Literarishe bleter · 1931-09-11 · 37 (11.9.1931) · p. Seite 712

ליסיעראריטיט בלטגזמר גץגז. ד3 {1384 םיט א ױכלטקעכן און דעדװאקםעגעם עוגס, װאם קען;עםע] א טיכטיקן אגטײל בײ דעד אדגאניזאציע םון דער ארבעט. דאס איז דאך דעד עלטסטעד נעביט פון אוגזעד ׳טול־באװעגוננ, םיר האכן דא אן אגנעזאםלטע דערפאדוגג פון א פאד צעגדקיק יאר. (געמט רטשק ד• באװוםטע ווילגעד אװגט־יעול, וואם איז נענדינדעט גע־ װא־ן אין 1901־טן יאד,). זעגען ם־ד, טועד פון אויםעד״עור־ביקדונג,;עװען אויפן צוזאמעגפאד זײער האפעדדיק. אונזעד םעקציע הןזט דעפדעזעגט־דט 40 \א\־\זאלט א\חנו פ\\ל\ (אויםעד פאדיעײדעגע אװגט־קודםן) מיט א צאל שירער םון איבעד 0000. ם־ר האבן גע־ האפט, אז דאם װעט זײן דעו םדוכטבארעד קערן, םון װערכן רי או־םעד־׳צור־ביידוגג װעט זיך מעכטיק פאגאגדערװאקםן, און דאם װעט שטאדקן אוגזעד נאגצע שול־באװעגוגג. װײל די אװגט־׳עולן זעגען םםונל צו שאפן א םביבה און צונרײטן א באדן פאר דער פאלקם־שול. צוליב די אלע דערמאגטע טעמים האבן מיר געהאלטן, אז די אויםעד־שול-בילדוגג װעט זיכעד אװעקגײן זײעד נוט. דאן האט זיך ,אגב, אדויםגעדיקט א װיכטיקע קאגקרעטע אדבעט פאז אוגזער םעקציע — דער גאגזרי?<\ג\ אגאלפאבטפיזפ. די דאזיקע קאםפאגיע װאלט אויםער אירע דירעקטע נוצן נע־ קאגט האבן א פאזיטױוע באדײטוגג אין געזעלשאפטלעכן היגזיכט. מען וואלט געקאגט אקטױויזירן די ברײטםטע שיכטן פון אוגזעד שטודירגדיקע ױגגט, צזציען אוגזעדע םיטפאטיקעד, פאדבר״טעדן די קאדדן פון פדײגט םאר דער ײדישער שול, װײל אוגזער קאמפאגיע װאלט דאך גישט באשטא.ען אין דעם, װאם םיר לערנען םתם לײע־ נען און שרײבן, מיד דארפן אונזערע אגאלםאבעטן אויםלערגען לײעגען או■ שדײבן ײדיש; אזוי־ארום וואלט די קאםפאניע זיך פאדװאגדלט אין א גדאגדיעזעד םאגיםעםטאציע םאר דער ײדישעו שפדאך און קולטוד. מיד האבן זיך אויף דעד קאםפאגיע גישט דעד־ װאדט. די גאגצע ארבעט פון דער אויםעד־שול־םעקציע האט אגנע־ הויבן אפצושטארבן; די בױרא האט צוגויםנעשטעלט א דיאנראםע, נעמאכט א פאר טאבעלן און דערטיט האט זיך רי זאך נעענדיקט. םען האט װעגן די אװגט־שולן אויפגעהעדט צו דעדן־. די אװגט-שולן זעגען אדיבער אין רשות פון די פארטײען. עס םרענט זיך; אויף װעלכן םמך) װאס פארא באשלוםן האט דער צעגטער נעהאט רעכט אנצוגעמען, כדי צו ליקוױדירן די אוי־ םער־שול־בילדונגם־ארבעט? ס׳איז געװען ״צװעקטעםיקער״ אריבער־ צוגעבן