Literarishe bleter · 1931-08-07 · 32 (7.8.1931) · p. Seite 610

ליטערארישע בלעטער נומ• 32 (079 610 לוציע מיט דער הילף פון דארוױנם סױנציפ דעי.ן קאמף פארן אז די דאזיקע אין םלונ פארװיקלמע פראב׳ **4**•^•• יוב איז אזוי פאפולער '1<•<־ -י׳ן ׳-יי״ ײ< מענטינז פון רדיפ אפד־קע, וועלביער א־ז געפונען יעלארן מיט עמ׳ לעבע ־אר צזריק. מיט דעד זעלבער פלאטטיק און אויך באהאװנט•• קי־ט שילדערט עד דאם לעבן פון דעם אורמענטשן אין דער עלטערער פדעה־םטאדישע הקוםה א־ז סי־ דזדך דעם קלאד אפ־לו װערן ל־עםק ב*ז צר מאבן ז־ך נאט־צץ. פון מאלפ־ע בעתאגיםה־פ דאמא ־;לעבט אגאנצ־ע ־״ •***••••.••>•••••* .•*••■ <*ו ^■״ו .״•״<ן, י?׳ * נ״ד-טע געחדב־• 1 ■ 1 '1' '1 י1 1 י ״ ו <1 י■(** |' 1" רי^ײייזדיו *ןױיי* ־יסער געמדנמע ביז צו ױ מערב א־־דאפע. װעלם פ־דט או־ך אי;־קער הנחה ׳־םג־־ענד־ק פון דער לעצטע נאך׳מלחמה- אמאי־קע גױכי־ט-ױ־מי־טע ה־סטאױקעך, פון א העראדאט, עם, טאצ־טוס, םאללוםט־וס װעלבע האבן געד.אלמן פאר זײעד בא־טדי־בן קודם׳בל ד־ לו־םגױקע גע־טעענ־־טן. װאלט א־ן דעם פרט או־םגעהאלמ;, װאלט ער באדארפט או־ך ״׳) ט,.ן או־פגאבע װעלם געװ א־ן דער זעלבער מאס מער פלא־ן, א־ן װעלבער ז־ מ־ט דעד מאבט פון דער ה־םטאױאגראפ־־טער טראדיצ־ע אזא פרא- פאר־ן, װ־ א־ן װעלם גע־ט־בטע, ייאו דאם אלטערטום װערט ע־־־טמ פאד׳• ענױקט א־ן דעו־ העלפט םון דעם װעדק < •> און צו דער ני־צ־יט קומט ער ערשט צו, װען עם א־ז נאך געבל־בן במעט ג־שט מער װי א דױטל. או־ך אין דער פראפאד־ן פון פא,־ש״דענע געביטן האט ז־ך װעלם קענט־ק נישמ געקאנט באפױ־ען ב<ן דעד השפעה םון דער טדאדיציאנעלער ה־םמאראגראפ־ע. א־יב עד האט אם־לו געװידםעט א־ן ־עדעד ,־קופה א פי*־ זי־טלעך דעד באשױ־בונג פון דער װיםנשאפט און קונסמ, א־ז עם אױ־םגעקוםעץ ז־ער א־־בערםלעכלעך. שו־ן גאר פאדבי־ג־יענד־ק באױדט עד ױ םאצ־אל-ערןאנאמ־ש־ע געש־כטע און ד־ אנטװ־קלונג פון דער פאדפאם־נג, נ־שט פראפארצ־אנעל באױכותױק איז דערפאר ארו־עעקומק ד־ פאל־ט־שע געשיכםע, בםו־ט אין דעם אלטערטום. צופ־ל ארט פארנעמעץ ױ ױנאםם־שע א־בערקערעג־־ט;, ױ באשױ־בונגען