Literarishe bleter · 1931-08-21 · 34 (21.8.1931) · p. Seite 655

ליםעראי־ישע בלעמעד־ נום. 34 (381) זײט 655 װאוסט, אז עס איז דא אן אינטערנאציאנאל׳ע ראסע אױםויאורסן, װאס א־ן א'ר גײען, צװ־סזן אנדערע, אר״ץ סײ ו״ ם־טארבעטער סון ״רוי1•• סײ די מענשעװיקעס. באנקיק ז־ינען, סאד־טט״ט זיד, נאך עסעס ערגערס װי אויסװאורסן, אבער צװ־יטן די באנקיק אױ נײטטא קק ״גוי אדער ײד״ - זײ זיינען בלויז רייבער און דאס גאר. סיף־ בל״סוף אויב די םלאװישע, די דײטימע א־ן אנדערע ראסן מעין האבן צװײטן זיך אה־ס־דע צאײ ״.זעד־יעבע אדער נ־יטט־קע מענטשן. איז עס נאט־רר׳עך, אז צװײטן די קינדער סון ײטראל זאל ייך אויך גע- ס־נען אגעװיסע צאל ג״סט־קע קריסלען. צ־ס שלוס וױיי איך זאגן, אז א־ן דעס סאװיעטן־לאני װאו עס װערט אזוי העדידיש און ערסאלגרײך בא־צאםן דער סונדאמענט םאר דער ברידערלעכקײט םון די םעל׳קער, טאר ײעי־ מיאוסער םל׳עק םון אנטיסעמיטיזס קײן סל׳אין נ־ט האבן, און באזונדערס איז םאר א־ס קײן ארט נישטא א־ן דער י׳יטעראטיר. םליײצע םימ די סארשמ״ער םון ױ םארשײדנסםע םעלקער אין דעס םאװעטן-םארבאנד, װי אויך םיט א״ראםעישע א־בעטער. קײן שוס םאלימיש אויםגעקלערטער ארבעטער װעט, ליםשל, נײטם קאנען אנשדײבן אזא אוםזין־. ״ױ ײדן זײנען אדעגענעױרטע ראסע. אליע ם,־אװאקאטאק ז״- נען ײדן, ױ מאנארביסט־שע צײטונג ״רול״ איז אײר־שע. ױ מענ- שעװ־קעם זײנק אויך ײדן. װאס-זזוע מײנט דאס? שרײבט אן ענט- םער או־ף ־ףוז דער םראגע אין ױעד ״איזװעסטיא״. אן או־םגעקל׳־ערטער ארבעטער, ,װאס קען ױ :עשיכטע םון דער רעװאדוציאנערער באװעגונג, קאן נ־שט סאתעסן אזײנע ת- סישע פארדעטער און םראװאקאטארן, װי אקליאדםקי, מערקול׳אװ, דעגאיעװ, זובאטאװ, טאטאראװ, און צענדליקער אנדערע ביז דעט באלשעװיק מאל׳ינאװסקי. אן אויפגעקליערטער א־בעטער װאליט גע- נה מישקאװסקי / נױ-יארק װי מיר האםן געבויט די ײדישע שול ודי צווייטע יידי־ט-וועלטלעבע •טול) האר שײן סארקעמט, ױ ם״דלעך ד״אבן געטראגן שט־נגלעך אין די האר. ױ שטענדיק אפגעױסענק נארװעסע קינרעד א־ז געװען נימ צו דערקענען. (פארשטײט זיך, אז אונז, ױ לערער, האט עס אם- געקאסט א ש״נע םא־ רובל). מיר האבן גענומק דעס גרעסטן זאל אין שטאט, בעל־נסקים זאל, און מ־ר האבן א־״עייאק אלע ײדן - ױ גאנצע שטאט. מיר האבן געװאוסט, אז ױ ס־מםאט־ע איז מיט אונז, און טיר האבן זיך טאקע נ־ט אםגענארט. א־נאװנט א־ז שדין דער גרו־סער זאל געװק געםאקט - א־בערגעםאקט און םונקט 8 א זײגער זײנק מ־ר צוגעטראטן רורכצופירן ױ פרא- גראס. סאר ױ לעצטע ס(׳. יאר האב איך רורבגעלעבט א סך אװנטן, װען ױ םארזאמלטע האבן א־בעי־געלעבט דעם העבסטן עקסטאז. איך האב תרבגעלעבט א סך הײל־קע מאםענטן, נא־ אזא באגײסי טעתנג, אזא הײליקײט, האב א־ך תרבגעלעבם מער ניט וױ דעס אײגצ״קן מאל. איך געדענק ניט נענױ דאס גאנצע ם־אג־אס, נאר ראס געדענק איך, אז דער ע־לט איז אבסאלוט דעס :אנצן אדונט געװען אויף דער העבםטער שטוםע םון באנײסטעתנג. ױ אםלאדיב- מענטן נאך יעדן נומער ז״נק פשוט געװען וױלדע, און ױ ק־נ- דער האט םען םשװמ געבאםט, געדריקט, געשטיקט, צעקושט, און א םך