דאם די פארט״עי. און װאם האט זיך ארויםנעװיזן די ״צװעקמעםיקייט״, װאם יעדע פאדטײ איז אװעק מאבן שבת פאר זיך? און אט װאס ם׳האט זיך באקומען; עם נײען אװעק חדשים און יארן. טען העדט גישט און םען זעט נישט קײן אױםעד־שול־ אדבעט. טיטאמאל דעדײיםט מען זיך, אז די פ. צ. נד״טן א באזוג־ דעדע קולטור־קאגפערעגץ פאר די אװגט־שולן, און אויפן סדר־הױם שט״ט די אלעםען נוט־באקאנטע םדאגע װענן קאטף םיט אגאלםא־ בעטיזם. גאטירלעך קען דאך דער ״בונד״ גישט שװײנן, און אין א קודצער צײט אדום דערװיםן מיר זיך,• אז ער כרײט אױך א קול־ טוד־קאנפעדענץ און א קאמפאגיע קעגן אגאלפאבעטיזם. װי אזוי האט םען נעפידט דעם קאםף אין צוױי סעפאראטע מחנות — איז שײער צו זאגן, דאם דאדף מען פרענן בײ די פאדטײען, אבער זיי זעגען גישט מהויב אײך צו זאגן. עם גײען אװעק גא־ עטלעכע יאד, און אט לײענען מיר אין ד• לעצטע גומעדן םון ״אדבעטער־צײטוגנ״ (אדנאן םון ליגקע פ.־צ.), אז ם׳נרײט זיך א גדויםעד עורםור־קאנגרפס (גו, גאטירלעך מען שטײט גישט אויף אן ארט, אויב פדיעד זענען נעװען קאנ־ פעדעגצן, מוזן מיר שוין איצט האבן קאגנרעםן). און שטעלט זיך פאר, די פדאגע װענן קאמף סענן אגאלפאבעטיזם שטײט װידער' אויבן-אן. איז גישט אײנגטלעך פארשטעגדלעך, צי אײ ײ קאמפאי {■4> זײט 712 זיך צעפארן, װײל םען האט מיט זײ גישט אגנעפירט. די צ.י.ש.א. האט אװעקנעשמעלט בדאש פון דעד פעדאנאגישעד אדבעט א פפ־ ראגאגױט\ אמט און האט זיך דערמיט באנגוגגט, זי האט נישט אײנ־ נעשטעלט דעם נעהעדיקן קאגטאקט צװישן פעד. אמט מיט די לע- דע־שע פעדאגאגישע קאלעניעם. דעד אמט, ײאם באשטײט פון 2—3 מעגטשן און לעצטגם, דוכט ז־ך, פון אײגעם, קען דאך זײעד װייג־ק אויפטון אלײן; ז״ן נאגצע אויפםע־קזאמק״ט האט עד בא־ דא־פט ליינן אויף דעם, װי צו םטימולידן דעם לעדערשן קאלעקטױו צו אדבעט. עם זעגען נעװען עטלעכע קאגפעדעגצן װענן פארש״דע־ גע ־מודים, אבעד ם׳האט געפעלט םיםטעמאטישקײט אין זיי. מיט דעדצױגנם־פדאכן אין עגנעדן זין פון װאדט האט מען זיך כמעט נאיגישט פארגומען. כדי צו גאדמאליזידן די אלגעמײגע פעדאגא־ נישע אדבעט איז לו־ט מיין איגיצ־אטױו אין 1920־טן יאד נעשאפן געװארן א צעגטדאלעד פעדאנ. ־אט ביי דעד צ.י.ש.