Literarishe bleter · 1931-08-21 · 34 (21.8.1931) · p. Seite 653

זײט 653 ליטערארישע בלעטער נומ. 34 (381) ט־אנר-רעװאלוציעפ־■. איז דען נאנטיט־ברר־ער־טש ־ארף ־ערצ״לן װענן אן אב־טק (הויז-זוכונג) אויף ז־ץ דאטיטע יזוםעד-ודאוינונס אין פינלאנד אוש זוםער, 1917, שריינט ע,־: ״ענ ויינען געקוטען די ־אדדאנשק־ט, װאט נאט־ט ז״ האנן גע- הערט צו םלענאנאװט גרופע ״•עדינטטװא״ (א־ניק־ט*, ז־נען ז־ ארויעעט־אטן אין אטזא־שן ־צס־עט סיט ד־ םאליציאנטן, און בא״ װ־זן װי ס־אוט א־ן אוםגעזעצלעך ז״ האנדלען. סון ־־ זוסעד- האמעלן האנן זיך א ־.דט געט>ק אװטג־עטטראצויטע :עטט, ־ער עיקר די שאר־טמ״ער ם־ן דער עקלהאםטשמער נודזיטואזיע. צװ־ טולע טד־ נע ״ד־זזע פרו־ען, געקל־ידט לויט דער לעצמער םארע און מיט שראנטטולע רויטע װאואלן, האנן קאקעט־דט און :עשל־רטע־עט ם־ט די אט־צירן און געעזדיען מ־ט ז״ע־ע האלז-־טט־סען: ״אנער םארװאט אדעםט־דמ א־ד נ־־טט־ נאנטזז-נדו־עװ־ט־טן? נ״ א־פ האט לענ־ן געװאוינט, סיר װ״םן עם ז״ער גוט. ט־ט עם. ,װאפ װארט א־רד ״און שארװא־ ג״ט א־ר נ־־סמ צ־ דעם־אן ניעדנ־ן? עו־ װאוינט אט דא־ט. א־ם ם־ז סען אוסנאדינגט א־ישהענגען. עד ״.זדי־נט אז־ינע םאמקודנע םאנלען״. איך האנ נ־ט אויםגעהאלטן, האנ זיך אװענד :עטאן צו אט ד־ נורז־טואזע פלאםלעדקעם, װאם האנן, װ״זט א־־ם סיך פייער נ־־טט נאסערקט, און אזאג געטאן: ,ג״ט נעסער אװעק ש־ן דאנען, דאסען. אנ־־טט ״עלן מ־ר א״ך סאר א״ערע ר״ד געבן א־ן נאק, אױך, צוזאסען ס־ט א״ערע קא- װאלעק״. ״ארופ ז״ האנן זיך געו־ר״ט םונקט אזו־נע אויםגעםא־טעטע ױנגע ״דן, םון אז״ער םארדעכט־קן םםעקולאנטישן טים. ז״ ז״נען אומ- חיר געװארן, אכאם געטאן אונטעד די הענט ז״ערע דאסען און ז״נען ם־ט כעפ אװעק־. דא איז נ־־טט םאױטטענרלעך, װאם נאנט־ט-נרױעװיט־ט ס״נט ס־ט ד־ װערטער ״די םאר׳טט״עד םון דער עקלהאםטטטער בור- ז־טואז־ע״. װעלכע נודױטואז־ע? װאם איז דא צו ט,־אכמן? װיבאלד דערנאך רעדט ז־ך װעגן די צ־ו״ ״די־טע םת־ען און ד־ א־־פנעפ־א־ ־טעטע ױננע ״דן. איז קלאד, אז ױ ״די־טע א־ז רי עקלהאםמטטע ב־חש־אז-ע. אנער זינט װק האט נאנטש-נרויעװיגדט אנגעהױנן אזוי צו טדאכטן? נאד דאם איז נאך אויך נישט דער עיקר. צוליב װאם םאר אן אסת האט נאנטש-בתיעװיטש דװקא געדא־םט א־־־ם- ט״לן ױ ״ק? ױ אסתדיק״ט און