Literarishe bleter · 1931-07-31 · 31 (31.7.1931) · p. Seite 601

זײס 601 ליטערארישע בלעטער נום• 1)1(378) ¥ ד״ר א. ש. י ו ר י ס / הל־אבינ בערנארד שאום ״דעם טײפלם לערלינג״ אין ״הבימה״ 1 1 ־1•בע־דרארע. ־׳א־ז םאר טיר געוועז אטר״שט: ערו.ע•; דארה אי :ערא״עז א,־עױאיוצ־אנער איז ע־גע•■ <ו?׳<״?•■*?־<׳ י' ו *י ־< ן :ע־״בטע א•; רא אױף א ב-א־ב אזו• ־אב '1:ייז ,הא; ־ א־• •ע״ א■ ן לד״ אקא: אעגט רארערנער ״•־ע וו־ט ב~ ־א־אטאנא םלאקערט א־נער םו קאטם; א•; נאענט צוב א •דויטד. א ־י - ־• י ו םאטטא־ט םראנ י 1 >^— -ו וואט האט יבע-נט• י*..- און חוה א•; וועט אז־• דיאנ; דױעיץ װ• רע־ רױער םון ־ער טענט־ט ה־ט. האב א־ך עט רערםא־ גזל־ענט נדט א םא־טאםט; אטעט, נ־ט חלילה װ־ל א־ך הא־ געוואי׳ט װ־ט; רעט טוף׳ג־רל םו; רער ארע ר־קאנער רעװאלוציע, וועגן רעט ב•; א־ך םו; ־1אנ; •נױץ א־נםאר־־רט םון דעט גע־ט־טטע-י׳ע־ני־ך נאך א־ן ג־רנאו־ע. װאט האט ראך מ־ן ״־ אנ־ 1 ס■ עראט א,׳ ־ו ראט גורל און ליבע־םלאנטע־ פ־ן דעט קװאדטעט: דערטיע; אץ •ר,ור*ת. נ־ט רא־ט און װאינױ״טא;, נאר םט־כע. נ־ט ד• םארגענגל־עבק״ט פון רלחטה־ױעװאל־זרע, נא; א-ב-ק-ט םון ליבע און לעבן. .2 ד• דראריע א־ז באצ״כנט אלש טױ״דם־ל. קאנטט רערםון ראכן װאט דו װילסט: קארעױע, טראנעד״ע, טראג־קארעד־ע, רעלאררארע. פארליען־ררארע, פאלקט־־טטיק, םא,־ט, ג־אטעטק. א־ע־ אלץ צװזא־ מען. אדער װאױאנטן לױטן א״טװא■1, :־ײטראק, קארב־נאצ״ע. אבער ױ הױםםזאך: םיזאל ז״ן א• ״•ט״״ א־ ״•טםיל״ - א• צ־ט זען, א• צופ הערן. א־ז טאקע געװען אםך צו העק און אטך צו זען. און דאס ״סךי א־ז נ־ט אז״ •1״כט. װען ריהאט א ר״בן או־ט־ קל״ב א־ז ־טװע־ א״סצוקל״בן, ט׳ב־י״בט יטטענױק א־בע־ ־• בענק־ •טאפט נאך ױעט נ־ט א״טגעקליבענעט. צב• פ־־־״אנד א־ז געײטטא־ נען םאר אגרױטן נסװן. ט׳א־ז ־אט עױטטע רא־*, װאס ױ ״הב־רה״ םרוב־רט אה־ע א״גענע יוחות א״ף ױעט ,־ע״ט־-פ־אנט. טיא־ז ראט עד־טטע ראל, װאס פ-רלאנד, א:אר׳ םע־קער שו״טפ־לער ר־ט א אױטגעגאטענעט כאראקטע־, םריװט ז״ן ־טעפע־״טע ק־אםט א״ף אזא אח־־ו־םולסטן געב־ט. ער האט ־• ־ע־־ארט־נגען דערפ־לט, און רער נאך. ז״ן ם״ן א־ן ־אפ־נ־רט ק־נסטלע־טוס א־ז א*ס ב״- גע״טטאנען אױף דעט נ״עט ױערנע־ - אב־ע״ או*ך רױזנםילן װע:. רערצ־ אם־אנער א״ף ױעס םעלר םון זע^בסט־רע־־ט־. ראט ר־ז ,־״צן די ארביצ״ע םון ױ ״הבירה״-ר־טל־ױע־. א״צט װעט ״ך אנה״בן א װעט־געלױף. א נ״ א־ן םרוכטבא־ האפ־טל אץ ױער גע־ ־ט״כט־ע ם,ץ דער דאז־קע־ הױך-ק־־ט־רע־׳ער א־ן ־••ך־ק־נסטלעױיטער טרוםע. פ-דלאנר האט. װ״טט אױט, ב״ דך אפגעראכט, אז רע־ פר״ ה״טס קארף זאל ז״ן ױער צענטי־אלער נערװ, א״ס־.או:ס פ־נקט אץ סוף. האט ער צו •עדן אקט צונעהעבן א פ־א״־אנ־סצענקע. ״אט זא־1 צוט א״סדדוק ב־ענגען ױעס דאראק־^עט ־טװער־, װאס הענ:ט א־ב־ער דער םר״ה״ט: ױ ברוטאלע מאכט ם־ן ױעט אונטער־ױקע־. ױ טצענקעס ױערקלעק אם־טר ױ ס־טואצ״ע, קינטטלעױ״ט ז״נען;ארף אקט. יױ ז״ אן א־בעױקער באלאסט. ־ערפאר האט ער ר־ט ױעט ״ד און םר״ה״טט־מאטהװ״ :עראטעװעט ױעס ״אב—נט־ םון רױטן װאס א*ז ב״ ־טאי צעהאקט אץ דױי פאױט״דענע ב־לרע־ ר־ט םארםלאנטערטע פצענעס, װאס נעמען ק״ן סוף נ־ט. סיא־ז דא ט*ק געװען א־טטארקער כװװרגײטער שנ־ט םצד דער רעזעד, 1. סימוז ז״ן םון ױ עױטטל־נגען, ,װ״ל אױף דער ר״ם־טער איבער־ זעצונג ם־גוױרט ד• דאטיע *:ססז. אבער װ• אץ ״עדער װגנט-אר־ בעט פון ױעםרעזענטאט־װע נאםוק, ל*גן •טױן אי״ך דא אלע אנ־ ה״בן און ס־ם;, אלע מעלות און חסרונות, אלע בליצן און םא־ ראדאקסן פון בערנארד שאיס גענ־אליטעט. סיאױ צװמאל אגאר בא־ זונדערער ג״סטיקער בארגענ־ג• צו ב-א־זובן דעט טעט םון אנאך־גױ- נער װגנטלעך־פױ־טער םרוכט. סיפעלט דא ױ אםגעזעצטק״ט און א״בער־דבםה און ה־פעד־סקעפט־צ־יזט. א םױל־נג־פאי־נעםי■1 םון יטטו־ רעם אץ די־אנג, קאמף און ליבע. אמ־ן עכא םון אװדלעדס ״רױ־ בער״ אדער איבסענס ״קאטילינא״. םעלט אבי״טר ױ אויסגעהאלטנ־ ק״ט פון אא״ן און א״נצ־קן ל״טמאטיװ. פלאנטעק זיך א״ט דר״ ,.קאנםליקטן״ און קר״צן זיך ױ װעגן. אבער װגנט איז נ־ט געװ״נט דך צו •טטעלן גרענעצן און צױמען. װאס אױף דער לונג, ארױס אויף דער צונג און אױף םאם•,־ - און םון ראנעט אױף ױ טע־ אטער׳ברעטער. װאס האט איר דען דא ניטי אן עלטע־ע םוױטאנ״טע מא־ טראנע. םארביטערט מרך אליבעלאזן גורל, ־טלעכטע קינדער און