Literarishe bleter · 1931-07-31 · 31 (31.7.1931) · p. Seite 596

זײט 596 ליםעראײשע בלענמןר נום. 31 י378) אלנםאלם איז דער םאקם אבלעטל געש*נטע אץ קאיפ.׳חס, ודאט ד.אט אין םשך פון די לעצטע םוםציק יא־ גדטגעמאכט רױםות און נסױנות, שװער-םאדעקשנטע קאםםן, ודאס םארדינמ אגענױ׳ ערע באלויכםונג. 111. הגם קארםאטן׳חס א־ז םאר דער װעלט׳םלחםה געװען אננע׳ שלאסן צו אונגארן, האט ז• אבעד עקסיסטירט אלס באזונדעד ־ױ׳ שעד ק־בוץ, םיט א־גענע דאגות און לעבנם־םאחמען, און אזױ׳ אדוס בסדד אונטעתעשטדאבן איר םםעצים־ש׳יידישן כאדאקטער. ױ הונדערט־םױזנט ־ק, װאס לעבן דא אױםגעשם־־ט איבער באת און טאלן, ז״נען אדודכגעדדונגען םיט מיסטיצ־זט. םרוםק״ט, שט־ענג׳ רעליגיעחעד פאנאטיזס שט״ט אין ענגן קאנטאקט טיטן לעבן. דער דב און בלי-קודש ז־נען נאך עד־הױם ױ אנםג־ער און דיקטאטארן ב־נם ,פאליטיש־עקאנאמ־שן א־ן דעליגיעז־קולטורעלן לעבן. דארף םען ז־ך או־ך ניט ח־חשן, װאס גראד א־ן קארםאטן־חס, װאו עס לענן קאמפאקטע ״דישע מאסן, װאו ״ױש איז ױ לענעדיקע שםראך בון ױ ״דן <ם־טן אי־סנאס םון קל״נע א־נםעליגענמע רעשטלעךז, איז דער ״ד־שעד קולטור־רענעםאנס אזױ הינטערשטעל־ק. א־ז װ״טער נ־ם צו פארשם״ן, הלםא• האבן ױ רננים פױװילעגירם גדאד ױ שװעד׳אונגאר־שע שפראך, און אונזער ״דיש םאמע־לשון א־ז גע׳ בל־בן *אין קולטורעלן זיןז - אין גלות. (ס י ף ק י מ ס) י ג ע ל ס שטעלט פיל םעסער ביר אדוס א לאגגן פדש. אלע ג״ען געקלידט א־ן ױ מלב־שיס פ־ן יענער צ״ט. דערנ״ װעק געװננען בחיגעל■ ל־דעד, םארמרונקען מ־ט א סםעצ־עלן ״נרויגעל־ביר•. א״נער צװישן ױ געסט װערט םארקליידט אלם נרו־געל דער אלטער, םיט א לאנגער פאטערלענער נא־ד. ער םױש;01 אן ם־כ דער גאנצער שמחה. ״נחיגעל׳ שטעלט דך תט־ד אױף און האלט טט־נתדערשע דרשדת לטונת דער ארעמק״ט און קעגן ױ ױ־כע, ״װאם נחיגעל האט ק״נמאל נ־שט געזוכט צו םאראיינ־ק; או־ף זינע לייװנטן...״ און געזאנגען םארהילכן ױ לדםט אחס, און אלע ארומיקע האלטן אונטער: ״זאל לענן א־נזער נרויגעל דעד לוסט־קער!״ אזו־ ,װערמ דער נח־געל־טאג געם״ערט ־א־־א״ן א־ן ־אד־ א־־ס. אין ד־ שװערסטע צ״טן פאק לאנד האט םען נ־שט או־ס־ געמ־טן צו פ״ערן דעס ױם־טוב. שוין 30>: יאר םארנ״ װי נחיגעל א־ז געשםארבן. און ז״ן געדענק־טאג װעדט נאך געפי־ערם ם־בן זעלנן א״פעד און פ.־״ד װי ױ ערשטע יאדן. ברויגעל איז אפשד םון ױ א״נציקע מאלער, װאס האבן דעד- לענט צו אזא םא־הערלעכונג. נחיגעלס בילדער װעק געםא־שט, שטוױרט אדן באװאונ־ דערט אין ױ םוז״ק און קונסט־אקאדעם־עס פון דער װעלט: און ױן אנדענק װערט מים נאך מער לנע און פ־ייד אױפגעהאלטן םון ױ איינ־קלעך ט־ן ױנע םריינט־העלק ם־ן ז״נע װעדק. ז״ן לעצטער נאםעל - טױנקען, טאנק און פר״לעך ו״ן - װעדט ה״ל־ק אפנעדדט ניז ה״נט. אםענטש