קינםםלער־שק״ט םון דער דער- צ״לונג װאלט אנפאליט גארנ־שט געליטן, דאכט זיך, װען באנט־ט- ברו־עװיטש װאלמ נישט דװקא אונטערגע־טטראכן ױ נאצ־אנאיי־טעט םון ױ ס־אוטע בורזשואזע טיםן. ם־לט מען דא נישט, אז נאנט־ט-בױיעװיט־ט א־ז באגאגגען א םאליטישן םעלער, װאפ ערקלערט זיך םסתטא דערמיט, אז ערגע־ן װאו שלאגט אין א־פ אן אנטיםעמ־טישער אדער, אוינ ער האלט. אז ד־ ״ױשע ב־חש־אז״ע איז ױ ערנםטע אין יער װעלט? אלעקםיי םאקס־מאװיט־ט, צום באדויעק לייען איך ז״עד װ״- ניק נעלעטױםט־ק. עם קוםט םשוט נימ אוים. אבער א־ינ א־ך האנ געקאנט אדויםנעםען אט דאם םון דער קליינער צאל?־כע־ר, װאם םיר איז אויסגעקומען צו ל״ענק א־ן דער לעצטער צ״ט, דענק איך, אז ענלעכע זאכן קאן מען געםינען אויך ב״ אנדערע אויטאק. א״ן צ״ט האנ איך געטראכט, אז איך װעל אלק קאנק םאראלגע- מ״נעק ױ נאגעגנטע םאקטן אין הער ליטעדאטיר און אנשרייבן אן ארטיקל װעגן דעם. אבער אצט זע איך, אז דאס דארף טאן נישט איך, נאר אגרעסערער אויטאריטעט, װי איך. א־ך װאלם ז״עד געװאלט, אז א־ד ־אלט אנשד־־נן אין א״נעד םון אונזערע צייטונגק, נאך בעםער א־ן אםך צייטונגען סיט אמא־1, אן אדט־קל, װאס זאל זיך םארנעטק ס־ט ־עד דאזיקעד ם־־אגע. סען געקלינן אט די צװ״גן א־ן אקעדבל. הער ״ד האמ געט־אגן אכא- לאט, זק םל״צע א־ז א־יםגעטױקנט געװק, און - א־ך װ״ס נ־שט םארװאס - שטארק ענלעך געװק א־יף אה־נט־שער םלייצע. עד האט געהאט אזא אוראלט, אזא אויםגעםוםשעט םנים, און עס א־ז געװק א־נגאנצן םארדעקט ם־ט דעם אומגעה״עד גרויםן ראשעק םון זק קאשקעט״. מעגלעך, אז װען אמאלעד װאלט דאם אויסגעמאלן ס־ם א םענזל, ,װאלט זיך באקוםק אז״עד א״נדױקםםול נ־לד. אנעד א־ן אט דעפ םאל ,װאלט ק״נעם נישט א״נגעםאלן צו םארגל״כן דעם ײדס םל״צע ם־ט אהונט. םילניאק האט אבעד איך װ״ס נײטט םארװאס , נ־ט געקאנט א״נהאלמן דך םון אזא םארגלייך און קא- ליע געםאכט דאס גאנצע בילד. ס׳איז ארויסגעקומק נישט גוט. א־ן דעפ זעלבן נאנד םון םילניאקס װערק א־ז םאראן נאך א דערציילונג, װאו עם װערט דעוצ״לט װי דער ױעסאטניק <א דארםם-נאאמטע,־) אין ױ סותרים לא־ױן א־ן םאסודץ האנן בא- האלםן 21 סונט גאלד םון תר צעו־קװע און ו> םוד ז־לנער, האנן דאס או־םגעגאסן א־ן דיעד נאר נ״ לא,־דינק און עס םארקו־םט ױתקט קק מאםקװע תם דארטיקן ״ד, מאלאם. ם־לט