Literarishe bleter · 1931-08-07 · 32 (7.8.1931) · p. Seite 620

לימערארישע בלעטעד נום• 32 (379) דיט 620 ר. ס ל א ו ו צ א ו ו ררי פ. דאסטאיעורסקי האט געשאפן זײן ״פארברעכן ארן שטראף״ לייענען מ־ר אין דעס זעלבן נריװ, - װעגן דער קינםטלערישער זיים נעם א־ך דך נישפ א־נשער צו םששמן. טיד איז מיל מאל אױס- געקומק צד שרייבן זייעד ארן דיער שלעכטע זאבן, א־ילנדיק ז־ך צו םא־־ענדקן צום טערמין ונדומה. אגב, האב איך ױ זאך געשדבן א־נדערגיך אין מיט בדען. איך װעל זיך באמיען, כאטש םאר דך אלי־ן, גוט צו סארענדיקן ױ דערצי־לונג־. דאםטאיעװםקי, װי מ־ר זעען. האט געלײגט אכט דעײיף, אז דער שטאף זאל םארכאםן דעם לעזעד, און סיאיז באקאנט, װאס פא־ אװירקונג סיהאבן אויפן בדי פ,ין ז״נע ראמאנק געהאט ױ םראנצויזישע ״ראםאנען-פעליע- טאנען״• אין דעס ״םארברעכן און שטראף״ שעצט ער דאס אקטועלע פון דעס אינהאלט. א־בערגעבנױק א־ן קורצן דעס אינהאלם םון ױן ״דערצײלונג״, װײזט אן דאסטא־עװסקי, אז אינם דאדקן ״פסיכאלאגישן באריכט פון אפא־ברעבן געפינט זיך״ דעד געטלעכער אמת: דאס יע־ד־שע געזעין איז נדבר, און תר תצח ענױקט דערםיט, װאס ער איז געצװאונגק זיך אליין אױיסצוגעבן, געצװאונגק, כאטש פארפאלן צו װעק א־ן קאטארגע, און װידעד זיך באהעםטן םיט מענטשן; באלד נאכן באגײן דאס םארברעבן האט אים באד,ערשט אגעםיל אפצוזונדעק און דערװײטעק דך םונם מענטשן, און דאם האט איט דערדױקט. ״אק מק דערצײלונג איז, אויםעד דעש, דא- :אנט דאסטאיעװסקי װײטעד - ארמז אויף דעם נעדאנק, אז ױ שט,־אף, װאם דער פארברעבעו■ באקוםט, שרעקט אים םיל װײני׳ קער, װי ױ געזעצגעבער םײנק, װײל דער םארברענער אלײן גע- פינט אן אינערלעכע באדערסעניש אין דער שטראף. דאם האנ א־ך באמערקט בײ מענטשן װײט נישט אנטװיקלטע, בײ אםשוטן צופאל. א־ך האב דאש געװאלט אױםדדיקן דורך אמענטשן אן אנטװיקלטן און םון דעם נײעס דור, בױ דעד געדאנק זאל אויסקומען ממשותױקער און אנזעעװדיקער. עטלעכע םארפאלן, װאם זײנען פארגעהומען אין דעד לעצטעו־ צײט, האנן מיך איבעדצײגט, 1ןו דעד אינהאלם םון םק דעדצײלונג איז גארנישט עקםצענטױש <דער- םאד װאס דעו־ תצח איז אן אנטװיקלטער םקטש און אמענטש מיט גוטע נײגונגקס. מיר האט מען םאו־איארן דעחנײלט װעגן אײנעם אסטודענט, װאס מיהאט נאך דער געשיכטע נײ ױ מאסקװער סטודענטן אויםגעשלאםן םון אוניװעו־םיטעט, װײל ער האט בא- שלאסן חו־וב מאכן ױ םאםט און דרגענק דעם בױװ-טרעגער. עס ױנען נאך דא אין אונזערע צייטונגק גענוג שםוק װעגן ױ אױטער- געװ״נלעכע װאקלענישן אין ױ באגױפן, װעלכע טו־ײבן צו ױ שרעקלעכסטע זאכן (יענער סעמינאױסט, װאס האט נעדירגעט א םײז־ל אין אקאמער לויט װי ער האט מיט איר אםנעםאכט און װעלכן ם־האט אין אשעה ארום בײם םרישטיק ארעסטירט אאז״װי. הקיצור, איך יין זיכער, אז די טעמע מײנע געהעדט טײלװײז דער הײנטיקער צײט״. דאס נײע העפט פון ״ם. מ. דאסטאיעװסקים ארכיװ״, װאס נעמט אדוס אלע נאך נ־שט אױף רק-איבערגעשױבענע םאטעױאלן םון ״פאדב־עכן און שטראף״, גים א־נז אבידד, כאטש וױיט נישט םימ אלע דעטאלן, װעגן דעם םו־אצעם מן שאםן דעם .־אםאן. עס ױנען בארב־־בן ד,־ײ נאטיץ-ביכלעך מ־מ סק־צן, װאױאנטן און פראגמענטן, װאס האבן אשײכות צום ראכאן. דאםטאיעװסקי האט דך לכתחילה ניפ אפגעשטעלמ אויף .דעד פארם, אץ װעלכער דעכ ראסאן דארף געשױבן װערן. אין עו־שטן נאטיץ-ביכל לײענק מיו־: ״ױ דערצײלונג נישם םון דך, נאר פון אים. אױב שוין יא אװידױ, דארף םען אין א געװיסעד מאם אלץ קלאר מאכן. אז יעדער אײנציקער ״צי קאן א־ך האפן עם זאל זיך געפ־נק םלאץ א־ן אײער זשורנאל ״רוסקי װיעסטניק״ פאר מ־־נער אדערצ־ילונג? - םרעגט זיך ם. מ. ראסטאיעװםלןי אן בײ ם. נ. קאטקאװן אין אבױװ פון .ױיסבאדען אין סעםטעמבער 1865. - איך שרײב ױ דערצײלונג שױן צװ״ חדש־ם און א־צט פא־ענױק איך ד. סיװעט האלטן פין םינף ביז זעקס דחק-בױגן. עס איז געבלינן ארבעט נאך אױף אצװיי װאכן. אוז אפשר עפעם םער״. ־אפ איז געװען װעגן ״פאיברעכן און שטראף״, װאש א־ז א־נם פראצעפ םון אדבעט פארװאנדלט נעװאק א־ן אגת־סן ראסאן. פ. דאסטאיעװסקי י'^־־ פארענױקט איז דער ראסאן געװאו־ן מל שפעםער, װי ראסטא־עװסקי האט גערעכנט. װ־ שטענױק, האט דאםטאיעװסקי אויך דעם דא- םאן געשו־יבן אין אײלעניש, שטיקלעכװײז, אינטעק ״בײטש״ צו- צדשטעלן ױ פאחעצונג צום טערםין, הגם ױ באױנגונגען םון א־בעט ב״ש ראםאן ״םארברעכן און שטראף״ זײנק נעװען פאר דאםפא־עװסקין פיל גינשטיקער, װי בײ אנדעדע ביכער. ״א־ך גא־אנטיר פאר דער דערצײלונג, אז זי איז שפאנענד- לעך םון נדשטעך און שטעלט ז־ך ב״פ קראן זדאשן ױ כלים. ז־ צעוױשט ױ לעםל-םעסער און בלײבט שט־ין ב״ש קדאן פא־- קלערט. זי נעמט פונדאסנ״ א־בערטאפן ם־ט ױ בל־נ־ע ם־נגעד יעדער זאך באזונרעו־ א־ן ז־ צערדטלט זיך צום םוף, מ־ט דע־ פא-כ פי־ן אפגעלעבמע וױינבלעטער. - א, םגרן, זאל ע־, דער מייגקע: ע־ האט שדין ודיטעד דעם ם־לכ־קן מעםעד ם־ט ױ ר,־ײ קא־בן א־יף דער ה־לצענער הענטל באו־אלטן. אבער ב״ז װערט זי נ־ט. - םלכקע װעט שדין םון א־ר כאפן א;אב, װען עד װעט אה־מקוםען. ער װעט שוין בײ איר פלאצן... ער װעכ זי שד־ן נדזן ם־ק הײנט אױף דער נאכט צד רעד עלטש• םע־ טאכםער, װאפ װאױנפ א־יף רע־ צװײטער;אט