מהגות זײ געשקקט. קענט א־ר באגרײםן דאס גליק םון ױ םון גאט-סאדגעסענע קינרעד און םון זײערע דערנידעױקטע און באל־־ריקטע מ־טעדס און םאטערס יװעלבע, םא־ששײט זיך, ז״- נען ארײנגעלאזן געװא־ץ סרי־)? צוס ערשטן םאל אין דער געש־בטע םון דעד שטאט ניע- סװיזש האבן זיך אלע קלאסן ײק םאתאםלט אין דעס;ררסן םד־- צישץ זאל או־ף א מארעדנעד אונטערנעםוט, אויף װעלכער עס איז גערעדט געװק, גקונגק, דעקלאמ־רנב םאדגעילעזן און סארנע- ש־טעלט אין דער מוטער-שםראך א־ן א ױ־נקג שײנעס ־1יטעראר־שן ײױש־, און דורך װעםק? תרך די ארעםסטע קינדער, װעלכע זײ אלע קענען און וריסן, אלס ױ פון גאט-םארשטו־סענע. םארשט״ט זיך, אז מיר, ױ לערער, זײנק געװען או־םן זי- בעטן היםל םון דעס אומבאש־י־בלעבן דעךסאלג און ם־ט דעס דערםאלג םון ױ קינדער, װעלבע האבן דאן תרבגעלעבט רעס גל־ק- לעבסטן מאםענט אין זײער לעבן. און דאן האב איך נאך סארשטאנען, װאס סאר א װיכט־- ום י ף) א־ך געדענק ניט אויף געװ־ס נא־ טיר ראבט זיך, א־ ר־ ק־נדער פלעגן דארסן צאלן צו סז קאםיקעס א חודש, און דאס אויך - ניט אלע. אנדערע האבן דאס אויך ניט געקענט צאלן. מיד, ד־ לערער, און צו דער זעלביקער צײט ױ םאר,װאלטער האבן געהאט גרויסע הוצאוזש צאלן ױרה-געלט, קײםן ױ נ־־ט־קע מאטעױאלן, געבן ױ קינדער טאםלען, םאם־ר, ביבלעך. אמת, זײ, די קינדער, פלעגן אונז דארםן אויסצאל;, נאד זעלטן װער עס האט עס געטא;. זײ האבן םשװט דאס;־יםיקע־ נישט געקאנט קױגן. מיר, ױ אײניקע אידעאליסטן, װעלבע זײנען געשטאנען ב־ דער ארבעט, זײנען געװען וױימ ניט ק״ן רײכע, און זײער ג־ך איז געקומק ױ צ־־ט, װען מיר האבן געהאלטן ב״ באנק־אט. םיר האבן באשלאסן צו מאכן אן אונטערנעמ־נג, אויף װעלכער דאס גיצצע ם־אגראב זאל חרבגעםירט װעוץ אױםשיײסלעך דורך ױ ק־נדער ם־ן אונזער שול. מיר האבן אגגעהויבן צוצוגוײיטן ױ ק־נױער צו דעם אװנט, װק זײ װעלן ארויסטרעטן םא־ן עולם און װײזן, װאס ז״ קענען. םיר האבן ז־ך צו דער אונטעדנעמונ: געג־־־ט א םא־ חדש־ם. א־ן משך םון דער צײט ז״נק ױ לערער געװען םארװארםן מיט א־בעט. אויסער דער צײט, װאם םיר האבן געלערנט, םלעגן מיר א־־נלאדן ױ ק־נדער צו זיך אהײס און י־ערן טא־. רעםעמ־ק מ־ט זײ ז״ערע ראלן. ױ קינדער האבן זיך געגױיט צו דעם אװנט, װי צו ז״ער גרעסטן ־ום-טוב. דער אװנט האט געדא־פפ טראגן א־נ- גאנצן א ײױשן און אסילו א ײױשיסטישן כאראקטער. אלע סאד- לעזונגען, דעקלאםאציעס םעדזאניפיצ־תנגען און ל־דעד זײנען גע- װע• אױסש־ליסלעך ײױשע. ױ גאנצע צודי חדשיפ האבן ױ לערער און די ק־נדעד געהאט נאר אײן טעםע - דער אװנט. און סיאיז טאקע געװק א װעלט ם־ט ארבעט. ױ ק־נדער האבן געדארםמ סארלײענען גאנצע שט־קער םון מענדעלע םו״ס םרץ און שלוס-עליכס, דעקלאמ־דן לאנגע פא- עםען םון סרוג, א־יניקע לידער םון סרץ און רײזק, םאבלען פון קתלאװ, װעלכע זײ האבן פערזאניפיצ־רט, ז־נגק א סיגף-זעקס ל־- דער םון װארשאװסקי און נאך אײניקע זאבן. קדלעך איז דער גליקלעכער טאג געק־פען. ױ קינדער האבן זיך אויםגעסוצט, װי נאר ז״ האבן געקענט, אין ױס-טובױקע קליי- דעלעך אדער קאסטױםעלעך, אין נײע אויסגעסוצטע שיכעלעך, ר