Literarishe bleter · 1931-08-26 · 35 (26.8.1931) · p. Seite 673

זײט 673 ליםיטראר־שט בלטסיטר ז\\ז ן382.) 35 א. ע )}? זן מ נ / ״ י? ו זנ פאדדדייטע יוצד1ת ײד״שן אעבן, פיזדרירט ישוין דעדמיט א?ײן דאם דעבט צו זײן :א־ ציא:אי. און דאם אי:טע־עםא:טםטע איז, װאם דעד •עקר :ייט, יואס םען ראבט א־ם :יישט אוים, װאם עד האיט זיך און עם זעט זיך רגפד• :״םט פאדוים, אז או־גן זאין זיך עפע:עז און אים, דעם יםקר דעדקע;ען, דעדקע:ען זײן אטתן או:טע־;א:;־פדצוך או;טעד ז־ין :אציא;איעד מאםקע. און פוגקט דעם היפוך — האבן דאך דעם;־עםטן :אציא;ארן פארד־גםט אין אוגזע־ צײט דװקא די ײד״םע קאבװגיסטן אין רוםיאגד, די, װאם דאס װאדט ״:אציאגאי״ איז פאד זײ א זידא־ װאדט און א םאדברעך. װען :״םט ז״, װאאטן כזי־ יצוין אפיםד אין א פאד צעגדייק יאד א־ום געװ־ם :״טמ :עהאט צו דעדן אםיאו װעגן א ײדגטום אין דוסיאגד. ערגעיז, אין פאדװאדפעגע װ־גקיען, ײא^טן זיך :אך נעבאביבאט עטיעבע ט:י:ים א־טע ײדן א־ן פא־יאזטע בתי־ מדדים־ם. ק״ן אגדע־ע ײדײשקײט װאיט ג״םט :עײען, און ד■ ױנ:ט, אפנעטרײםאט די דעא־ניע, װאלט זי אפילו :יישט נעדיעגקט איר אפיםטאם. איז אבער א־ן דוסיאנד אנגעװאקםן א נ״ע ײדי׳ש־ קײט, א יםטאדקע, א פאדצװ־־נטע טיט בדײטע פ־אגדאפען או־ף דעם עקאנאמישן און קויטורעלן נעביט. טענ איצט ד־ דעייניע א•:־ :א:צן זיך או־םװעפן, ײד״םק״ט באײבט א־ן דוסי׳אנד. און ד• טועד, ד• טדענעד פון דעד ײדייםקײט, או־ב :י׳שט ד• יעעםעד — דאס :״םט — זענען ראך די זעאביקע ײד־ישע קאבױניםטן, װאס ציטערן פאד :אציאנאריזם, װ־ פא־ן מראך־הםװת. א םך איז נעבי־בן פון ײד״שקײט אין ם־אנקרײך :אך דער נרויםעד ־עװאאוציע? א־ן ד״טישראנד — :אך דעד עמאנציפאציע? —;״שט א־ן םארנאײך וױיביקער װאאט געבאיבן אין דוסאאנד איצט. (ינזוף אי\ זװזצר 06 אז בײ אונז נ״ען זיך פאנאנדעד דער ״קרי״ מיטן ״פת־ב״ (ידער ״אזוי אײען״ ם־טן ״אזוי שדײב״!) — איז אן אאט באקאנטע זאך. מיר זענען דאך אן ״עם־הסםר״, א פאאק, װאם דענקט אויט דעם נעשריבענעם אדער נעזאגטן אויטאדיטעטן װארט, א פאאק, װאם קומט צום אעבן מ־ט פארטיקע פאדםואעם און פא־טיקע פםק- האכות און באם־ט ז־ך באויז די פאקטן םון אעבן אדײנצוםאםן אין םדום־בעטא םון די דאז־קע פאדטיקע פאדמואעס. איז קאאר, אז נא;ץ אםט װערט דער מהאך צװי׳שן װאדט און טאט, צײ״שן דער הערישנדיקעד םארמואע און די אעבעדיקע פאקטן ז־יעד װײט. דאם אעבן נײט זיך זײן װעג, די טעאריעס — זײער װענ. און עם באקומט ז־ך א פאאנטער, װאם;אד א ײדישער ישפיציקער קאפ און שארםער מוח איז בכוח אין אים זיך םאנאנדע־צוקאײבן. אט :עמען מ־ר, אמ׳שא, אז>} :*};ךיןז ןױ ב״ ,״, בײ די נויי׳שע קעפ, איז;אציאנאא דאם, װאם איז םארבונדן