א. דעד דאזיקעד גייע־ ארנאן האט אכע־ ק״ן אר־כת ימיפ ג־שט נעהאט. פארװאס? מען קאן דאס גישט דערקלערן מיט מאטעריעלע םיבות, ד־ לאנע איז גאך דאן גישט געװען אזוי שלעכט, די לערעד װאלטן גישט גע־ קא־נט זײערע פערזעגלעכע מיטלען, בדי צו קומען אויף ד• זיצוג־ גען פון ראט, גאר פשוט, די ג״ע קאלעניע האט אלם אזעלכע עפעס גישט נושא חן געװען. ״מען דאדף גישט קײן קאלעניעם פון חכמי הפעדאנאניק״, ם׳זענען נעגונ קאמיסיעס פון ספעצןי. װעד זשע ײעט אגפידן און קאאדדיגידן די אדבעטן פון די םפעצן־קאמ־םיעם? אויף דערויף איז פאראן א פעדאנאגישער אמט; איז םען יוצא. שטעלט זיך א קש־ה, װעד װעט דערלײדיקן די אלנעםײגע דערצױגגם-פראנן, ,־ואס זענען נונע דעם גאגצן לעדערשן קאלעסטיײ. פא־װאם האבן דאס פאדשטאגען די טוערס פון ד• אדבעמעד־ריגנ־שולן אין אמע־ ריקע און האבן או־סעד אלערלײ קאמיםיעם נעקאגט שאפן א לעבגם־ פעיקן צעגטראלן פעד. ראט, און מיר זעגען דאם גישט ביכולת צו טון״ עפעם א קללה העגנט אויף אלע אוגזערע אדנאגױאטארישע פ־וװן! קײן זאך ניט זיך גישט אײן, גישט װײל מיר קעגען נישט ארבעטן, נאד מיר האבן נעזען אויםצומײדן דעם דעמאקדאטישן פר־נציפ פון זעלבסטפארװאלטוגנ און זעלבסטעט־ק״ט בכלל, בױרא־ קראטישע השפעות םון די פאדטיי־צעגטרען םיטן פרינציפ פון דע־ מאק־אטישע־ זעלבםטפאדװאלטוגג זעגען גישט קיין פאר און דאדטן, װו ם׳טרעטן ארוים פראקציעם םיט זײערע שטעגדיקע אמביציעם און פדעטעגזיעם, װעט שוין קײן געזוגט דער לעבעדיקער ארבעט גישט צוקופען. װאלטן םיד קענן ד־ דאזיקע עלעמעגטארע פר־גציפן גישט נעזיגדיקט, װאלטן מיר נ-שט געקומען צו אזא שדעקלעכן פא.־אליטש, װעלכן מיר לעבן איצט איבער. און דאם איז װידעדאמאל גישט צוליב דער שװערער מאטעדיעלער לאנע. דער פא־ ראליטש האט זיך אגגעהױבן גאך אין יעגע צײטן, װען ק״ן דוחק אין מ־טלען האט די שול-אדגאגיזאציע גישט נעהאט. אלם אילוםטדאציע קען ד־גען די נעשיכטע פון אוגזער אויםער־ שול בילדוננ. צום ערשן שול־־אר זעגען נעקומען נ־שט םתם א נעװיםע צאל שול־טועד, גאר א בלוטםול שול־װעזן מיט ז״נע 3 אפצװײגוננען: שול, פאד־שול און אױםעד־שול (אװנט־שולן א.א.װ.). פון די דרײ הויפט־ צװײנן םון אוגזעד שול־װעזן האט די אויםעד-שול־בילדוגנ די מעלה, װאם זי איז עגנעד, איגטימער, געעגטער צוגויפגעבונדן טיט דעד ארנאגיזירטער יידישעד ארבעטעדשאפט, אויםער דעם א־ז דאך די אויםער־שול־בילדוגנ אלעמאל נעװען לײכטעד צו אחגאגי־ זירן. דא רארף מען זיך גישט דעכעגען מיט דער מעגגע פארשריפטן פון דעד מאכט, דא איז לײכטער נובר צו זײן די פארשײרענע װירט־ שאפטלעכע און פיגאגציעלע שומריקייטן. דא האבן מיר צו טון