Literarishe bleter · 1931-07-31 · 31 (31.7.1931) · p. Seite 595

זײט 595 ליטעראי־ישע בלעטער נום• 31 (378) א-ן ד- קארפאטן בערג ט־דנדע א־דעעע ם.־ן אסרױ אזן ארנהרן דעיצ*, א־־שצ־געב; א ש־טוטע ״ז־טא,־נאך-צי־ט.־:ג. א,־ן דעץ םען נעסט א־ן באטראבט דעט םדוט-םאנאט־־טן םצב סון די קא־שאטן־ד־טעד יידן *־ן די־נט א־ן דערצו נאך ט־ט סא יאד צוריק, א־ז ניט ־טװעד צו באגר־יטן, אז דעד דאז פון די מונקאט־טער חטיד־ט א־ז געװען נאך א גאד־דעליקאטעד לגב־ דעם גדויםן םאדברעבן םון ״עט״, װאט ד,אט, לויט דעט לייט- אדט־קיי םון ־טעד-בדיעטל1: ״טאעבט־ר םין טא־ן םאלעק י־ט,־־אלי׳ יטענטעד םין מיין םא־לק י־טדאלי, גע־טד־בן א־ן א ־־־־ט־טטעדי־גזן ז־טאדגא;, באהאנדלם דעם טדאגישן גורל םון דעט ײז־י־טן ט־ידל און י־דישע ,םרוי, װאם װעק ז־יער גאנץ ל׳עבן געםלאגט, םריעד םון ז־יערע םרוטע עלטערן א־ן ־טםעטעד, נאך דעד זזתונד, םון זייערע ־זם־דיש־פאנאטײטע טענער. אויף װיפילי א־ך האב ז־ך באט־ט אויםצוגעפ־נען דעם א־יגנט- לעבן פאט־ליען־נאטען פ־ן דעם ע־שטן װײנעריזזן רעדאקטאד פון קארם.-רום. א־ז עם מיר ב־גזום-אופן נ־ט געל׳ונגק, װײלי צב־הל׳ע איז :יט געװען קיץ יטטענד־קע טונקאטשעד ד״ויטבטע. עם איז נאד באקאנט, און דאם אויך נאד םא־ יחיױם, גאר-נאענטע מקורב־ם פונם אלט; מונקאט־־גועד רבינם הויף, אז זי האט געשטאטט פ־ן אקלײנעד רבנײגזער טשפחה אין אונגאדן. ז־ א־ז געק־טען קײן מונ- קאטיב־ אל׳ם גרושה און האט געזאלט חתונה האבן טיט אמקורב פון דעם טונקאט־גזעו־ רנם דינאםטיע. םון דעם ״.זידוך - אװי דער- צ־־לט מען - א־ז גאדנים געװאק, װײיי צביהליע א־ז געװען אקלוגע און א־נטע־׳־גענטע םרוי, און מען האט אין דב־נם הויף זיך גע- ־טדאקן פאד איר ״װעלטל׳עבקײט־־. די באליייד־קטע צב־הל׳ע האט געװאוםם א־ן םא־שטאנען די םיבד״ םארװאם טק האט :יט דער־ ליאזן דעם ־טיד־ך, און די צײטונג האט ז־ געװאלט אדויםגעבן, ב־• אויפצ־דעקן אםאדהאנג םון ר־ טעהז־ם, װאם ז־ האט ניט געקאנט צװען אין דעם דבינם הויף. עם א־ז א־יד ניט גענו־ נאקאנט, הלטא־ האט מען ז־ נעדוםן ט־ט דעם נאטען ״די טונקאט־נזעד רנ־צין״, הגם זי איז גאד קיץ ,־ב־צ־ן נ־ט געװע;. עם א־ז אבעד ־א טעג־׳עך. אז אײדעד מען האט נאך גע- װא־םט או־ב ז־ װעט גיט חחונה האבן טיט דעם מקודב םונם טונ- קאטשעד רבין, האט טען זי צ-טװײליק געקרוינט אלם ״רביציןי׳ א־ן אזוי א־ז א־ד דעד ט־טל פארנלינן. 11. דעד נ־ט-ל׳אנג פאדשטאדבענעד •״■סז-יאר־קעד זקן, רי הע,־״־.