מיט דעם םאאקס־אעבן, מיטן שטײנער;;אצ־אנאא א־ז די קואטוד, די קונםמ און איטעראטוד, די דערצױננ, װאם װאקםט ארוים פון םאאקס־אעבן. בײ אונז אבער איז עם פונקט דער היפוך, דאם פא־ טענטידטע הונדעדט־פ־אצענטיקע;אציאנאאע איז און מוז זײן פשוט םאאקם־פײנטאעך. דאם כאומדישט :אציאנאאע באקעמםט דאס פאאקסטימאעכע, דאם אדנאנישע אין ײדי׳שן אעבן. אזוי-ארום איז בײ אונז דאם װארט ״נאציאנאא״ נעװאדן אן עפ־טעט פאד האנד־ אוננען, אקציעם, באװענוננען, װאס דעד װענ זײערעד איז פארניב־ טוננ, אוכטערכאננ. דאם ״;אציאנאאע״ באקעמםט ב״ אונז ד• םאאקס־׳שפראך, םארבײטנדיק זי פאקט״ װערטער, װאם זײ םירן ארײן א־ן פױאײ־ש, װי אמשא. וכדוםה. יעדעס װארט, יע־ דער תנועה און שטײנער־׳שטריך, װאם איז אײנגעבירנערט אין מ־ט א״נעם, מיט צװי־ ״אתןפצ... א ב ר ד,ס סײס?ב/יס םײז דײזע א י ב ע ד ש 5 א נ י ע (צדקה־־שפיטאא), ײאם געפ־נט זיך דאדט א־ן ־שבנות, און האט אזא באזונדעדן צויבער םאד דעם קינםטאער״ש־נײםטיקן פ:־ם פין םע־ װ־א, טדאנט אט דעם טדאנ־־שן נעמ־־ש. דע־ אאטעד האםפיטאא, ײאם ײעדט אננעם־דט דודך א נדוםע אײננע־שאאסענע באדעמ־ האדצ־קע ־שװעסטע־ם, האט צו פאדדאנקען זײן חן דעם קאײנעם קאו־םטע־ מ־ט די וװנדעראעכע קונםט־ב־אדעד און א־טאר־באצידוכ־ נען זײ:ע, און;אך מעד וױ דאם — דער אאטצײט־קער אענענדא־ רי־שקײט, און אאקנד־קע דעדצײאונגען, װאם זענען פאדבונדן מיטן :אמען פון זיין נרינדעד, דעם באדימטן דאן־זשואן און קארטנ־ שפיאער. א צעאאזענעד, או־םנעאאםענע־ הידא־נא, דאן-מינועא דע־מא־ :־א־א, האט א־ן א ןעװיםעד :אבט, אהײמנײענד־ק פון א־־נע־ פ.־ן ז־־נע װיאדע ארניעם, א־ן דעד האאבטונקאקי־ט םון דעי נאם בא־ געננט א אװיה, באנא״ט םון גאחים און פאקא־טדענעד. װען ע־ איז;עענטער צונענאנגען און נעםדענט, װעד איז דעד נע׳־שטאדבענעד, אויב םעװיא איז די הידאאנא פון ־שפאניע, די קינ־גין פון אכדאאוז־ע, איז איר קרוין זיבער דאם דרומדיקע ׳שטאט־װינקא, צװישן קאנסטיטוציע־פאאץ מיט דעם נעצירטן שטאט־ראטהויז און צױישן דעם װענ, װאם סידט פון דער פדאדא םאן־םעבאםטיאן ־שו־ן צום או־ם־שטאט ארו־ם. דאם וױנקא, װו עם נעפינען ז-ך ד• קא־ טעדראאע מיט איר שטאאצעד אראביישעד באנא״טעד־ז — די פדאכ־ ט־קע זש־רא־אדא, און דעד אאקאזאר, רער סעדקוױרדיקער מורי־שער שאאם, אעבעד־קע עדות פון טענ ־שטודעמד־קע, העדא״שע, קאמפס־ אוםטי׳קע און דורכנענומען מיט דעם אינעראעכן דראנג םון רײםן זיך צום הימא. ם׳מאכט דעם איױדדוק, װי דאם גאנצע םפ־ר־טו־ עאע, צום שיינקײטי שטרעבכד־קע און מ־ט באוט־דורכנעשטד־יפטע אין אאט םעװ־א, װאאט זיך צונויפנעזאסאט א־ן אט דעם דרומדיקן שטאט־װינקא. שוין דער קאײנער, אײננארטיקער האםפ־טאא דע־אא-קארידאד