Literarishe bleter · 1931-08-21 · 34 (21.8.1931) · p. Seite 659

זײט 659 ליםערארישע בלעםער נום. 34 (381) אברהם םייטלבוים מײן דײזע איבער שפז*ניע <ה מ ש ך) םפעציעל פאר די ״ליטערארײםע בלעטער״ א.־־*עדד־קט אירע רעל־ג־עזע עםאצ־ענ או־ן •טע־־ענרנגע;, נאל־־נט מיט א דענקםאל םול מיט לעננסםרייד ארן לעננםלרטט? די זיינען סעוױלט תף אין לר־נ צונ לענ;, אט ד• געצידטע מרר־לא-גערטנעד. ארן נ־ט ,יױיט פ,־; זיי, נלר־ז א טא־י ־טטא;, או; דו געט־נטט זיך א־ן דעם אלטן ם־סטע־־עזן סאנטא׳ק־־רזיקדא,־רטאל. עם ג־ט ם־ט אי־ן םאל אריף י־ר א זדיך מ־ט אלט-־טסאנ־ע. ־טפאנ־ע, וואט א־ז פ,־ל ם־ט דעד אומ־ו־ק״נלוט־קעד נענק־טיאסם נאך ל־־דן או; טו־ט; ,דא־ נענט־מענטאלע ר־טערלענק־ט מ־־טט ז־ך א־יס מ־ט דער ל־דנ־טאפטלענסטע.־, װ־לדעו־ גדױזאסק־ט. או־ף ־עדן ט־־ט פון ד־ ־טמאלע, קרוםע געסלעך לו־עדן אױף ד־ר ־טאטנס *; טעג, ל־נט־קע ם־ט ז־עד דעיאל־טק־ט, און ס־נקעלע מ־ט דעד אומרױקעד מורא ט־ן ־טױ־עדלע־נע ,־צ־ת־ת. םון י־עדן ז־טן״וו־נקל ר־נן ז־ך ד־ר אנטקעגן ד־ ט־דותדיקע אםקלאנגען סון א לענ; א לאנג פאדגאנגענעט א־ן נלוט־קע־, רומפולעד גלאר־ע. סיא־ז נ־רא דע טאנטא ק־דז, דעד ־טטאט׳קדא־טאל, דאט א־ז אנקןל געדען ד ר־־נע ־ד־־טע געטא מ־ן נע,־דל. ד־ געטלעך ז־נען ־טט־לע, ד־ דענט גדו־ע. ד־ קל־נע פענטטעדלעך ז־נען פא־גדאטעט. מענט־טן גיען דא ארמגעא״לט ארל ־טט־ל. ד־ נאלאדענע א״זעלעך ס־עםן ק־־ט געהערט. אנעד דאך ױ־־טט ז־ך דא אר־ף ־עדן ־טפאן אדורך א לענן אן אנדעד־ט, א לענן נאלו־נטן מ־ט ז־ן לעגענדאױ־טק־ט א־ן צ״נער. ־טד־ן א־ן די נעמע; םון ד־ געטלעך הערט דך ד־ גאנצע טאנטאטט־יטע נ־לדלענק״ט פון דעט ־טפאנ־ער און ז״ן ל־נע נ״א־ דעט פאר״ ניק״דדאםאט־־טן. א־ך ל־־ען: דאס נעםל םון גרזמאן דעט ־ט״נעט. דאט געטל םון דאל םע־דאם קאפ. דאט פעפער״געטל. דאם •:ד־טנה געט־ א־עד ־אט געטל פ־ן טר־ט... יעדער נאמען דעדצ״לט פ־ן אזו־פ־ל גרר־לד.אפט; און אטעט״ םא־נאפנדקן. עס ג־ט או־ף דר א נלאז מ־ט אומרר א־ן םודא פון דעד סצענע, ודלק פעדדא דער גד־זאםעד האט געמוזט צו״ קוק;, רױ מהאט א־ן דעט געטל או־פגעהאעע; א; או־*ע־טטאפטע םיגור *־ א־ט אל־־;, א ־טטדאן־ז דעדפאד, דאט עד האט אין א־״ נעט פון ז־נע אדאנטודטט־־טע נאנט״יטפאצ־רן דערטטאנן אן אדל םא;, פא־ דעםענט םארגאט; נלוט ױ אױפגערעי״םע נ־תער האנ; געפאדעדט גערענט־ק״ט. ד־ טד־עדק ־ט״; א־ן א־ד פ־ט־טק־ט איז ד לעגענדע, ױאט ,דאט עה״מעד ״ד, :ל. דעד גי פעסער־גע: דעם דעת״לט תגן װערט יעמל, א ־טם״ז״ק־ געהאלט; ױ ה״זער פ־ן רא אין א״נעש האט ו א־־םן םאנגל נע ק־נ־ס; פאר ז״;קלמן ז־ך תם־ד נא םלעגט ■ פ,ץ פר״ז. א״נער ט״עדעק י״ ױ א א־ן תרנ״ גענוםען ם־עפער װעט אז גאט פארז־כערט, *סט און געטר;ים האט א*ש ד־ קונ ׳י״•; אין תם• א־־*עדרקט ז״; אומגלדב , דעד ײד האט העלפן■ פאד א־ז א־נעדנאנט פאר ז״ן פענטטעד אוי*עװאקםן א פעפע־- :ר־ט, או; דער ״ד א־ז א־נעתעגענן געדא־ן א־ן ױ הענט פו־ דעד ה״ליקער א־נק־רז־ציע. אנער א סך טראג־־טעד א־ן ד,א־צ־־*דיקער א־ז ד לעגענדע פ־ן דעפ ־טו־טנה״געטל. דער ״ד ט־טאן האט געלאזט א*; ז־ן ם ע ו ו י ל נ־ט געק־קט אריף דעם, דאם װעלאזקעז איז פון ױ דר״ ז־נער דעד גרעסטער, אזן ז־ן ררם א־ן דער ק־נסט-,זעלט א־ז םוז א םך א נ־י־טעק פאדנעט, האט סעוױל סונ־עסטדעגן צו״ כעדױקט צו איר הארצז דדקא דעם םפידטועלעק א.