םון גענויען פארלו־ף פון קאמפן און מלחמות, ױ כאדאקמערםט־ק םון העױטער און אפילו גױכישע, היםמאױש װעדטי לאזע לענענרעם נאדדערצײלט לו־מ העדאדאםן. ױ נט־ה מאױך צו זײן אויף ױ דאזיקע טעמעס א־ז אםשד נישמ אזוי װי־ט אפ־עלי ־וצא פ־ן דער השפעה מצד דעד ה־םטאױאגראפ־שער טראױציע, י װ־ ארעזולטאמ פון דעם עםישן דראנג פון דעם ראמאן-שױיבער, פאר ן״, האט ער ז־ך בע־קר פאר :עבע שטוױעם, רערבײ פלעגט עד אבע;ו־ך ײײענעץ ה־םטאר־שע װ־ע־ד, א־ן ־ע־ דעלט מלחמד האט ער פארעפנב <|׳ ,.או ,יס א ׳ •״<׳[•-<{ ־• א ״י■ י •׳ן •סלאפעױ :א:•: א״?׳). איער עױצט ד* װעלמ׳ -<< י״-י<ו געװארפן, האט א־ם בא־א־־גן ״.,י־..־..;, ן , געימ־כטע״, װ־ א פױװ צ־ פאדענטפ־עו־ן ױ א־ע פראגן פון;יץ םא׳ ל םאציא־ י פ־אב־עמען, װעייכע זי האט או־פי יבן ״קאנפודן פ־ן דעד װעלט׳ װערטפולן צונו־פגעקליבזמעם מאטער־אל, סײ דודך דעם אופן פון באשדײבונג אן אםפק דאם בעםטע, װאם װעלם האט נעגעבן א־ן ז־ן װעלט־געש־כטע. װאכ שײך דער פראפאױן־אײנטײלוננ פ־ן דעד ה־םטאר־שער הקופד״ פארמאגמ דאם װערק גרו־םע מעלות, װעלבע מען געפ־נט נ־שט א־ן קין שום אנדערעד װזדיט-געשײבטע. עס איז קודם־בל אװעלט- געש־־כטע א־ן דעם אמתן ו־ן פון װארט, נ־שט בלו־ז, - װי מען א־ז ז־ך נות צװ ש־־־בן ׳ אגעש״בטע פון אײראםע. ױ פא־׳־ט־שע און קולמור-געש־בטע פון כינע, אינױע, טורקעסטא;, פערם־ע, ככלל ױ געש־כטע פון עענטדאל,-דרום-און מזרח-אזיע, ,װערט באהאנדלט נ־שט װ־ אצוטש־עפענ־ש צו דער א״ראפעישער געשיבטע, נאר דװקא או־םפירלעך, א־ן ױ עלטעדע תקופ־ת אפילו םונקט אזוי או־םם־דלעך װי ױ קולטור ארום דעם מ־טללענױשן ־ם. ױ פעדזענלעכקײטן םון ע העדשער ג־ט ער אפ אגענו־ע בארא־טעױםט־ק. אכי- ער הא־ אנג ט־, אמאנגאל־שער דזש״נג־ם כאן טעמ־- ש״ן אדער אגױ־םמאגול פ־ן א־נױע אקבאר, זײ אלע ז״נען נ־שמ דע לעז .לאנד, אדעד קארל ״דער גױ־סער״ •׳, , , אדבעט - א־ן א־טלעבער ••*• >•• **** ^•א*^א••**** ♦****א••■*^*•*•** ךא*4** ן**^~ **•*• •**—•• סכוח דעס <ב־־״ — 36ז1ע 3י151ין3תו הי1זס}15^. ,״ ד־ פאבה־םטאר־קעד האט אבער װעלס נישט געקאנט געפ־נען דער געשיכטע, א־דע םאצ־א ■־ געל מםקנור %••*•^•••■ •*■• -*>-*- >*> •> .