט האט נעםירט ו״ן העאד א־בער די װירקאעכע בדענעם םײ פון םזרחדיקן םײ פון מערבדיקן מ־טאאענדישן ים. נאך נאר א־ן ד־ אאטע צייטן האבן עקז־סט־רט די צװײ שואן, או־ף ײעאכע עס אונטערשײדן ז־ך הײנט צו טאנ ד־ האמעד־פאדשער. שוין ד־ אאטע נריכן האבן נעזאנט, אז: ״זוכן דעם נראט פון דעם צ־קאאפ, די ם־ר קײאאע קאא־פםא אדער ד־ אעםט־אנאנען בערן, א־ז דאם זעאבע, װי דאם זוכן די אעדערנע באי, א־ן װעאכער עאא האט פארשאאסן זײנע װ־נטן און דעם אדי־עם פון דעם ד־םעד, װאם האט ד־ ראזיקע כאי נעמאכט״. װ־קטאר בע־א־ האט א־ן הונז״ג־טע־ יארן נאך האמעדן דאך נעפונען םײ צ־קאאפם נראט, ם״ ד־ קװאין פון רער נ־מפע און דאם אאנר פון די י׳עםטראנאנען. ער האט גע־ האט א פארנעננער א־ן דער פערזאן פון םט־אבאנען, דעם דאז־קן ־עקא־ו פון דער נר־כיש־דו־מ־שער עפאכע, װעאכער האט נעהאאטן האםע־ן אי״ם א־ינעם פון די נר־נדער פון רער נעאנ־אפ־ע. און זײנע פאעםעם — אאם גענו־עם און דורכוים נו־ט־קן מקור אויף צו דעד־ יע־נען די ערר. םט־אבאן האט נאך נעטענהט, אז דעם םאטער־אי פאר דער ״אדיםײע״ האבן דעם פאעט נענעבן די פ־ניקײער. און אז האםעד האט שו־ז געװוםט ײענן ד־ פ־־צאא־קע עקספעד־צ־ע,־ פון ד־ יארימטע ים־רײונדעי פון דעם אוראאט ביז רי װ״טםטע ברענעם םון דעם הײנטיקן שפאנ־ע. פאר די דרײ טויזנט ־אר, װעאכע שײדן אוגז אפ םון אדים״ם נם־עה, האבן זיך אויף די ברענעם פון טיטאייענדישן ים נעביטן םײ ד־ פעאקער און םײ זייערע ז־ץ־ערטער, עם האבן זיך אויך נעענ־ פון מארסעא נ״ט אפ א ש־ף, אויף װעאכער ד־ פאסאזשירן ײעאן םיט דעם נרעםטן קאםפארט אדורכםאכן רעם װענ, װעאכן דעד בארימטער אדיםײ מיט זײנע ם־טפארעד האבן דורכנעםאכט מ־ט דרײ מויזנט יאד צור־ק. זײ זענען דעםאאט נעפארן אויף אן אאטער פדימיטױוער שיף און זײער רייזע א־ז געווען פוא ם־ט אומענדאעכע פאםירונגען. ״נאיקאעך איז דער, װאם װעט פונקט אזוי װי אדים״ דורכמאכן אט די א־נטערעםאנטע גםיעה״ — קאנען ז־י זאנן װענן ז־ך, אאזנדיק זיך א־ן װענ אדײן. זײ װעאן נישט באויז באזוכן די װונדעראעך־שײנע ערטער, נאר זײ װעאן או־ך האבן א זעאטענעם װעג־מייזער — דעם באד־םטן העאעניסט װ־קטאד בעראר, װעאכער רײזט שוין א מעשה פון פערצ־ק ־אר אויט ד־ שפורן פון דעם האמעדישן העאד. זײן ריזן־װערק, — נאנצע זעכצן בענד! — ײאם א־ז געװיד־ מעט דער ״אדיםײע״ האט װיקטאר בעראד פארענד־קט עדשט פארא־ארן. הײ־יאד איז עס םארפואקוםט געײארן טיט צװײ נײע פאפואערע ביכעד: ״האמערס תח־ת המת־ם״ און ״די עפ־שע ררא־ מע״. די דאזיקע צװײ ביכער נעבן דעם אעזער א ברײטן סך־הכא פון יענער ײירקאעכער ״ענציקאאפעד־ע װענן אדיס״ען״, פון בע־ ראים קאפ־טאאן אעבנם־װערק. או־ב דער אעזער װעט וועאן ז־ך פאי־ א־נטעדעם־רן ם־ט דער דאז־קער פראגע און, נ־שט ארויסנײענד־ק פון צ־םער, װעט ער האבן חשק דורכצוגײן דעם נאנצן װענ אד־םײם, טא זאא ער זיך נ־שט שרעקן פאר ד־ נרויםע בענד. נ־שט געקוקט אויף דער נאנצער נעאערנטק״ט פון רעם מחבר און דער פארשײדנ־ ארטיקײט םון ד־ ס־אאאאגישע, היםטאד־שע, גענאנראפ־שע, א־כע־ אאאנ־שע און ים׳װענ־פראנן, װעאכע ע־ טראקט־רט א־ן דעם דא־ ז־קן װעי־ק, — אײענט ז־ך עם ם־ט פאיכאפנד־קן א־נטערעם. א־ן ד־ ערשטע בענד דערצײאט בעראר או־ף א וװנדעראעכן אופן, װי אזוי ער האט אויף דעם צפונד־קן אפריקאנ־שן ברעג, נ־שט װייט םון סאיעטא, נעםונען ד־ הײא פון דער נ־םפע קאא־פסא םיט אירע פיר קײאאן. דאם א־ז באויז אײנעד םון די עטאפן םון אדיםײם מארשרוט.