ין ג״טטיק״ נעענטערן םוױלאן. עס א־ז זיכער דערפאר, װ־־ל דעלאזקעזס ק־נסטלער־טער װעג ארן ױנע םעטאדן ז״נען געװען וד־ט א־בער ױ נאגרםן און ־טטי״ מ־נגע; פון סעוױל. ױן גה־יםן טאלאנט האט ער גע־טטעלם א־ן ױנסט פון ט־ליפ דעס פעדטן. ױנען פארט־עטן םון ױ קיניגלענע פערפאנאױטן, פ־ן ױ א־נפאנטאט און הויםי׳טע קארל־קעס ז־נע; געדען וױימ םון דער פאלקם-נ־טמה און ז״עדע ם־מפאט־עט דע״ לאזקעז איז געדען ודרך-און-ױ־ך מאדדתר, קאסט־ליאנע,־. מ־- ,־ילא דערקעגן, האט זיך בענעו־מ פון ױ שאלקםיסענט־םענטן. עד האט נעמאלן ױ אםגעױסענע גאסן-ץנגלעך, פא־קאכט אין ױעד ־טפיל, אדער נשעתן נאיטן ױ עתעץ אדעקגעגנכעטע וױינטו־ו־בן און רע׳ לאנען. אבער נאך םער א־גן איז ער געדען א־ן ז־נע ,־עליגיעזע נ־לדער. ר ־טאפ־נגען האט ער אסגעגעב; דאט שענטטע *־; ז״ן טאלענט. ױ האט ער נאד-ײכט םיט דער סיפיױטועלער דעדדו־ננ- ק״ט, װאט האט געלענם טיף א־ן א־ט. א־ן ױ האט ער א־ו־ט- נעבראכט יענע רעל־ג־עזע עמאצ־עס דאט ז״נען געדען אזו־ נא״ ענמ ױן סעװיל. און םעװיל וױיסם, וױ צו ױן דאנקנאר. דעד םוזעא פרא- װ־נסיאל, דער קל־ינער אבער ױער א־ננטעדעטאנטער ק־נסט״מ־ז־, ,דאס האט א פ״נע קאלעקציע פ־ן ױ ערשטע זעלנ־טטענױק-שפא- נ־זוע מאלער, וױ םראנט־טיסקא םאט־טעקא, כראן דע לאט דא עלאמ דאלדעז לעאל, און םראנטיגרשקא זורנאראן, דע־ט דודכארש דאמינירט םון םו,־ילאן. ױ גאנץ-ה־בשע קאלעקצ״ע פק ױנע װ־כ- טיקסטע דערק בילדן דעם קערן און דעס דו־םט״ט־ל פון מ־ױ. ױ קאטעו־ראלע און אנדערע קלענעדע קירכן זיינען פול מ־ט ז״נע שאפונגען. אין פארש״תנע טיילן םון ־מטאט געפינען דך דענק- םעל־ער און מאנומענטן םאר אים. אבעו־ דעש ־טענסטן אופן מ־ן פארא״ביקן א־ר ק־נסטלער האט סעוױל געס־נק א־ן ױ םראכט- פ׳־לע, א־יג״תרקװיקנדקע נעדטנער, װאש ט־אגן מוױלאס נאמען. אױף לאעע״ ,־ױטע ־טםרעקעם ציק ױ זיך, אין הא-ן םון ־טטאט, ױ געױכטע ױיען בון םאלמק, ציפרעסן און אליװ-נ״מעד. מ־ט ױ ט״עדסטע סטאטרען און ם־אכמט־לטמ־ע אלטאנען ז״נען ױ נא״ צ־רט א םר״ד און אן אפרו-ארט. ב״טא־. ־טאפ; ז״עת אלתן ־טאטן- א־נזלען, אויף װעלכע ד ש־עסטא״־טעהן יתרן פארנו־אכט אין פאנ- טאזיע״מ־לן האלב-שלוםער. און א־נאװנמ דעוץ ז״ נאלענט פ־ן דעס תיזרקן, זאדגלאזן געםלױתר אץ געלעכט־ער, מ־ט דעל- כע עס םילן ױ אן ױ ל־יכט-הארצ־קע ־טםאצ־רער. אנטװערק האש עס נימ געטאן צו א־ר ױבענס;. אמכטעדדאס האט עס ניט באױזן איר רערבר־אניטן. אוז װענעד־ק האט עס נ־ט צ־געט״לט איר טיצ־אנען. אנער א־ז עם תן נ־ט עכט׳סעדליאנ־ש, װאס ז• האט א־ד באליבטן קינסטלער״ תס, װאס האט אין טונקל״מ־טט־שע םאדנן