טאםלטע פאמיליען-־טאנד - אמץ מו־עלע אםת אין אםאױטטארקטן און פארפילםאכטן ג־לגול. דער מאטעױאל, װאס םילט ימעט אױס דעס עדיטטן אר,ט, װאלט געסטאיעט םאר א בא־ונ־ערער םאמ־ליק״ה־א׳ מע םון אנא־דינייטן •טניט. דאן קומט דער צענטראי^סטער מ״ל: דער דױיעק יהיױת, אנדעדםען, ױטיטארד - אט״ערער ״יטטאף״ םאר א הױך םראבלעמאט״טע הארץ׳ און אמת־טדאגעױע אלא סטױנדבערג-פיטיבײטעװסק•. און דעדב״ - א האלב־קר״ו א מין יטע־ פעד-א־ױליע ױק און עס־, אויםגע־טניטן װי םין קא,״ל ־טענהערם ״גלױבע און ה״מאט״. אלזא דער גאט אמאד האט •טטארק באזעצט דעם צװייםן אקט. דעדםאר איז דער דױטער אקט אקינא־װערק פאר זיך. םיאיז דא אלין װאם דער פילם־עקראן םארלאנגט: קאמי־טע און טראגײטע סיטואצ־עס: ױ ליבע םון אגלחס אםרו־ צ־ו דעס ט״װלם תלמיד, א יטםוגלער און ציג״נער און װאס אין דער קארט, װאס אנטםלעקט זיך פלוצים אלס העלד און מארטירער: אקױגס-געױכט מיטן גאנצן קלאפעתעצ״ג און טרומ״טער-קלאני - און העכסט אי״פ־ רעגנדיקע סצענעם אץ ג״סטי־־יכע ־טמועסן צװײטן דעס:ענעי״אל און רע־ װאלטע־: אגלח װערט דער אנםירער םון םרי־ה״טס־קאמף אייס ״ראכע״; אאמתע ס״ן ס׳ק 1״^ ־ םארװעקסלונג־גע־טיכטע מ־ט אבאנדיט אלס גלח און גלח אלס אוים־״צער; םאלק, מוזיק, סאי1־ דאטן, תליד״ םונקט צװעלף או״גער קומט דעד דעטער״; ענדע גוט - אל־ן גוט; די ענגלענדער ז־נגק ״בױטייטע נרענאױרן״, די אםעױ- קאנער ״יענקי דודל״. און איבעד אלץ יטלענגלט ז־ך אלס ״אונטער- גרונט״ און ״םאן״: דער קאמף םאר אמעריקעס ם־ייה״ט קעגן דער לאנדאנער קנעכם־טאםמ, װאס איז לויט דעם בױט־־טן גענעראל בור־ גאנס ױ־ד, אסיסטעם ם־ן ב־תיטעטום, אויפגעבלאזנק״ט, כדפיטות א־ן בװראקראט־ז״ - איין װאס ז־ץ םתמק״ט בא־טט״ט א־ן מארק מיט הענדעלס מוז־ק און א נלח דערצװ. אױ דער נס־ון ז״ער יטםאי״ק םאר דער רעז־ט־ צו נעמען גראד דעס הינטעתתנט אלס םאדערגתנט- דער ם־״ה״טס־קאמף זאל זק ױ צענטראלע א־דעע, ױ מענטטץ אלס או־םדרוק םון דעם קאםף... ב־טעת דעס ל״ענק האט מיך ױ גאנצע ה־סטאױע נ־ט א־נ- טערעסירמ, איך האב ז־ גענוטען אלס א בא־טט־מטע באםארבונג, באםעםעחננ. מיך האט גאר אינםעדעםירט ױ םאמיליע - און