סען דא נ־־טט, אז םילניאק װיל אוסבאױנגט םאכן א״ד םא־ אםאסער <א״- נער װאס קויםט אם גנכות)? אלעקס״ םאקםימאװיטש, איך דארף נישמ אנאליז־ק םאר א״ך דאם. װאס א־ך האב דא גענראכט םון םילניאקס תחרילינגק. עם א־ז אםא־דראם, װאם אונזעת םא־לאגן, ױכט־קער ױ תדאקטארן, ױנען נישט געטוג םארזיכטיק. םילט מק תן נישט אין אט ױ שורות פילניאקם, וױ תר שונא װיל דורכשטוםן זק חזיױשע ױלע, כױ אכרױקע צו טאן - אםשד צוס לעצםן םאל? עס איז םאר מיר אבסאלוט אלין א״נס, װאם םילניאק אל״ן טדאכט. םאר ס־ר איז װ־כטיק, װאס ער טוט. אביעקטיװ - האט ער געגאסן װאסער אויף ױ מילן םון ױ אנטיסעםיטן. א־ן תס ״דישן םאגראס איז םאר אים נישט דאס שרעקלעכסטע תו־ םאגראם אל״ן, נאר דאם, ,װאם ױ ״דן האבן אננעהייבן צו װאיק שדעקלעכער װי הונתרטער הינמ. ״דאם שרעקלע׳בםטע און עקלהאםטסטע, װאס םען קאן זען א־ן תר װעלט - דאס איז ױ שחיטה םון נשרע עוםות״. (״לעדא- כאד־). תר ״דישער םאגראם באל״ױקט, םארשם״ם איר םיך, םילניאקס א״תלע אויעק םיט תם ״ױשן געװיץ, און װען עס קוממ צו תר ״ױשער שחימה םץ עוסות ה״בט?װין םילניאק אן צו םאראלגעם״נעדן: ״דאס שדעקלעכסטע און עקלהאםטסטע, װאס מען קאן זק אין ת־ תלט״. עס קוםט אוים, אז ױ ״דישע שחיטה םון עוםוח איז םאר ם־לניאקן שדעקלעכעו־, װי םאגראטען או־ף ״דן. צום באתיעק איז נישט םילניאק תד א״נציקער, װאס תלםט אונזעת שונאים צו טאן ױער שטוציקע ארבעם. ל. אםםראװער שױ־בט אין דץ תרצ״לונג ״תר סוף םון קניאזשעאםטראװ״ אויף תר ױט 79 אבסאלוט אומנ״טיקעדהױט: ״אלע טראגעױקע װייבער לאכן לייכט און נודנע, :א־ לייכטעד און נודנער םון אלע יאטעק טראגעדיקע ״ױשע װ״בערי. איך װייס נישט, צי אסטראװער איז א״ד אדעד נישט. :אר דאם איז אבסאלוט אלץ א״נם. װיכטיק איז דאם, װאס טאנכע םץ אונזעת שױיבעו־ װילן דװקא אונטעדשטױיכן ״ױשע אייננטימלעכק״טן און עם קוסט נסדר אהיס, אז סירוב װעדן אונטערגעשטראכן אום- אנגענעמע אייגנטימלעכק״טן. אםילו שװאנגעדע ״ױשע םהיען װיינק גאר אויף אן אנתר אוםן: נודנער םון אלע. װאס אױ דאס - א גינעקאלאגיש-עטנאגראםישע א״נצלה״ט אדער אן אנ- ט־סעםיטישעד שםור? צום נאדױערן געם־נט םען אזוינע א־ינצלה״מן אם־לו דאדט, װאו טען תרװאדם ז״ ניט. װלאױמיר באנטש-ברויעװיטש האם איוך, װאס ה״סט ״אױף ױ קאטף-םאסטנס סון תר םעבהאר-און אק-