Literarishe bleter · 1931-08-07 · 32 (7.8.1931) · p. Seite 614

ליטערארישע בלעטער נוט. 32 (379) זײט 614 יעצטער םינוט געציטערט גאד פאק ל׳עבן סון א'ר בא־טעדטן, װערכן זי האט דערפאר מימ איר ניט דעדעםן און ניט רוען אייביק נעקעכלמ און געהימ. יא. לףנעד םון די ״װילנער״ האט פון זיין מויל אזוי פירי ניט אװעקנענעבן צום געזונט םרן דער טתפע װיםיל זי, לארעם; קי־נעד פון זײ - אי פון זיין מויל און א• פון דין יטיישפיי׳עתיטן טאלענמ- האט ניט ״געקעכלט״ רעם אנםאמנל אלם אנםאמבל, װיםיל זי, לארענצ א־ר פײער׳נליענריקער אנסאטבל־אידעאליזם האט דאם א־,־ע עפ־ואדן״ראלן אדויםנע־מסויםן אויף דער דעלנער פלאך, װא• כק־צירט האנן זײערע ״העלדן״־טױט אי,ײע קאלענן, םטארן. און אזו• נאנאט״ט גענארעט דך פאר גלײכהײט: עם טאר נײצט זײן, הײםט עם גרעםער און קלענעד, העכער און נידעתקער... װאלט דער זעלנער אידעאליזם — איר שםוים־נױז — אויך צו דעד זעלנער צײט :•ט קארענירט און ניט נעצוימט דעם תטם פון א־ר יטפ־ל - װאלם אױך דאם בתיטע פובליקום נעװק נעװאוםט, אז יהודית לארעס. װאס איז תמיד גענאננק ־טם־לע טתט בײם ראנד פונם םעאטער־־טטיק, איז נעודק אײנע פ־ן ת צדײ־דדײ ק־נםט־ לער״ט־רו־יט־קע, צענטדאלע פיגוק םון דער םרופע. אנאזונדעדע ערלעכע נאלװימעט און נראציע צו דער ועלנעי צײט איז נעװק אין א־רע קרעאציעם מיט - פון דער מאםע־ קינםטלערין אלײן אומנדחמנותתק־צונויפנעפרעםמע כינעזײטע פתיען־ פיםלעך... פון דער לארעםעם קונםט, װעלכע האט תמיד א־ן דך נעטתאנן אנאהאלמענעם קרנן, פארבאתענע טיסע ,יױיען, האט דער פאד געײטמעקם םיט קולט. ניט װירטואזיטעט, נאר - םא־צערנ־ דיקע רעליניעזע לײדניטאפט. ניט אײנםאל האנ איך נעטראבט: װ״ל ײדן פארמאנן נײטט קײן מאנאםט־ר, איז יהותת לא־עם נענאננען צו דער נינע... א־ן אירע ״מאמעם״ איז זי דערפאר יעװען גיט נאר ׳ד• ״װייםע שװעסטער״... אירע ײדענעם - א יילנול פון נלה טרױם... אן א •ט־עור יטטילע ײתיטע געטא־צניעות און קתםטלעכן, רראמאט״טן אםקעםיזם ז ניט אין יטװארצ;, נאר א־ן נלויען - אין נלאלעך־פלאםענ־ ױקע יטלײעדן, זע איך דערפאר װינױק אירע דאלן - ױינע ־וננפרויען, װאם זײנען א־ן א־די טענ םון יטבעה פאתאמייט נאך מ־ט אונז אלע אתם איד קבר. * נאך א פאר װערטער: א־נער עלנט. אײנער פון ת טיפםטע םענט־מענטן פון דעד טו־טער. האט וי נעדארפט יטטארנן - א• םיאיז אזו־ נא־טערט געװק• - אין דער מאנ־אר״ט אםימ־לאמא ר״טער •טטאט אראד. װײט סון אונזערע הינע ײד״טע קולטור״צענטדנ; װאו די לװיה װאלט םפאנטאן געװק אננענומען א נאציאנא^ן כאראד טער איז זי גע״טטארנן, אזוי צו זאנן, אין דער פרעמד. זי, דע־ אױםגעיטפראכענער טראתצ״ע־מענמ־ט, װאס איז נעװען צונענונק צ־ ארט, צײמ אין יעדן געגנ״טטאנד אפילו. איר ה״טעפה א־ז עם אװדאי, װאס אויך איך םיל יאיצנ א־ן אזא •טטארקער מאם דאם געפיל פון םרעמדקײט, םרעמדקײם צו דעם ארט, װאו איך ויץ און •טרײנ אט ת שוחת אינעד א•־ איך גײ צו צום פענסטער, •טטײ א װײל, קוק אץ אפגתנט פון דער נאכט און הער. דער ביליקער קורארט־םםעקטאקל איז שײ; או־םנעלאשץ. אויף די םינסטעדע א־םהתקע בעת, װאם דעקן צי או־ך דארט אין א ראד מ־ט זײערע װײננערטענער, װא־ שפת־נן ז־ך אוים אין טאלן, דעם נוף םון יהיתת לארעס, - ,ברענען אק הויכער ת די הײליקסםע טויט-און לענן־ליכט - ת אײניקע מזלות... קאײמזזנעשגי, ײלי, 1926. נאר ת ם א ד א ל י ״״• ע - האט א-ר, לארעםן, נ״ם ייעבן :אך גענענן צו פילן ת יםותם פ,ץ ת־נוט הקכר. װײל די פיר יאר ״װילנער״ א־ן רומעניע - נלאריע־דאכע אי פאר ז״ א• פאר א־נז - ז״נען אנער, װי דאם שק, רױם עפעלע, װאם ױערט א־נעװײניק נעטאטיטעט םץ אװארעם... דאם נר־־טע פונליקום אונזעדם האט נאד נעזען ת ערםאלנן, נ־צעת ת קינםטלער האנן אױך דערנליקט ת ארויםװאקםנתקע םפ־קות - אתנזולטאט פון דעם תשנון הנפש, װאם האט נעמױט נעמאכט װעק. מיהאט ניט נעקענט תלק א״נשלאפן אויף די לאר־ םער־נלעטער פ־ן רי שאפוננען אפנעשפארטע נאך אץ דער אלטעד ה״ם: אץ ליטע און אץ פוילן. דע־צו דארף מען נאך צונענן תנם נאט־רלעך־נעקומענעם ש־נױ אץ ־עם םזלותתקן ״שטעק״־גאננ פון ער טרופע םאמע ־וננװאד;: אײנע •טט״נן העכע־, און א״נע נל״נן דא •■•• דאם אננענעמםטע: דאם לעצטע א־ל;ראד ארז אױםװאנדערוננ פ־ן רער משפתד״ װאם א־ז;עװארן אטעתטא־; פץ עמ־נדאצ־ע נא־ א״נענע און אימינראציע פא־ ־עמרע. נאר נ־ט נלױו ראם םענטשן-מאטעתאל נאװעגט ויך דא, ,ט אקונל, אט אין ל־כט־קײט און אט אץ שאטן, נאר ט א־ם א,״ך - דעד א־נהאיט. פון דאנען - אזו• ם־ל ,־ײנוננען, םננות פאר ױ אלטע פא־ 1־**,־' 4*1 ־< ־ די ־מצבה א״פן קנר פון יהותת לארעם מ־ל־ע-־םזתת אױף װעלכע, מיהאט נעגלוינט, אז מען דצט שױן פעסט. נאלענאט־ש־אײננעםונדעװעט... אט א־ת נײםטיקע ״ערד־ציטערנ״ט״, װאם ־ע־ער אמתער אדע־ אפ־לו ״נמקום-תלנער״, האט אננעהױנן צו הערן אין ז״ן נלוט, האט נעקלאפט ־מ־ד א־נע־ הונדערט א־ן דער זינתתדיקער לארעם - דער עמפ־נדלעכער תפק פון ת ״װ־לנער מער, װ• ײן״ פון ,ענל־בן 1 דאם װ״ל װען פאר א־׳ע נמעט איז א־ז פאר א־ר ראם ״זײן אדער ניט זי ־לנער טרופע״ נעװאק א*ד ט־ױעתקע לעננם פ־לאםאפ־ע, אי פראנלעם, פאר- .ל״ יקע װעלט־אנשוײנ;, איד האמלעט״ש״ קאמנאט־װע• מעלאנכאליע, נעװראםטענ־ע, מ־ט א״נעם ײארט - ־• :אנצע לארעםישע ראמאנטיש־נעפארנטע מיזאנמראפ־ע, םון דעלכער מיהאט צװ״טן א״נענע ניט א״נמאל נעליטן, אנער... אנ־ גענומען נאהםה, מים א שמ״כל פץ — ניט נלױז מתילה, :אר אױך אנטצ־ק־נ;... מיהאט נעװאוםט, אז זי קעמפט אומערמידלעך און מ־ט דער;אנצער טתפע מ־מ <ו נאכ עקשנוי א נאװ פאנטאם, װאם הײםט: טויט. אומפתענד אר־־ט;ע־־זן האט דך, אז דעד מלאד־המװר., װאם האט א-ע נעדאנקען, האט נאד;עמײנט ד ניפא. ז־, א״דל מם־רות-נפשדיק פא־ל־נטע אץ א•,׳ ..מענדיי בר״נעם״, א־נער זי, זאם האט ניז אץ דעד :ר״נע פץ אוז האר. מאז װעלכער ם־האט נעלויערט דעד טויט, * קעםםער־־שע.