ז ליב ם־געטעד (גאט־׳יבי, דער װעטעראן פונם ״ר־טן פאליקם םאציאל־זם און פיאנעד פון דעד ײדיזזער פדעםע אינם אל*טן אונגאק, און דעד זס-־אדיקער רי ח־ים פיקםלער (געװעזענעד ־טט־מ א־נם אל׳טן מונ- קאט־נזער ,״בינס ד.ױף>, האבן טיר א־בעדגעגעבן א־נטעדעםאנטע א״נצי1- ה״טן, װאם האבן אינז״בות מיט דעד םע־זאן םון צב־הל׳ע. לו־ט ד־ ״זילדערונגען םון די דאזיקע צװײ עדות, װעלבע זײנען געװען נומ אינפאדט־רמ װעגן דער אנטיטט״ינג און םארניכטו:־. םון ״עם״, א־ז צביהל׳ע געװען אשט־ק טבזבלםע; טען האט ז־ך געםודעט א־ן דער ־טטאט, אז די נײע רביצין א־ז צום־לי געב־ל׳דעט, ליײענט גאנצ־ע טעג און נעבט א־ן נבל׳ל׳ האט ז־ געטאבט דעם אײנדרוק םון א ־טטא״צע באװאוםטז־נ־קע פדוי. ליו־ט אי־ אויםםיד־נג א־ז געװען צו באטעדקן, א־ ז־ ט־אגט אין ד,א,־־ן א־טנאה צו די חםידים-צבועקע־ם. דעד דעטא־׳ט ״ױנגער״ העדט-ליב. - װעלבעד א־ז ־טו־; דאן געװען אן אם־קורם, נאר האט צוליב םדנםת געטוזט אויך זיץ א בדחן או־ף אל׳ע רבנ״טע חתוגות, א־ז געװען א ״װיל׳דער־ לםק. *ט. י. ד א ר פ ז א ן / פ ר א ג 50 -אר -ד-שע פרעסע 1. די ״ר־טע קולמור-װעלט און או־ך קאדםאטן-דוםלאנד גופא האבן אדודכגעלאזט אװיכט־קע דאמע א־ן דע־ גע־ט־בטע פונם ײד״־״ץ קולטור-קאמף, װאם װערט געםירט מצד יח־דים <םאקט־״ט םון צװײ■ דרײ טענט־טן) םאד דעם קױם און אנטװ־קל׳ונג פ־נם ״ד־שן װאדט א־ן דעם קל׳ײנט־טינקן קארםאטן-תסעד טרנהל׳ע. דעם 8ג־סן אװגוסט סל18 איז א־ן טונקאט־ט, די טעטדאפאל׳־ע פין חם־די־טן םאנאט־זם און רבניש-םא־טױאני־טע טחלוקד״ דעד- ש־נען די ערשטע ײר־טע װאכנצײמונג ״עם״ גפא־׳ק), .לעטענם ת- דאקטאר םיאיז געװק אםרױ, צב־הלע די רביצין. דאם צײטינגל, ״ ( פןןויסא די ײדישע פרעסע אין די קארפאטן-בערג קלײנער םארמאט, םון אכט זײטלעך, איז געװאק געזעצט מימ רש״־- שד־פמ. - וױיל אין דער דעםאלםטיקעד טונקאטשער דרוקערײ ז״נען קײן אנדעו־ע אותױת נים געװען. או־ך דחקן האט מק גע- טוזט דאם קוריאזע װאבנבלעטל אכט מאל, װײל דאם קל׳״נע דרוק- טאשינדל איז םשוט נישט געװק אים־טטאנד ארײנצונעטען אין איר פרעס אכט קװארט-זײטן. ״עם״ א־ז אבער דערש־נען בלוױ א״ן-אײנציק מאל, װײל נאך א״דער עם א־ז געדדוקט געװאק ד־ גאנ- צע אויפלאגע, האבן חם־דים זיך א־ײנגעריםן א־ן דער דדוקעדײ :ארנ־כטעט די אײ־״־־בטונג, פארבדענט די םױש׳געדחקטע ״עם״- עקזעםםלאק, און נאך אין דעד זעלבער נאכט האבן זײ אונטע־גע- צונדן דעפ בנין... דעד װילד-חםידי״טער נקמה-אקט א־ז או־םגעפ־דט געװאדן, בהםבם ם־נם אלטן טונקאטשער תק װעלבעד האט אץ צב־הלעם שדיט דעחק אװײבערישע רציחהז א־ן םאקטײט א־ז דאך אזא שריט םיט אהאלבן יאד-הונדערט צודיק געװק א,־עװאל-