*ן^ן^ייךיך װעױס***• נען ב״ ה״נמ־קן טאג על׳םי-הב שולמענער, זײ ,, מער פא־ קל־־נע פע״ערם, א״דער פא־ פעלן פון צוזא־ מענהאנג, ז״ האבן מער מ־־א צ־ מאבן ז־ך א ב־םל לעבערלעך דודך א פא־ישער ראטע, א״דער פאר צוטײלן א פאלשע אפשאצונג... צו ז״ דארף מען ק־מען נאך אנג־״״־בענעם מאטעױאל מער, א״דער רעם ז־ז ,װעלט- א• און אפגעזעצטע רעז־ײטאג עם װעגן ,••••*•••• < >״<> ואי״׳ . .4 נא סאלו־ ׳ב״עציאל״סמ, י*ױט ״י״נע א:ד***ױ.:ען פל*ע < סאנדע! נאכאראד איבע אס א חיםטאר״צע• אפעזא אר אױח ׳וו ראטעדיאי. א <״■; א־־ף ק־נעם, נא־ או־ף ז*ך א״!■ פארעפנטלעכט א־ן ױ ־אק 8(1! ן/מו סצי 1 1112/1 א אײפדאגע, ו <׳ <״<) נעראנט נעױארן ••••*•*•* **••*••• ־.<■■<>! דין ׳5><* ׳ן *ין אץ ציזארענחאננ דערמימ, יאט *אחזט״רײ -אר ״ד־ש־ע א־בעדזעצ״ני און א־צט ״אמ־־ זען ׳״נע םאצ־א״אג־שע מ״נונ .ע ׳ <!׳ —•••** •*1<••■•< ^***••* — ^•* **•*•*•^^• •<*<■•*•* י <-< ■*׳ן׳ ■ *< •<׳• <׳ א■ ן א < ־*<- ׳^ן אן דיעדע *ו •*■• ••*■***א*%••*^ װעלט-געש־־בטעם י1־יט דעם א״טן א״נגעװא,־צלטן ש־ט״גע־, פ־ן דעם א־ו־ג־עה־פ־עג־עם א־גוע-טיג ״ ה א״ג״טל־עך פ־ן דער קולטור אדום ױעם מ־טללענױש־ן ים. מאגב־ע װילן ־וצא ז״ן לגב־ ױעד מאד־ערג־עה באצ־א״־אג־ע ױעװמ־ט װאם ז״ װ־־מ־ען א פאד ז״טל־עך ױעד קולטור פון דער שט״ן צ״ט. פא־ װ־עלםן ױעם נאטור־פאדשער א־ז דאם א־־ך געװ־עון ־צו װ״נ־ק. מק ק־ען :־ש־ט באלו־בטן װ־ גע״־עד־ק — האלט ־עד ר־בט־ק - ד־עם אגה״ב פ־ן ױעד מ־עגטשל־עב־עד קולטוד״ אנט״־יךיוגג, או־ב מען ק־ק ז־ נ־ש־ט צװג־־פפל־עבטן א־ן ױעם;אט־־־צ־• זאמענהאגג םון דעד אנטװ־קלוגג פ־ן ױ מ־נ־ם ב־עלי-ח״ם. און ־דעלם ״װעלט א״דער ד־עד מ־עגטש א־ז ג־עװ־קן״. שװ־ן דאם אל״ן א־ז א ױז־קעד א־־פט־ פ־ן װ־עלם;, װ־עלב־עד פא,־ד־:ט צ־ װ־עק פאדצ״כגט א־ן ױעד :־עש־־בט־ע פ־ן דער ד־םמאױאגראפיע. א־ן א גלעגענק :טיל מיט ד־ער מ־־םט־עדהאפט־עד פלאםט־ק פון ז״נע אוטאפ־שע רא- מאנען, מאלט ־עד או־ם פאר א־נז ד־ פאדגאגג־ענע געאלאג־שע א־ן דעד א־פן װ־ אזו־ ־עד ק״־ערט א־־ף ד־ אתאג־ש״ע ־עװא״