מ־ט אוםגעה־־ערע אוצו־ות פון אלז״ט־קער נילדונג און חבםה, - האט ם־ד װ״טעד דערצ״לט, אז ער האט זיך שטאתן נא־ ם־ט נענטעד נאקאנט צו װעדן מיט דער מערקװ־ע־ד־קער פחי. און. נ־ט געקוקט דערו־ף, װאס עד א־ז א־ן מונקאטשער ,־נ־נס הו־ף גע׳ װען אה״ם־שעד, פונדעסט־ועגן האט מען אים געה־ט או־ף שױט און טױט, ע־ זאל נ־ט װעק אנאנטעד חבד םיט דער שוין גענוג באדדעבט־קע־ צבײ־לע... דאך א־ז א־ס געלונגען, אדאנק ױ פאר• ם־טלונג פ־נס זע־צע־ד. װאס האט געזעצ־ט דעס ״עס״, איבערצוגעבן אן אדט־ק״ בא־ דע־ ־ב־צ״ן, אז ד זאל עס אפדחקן, אדער לפחות ן שד־־בן. װאס מיט דעס םאנוסקדיפמ א־ז גע־ ל־ב נ־ט געקאנט דעתק. אפנ־ס, אז צב־הלע א־-נ״אלן א־ן דדב־ם, װאס קאנק אנט־עקן דעם י ז־ א־ז נ־ט תרש־נען. און הגס דעד ״עס״ ע־ אבער, װי דערםאנט, נ־ט ױע־לענט צו ״ װ״ל ױ געדדוקמע עקזעםפלאק ז״נען פאר־ בא־נ־בטעט געװאדן, צוזאםען מ־ט דער גאנצעד דח־ זא םבינות שען. האט .־ האט נ־ט געװאלט ב־ן א־ .א . איז ־אט *טעדי״ל^עטל1 םוז ״עם״ טיט דעש לײט-אד: א לען די ב,־ענט קעי ינען נ־ט באקומק. ד־ א־בע־־קע זיבן ז״טלעך ז■ ״י -■ . ■״< '.<{ *לם ־ון דא־ף םשעד זק, אז דעד גאנצ־יר ־א־נה ־נםצא. נא־ רען א־נטער־ ףגז א קאם־ בא.־אקטעד קעגן ױ דבנ־שע ״עס״ האט געטד; ־פע־דזענ־ אבשד געהאלטן א־ן א פאדס פון ד״ן דד־קע־. ט״לװ״ז פון בל־1 שטאנדפונקט. לעבע אדעד גאי' / יר־פל ד. ל ע ר ע ר ו 3 (ם י ף) א־ן נאך װעדט ױע־צי־לט צװ־שן ד־ ארעםע םאםעם פא־ ױ״ ק־נדעד: ...א.־ן שפאנ־עד האב; געבדענט אלעםען, או־ף װעמק נאד עס א־ז געפאלן א חשד, אז ער פאד־״קנט עפעס־װאם *־ן דעד האט םען געברענט פראטעסטאנטן ■1*1■ האט דעד גוטעד בדו־געל א״נגעשטעלט אדאל ױן א״גן לעבן א־ן נאהאלטן ב״ ז־ך, צוױשץ ז״נע םאדנן און ח־װנטן, א־ן קל־י׳ נעם שט־ב״ ע־טלעבע אנטלאפענע ״ק א־ן קױססן. שםעטער ױ לןל*ט.״׳ האט ער געצװאונגק ם־ט א־ס פ־־לעך א־ן דוסט־ק צ־ פא־ב־ענגען ..ײ1 י״י געהאלטן ב■ יטטאד אז :* אל*ע א״־עטע £־ן זק גע*.;ט, עד האט בא טאנצז איז יטפלז אלעמען אתש ,.א: -ןס׳ כעד,-פ; ריפז צ ״*' ׳ 1 בעט. האט םק געםוזט טון וױ דעד ״לוסט־קעד ברױגעל״ האט באפו־לן. א־ן אזױ א־ז ער געשטא־ב;. ב־ז א־צט א־ז פאדאן א פלוג־א צװ־שן ד־ ה־סטאר־קעד װעגן דעם געבו־רן׳־אד א־ן דעס ־א־ פ־נס שטאדבן פון דעם אלטן נח־געל. אבעד דאס פא״ק האט ז־ך ו״ן דאטע, דאס א־ז זומער־ צ״ט ־אד סס*1. ־עדעב ־אד צ־ ױעד צ״ט װעדט געפ״ערט דעד בחיגעל׳ טאג א־; דעס א,־עםק קװאדטאל פון בױסעל, װאי ברױנעל האט געלעבט ־א־ז געשטאדבן. עב ־עדן :אן א־נסצענ זרט ד• בא־־םטסטע נ־לדעד ברוינעלס. סט־אט־סטן װעק גענוםק פ־ן ױ א״־עםסטע פון געגנמ. ױ דאו־קע ״לעבעױקע בדו־געל־ב־לדעד״ װעק געפ־דמ א־בעד דעד גאנצער;ע::כ£. ה * -עש ודערן אױף א בר״טער;רדיסער ם׳יר אדי^ע״