Literarishe bleter · 1931-07-31 · 31 (31.7.1931) · p. Seite 594

לימערארישע בלעםער נום. 31 (378) זײמ 594 העגדעלסמן - נםרט די צדניםטן - האבן פדט גרםצאק יא• קעםםט אױף דער ײדישעד קאנפערענץ דעס ײדיש. £־; א יידי- שיםט־שער איז די קאנםערענץ סארראנדלט געודאדן אין א העברע- לסט־שער. דעדפאר האבז מיר מער נ־שש אױמעע־עלפ וד א דע־ קלאראצ־ע טיט פר־נציםן, אן שום םראקטישעד װערט. של־ס א־ט, א הױכער, א קדעפט־קער, איז געזען אױ*עי האלטענער פרן אלעמען; ער האט םיטן גאנצן ב־ח םון ז־ין יזגנמ באקעםפפ דעס ײד־ש־סט־שן םלאן. אבער אנדערע, מ־ט א גרע׳ סערעד השפעה פ.־ן א־ס צ־ *ענעד צײט, האבן א־ס מנצח געװען מ־ט זײערע א־ראניעס ארן אתוםענםן. זשיטלאװםקי - מ־ט דין פאוסט־םיגור מיט צװײ נשמות, םון װעלכע אײנע געהער מעם־ס• טאפעלן, - גלעט דך כםדד די בלאגדע און געקדויזטע באדד, מאכנדיק א־ראניעס אױפן חשברן םון בײדע מחנות ארן געפ־נענ- ד־ק, אז א״נע רױ ױ אנדערע דינק גערעכט. שר־ן, נ־דעריק און קװאדראט, םים א גרױעז קאפ און שװא.־צע, עננל־ש-געשדרענע װאנסעס, האמ געברענט װי א װאקסן לכט א־ן ױם-כ־פרר. אונ- טעד זײנע גרויסע אוי שװארצע א־יגן האט די ק־אנקה־ם, װאס האט א־ס אונטערנעג־אב;, אװעקנעלייגט צ־ױי בלױע בײטעלעך, װעל׳ כע האבן אנגעזאגט זײן םריצ״ט־קן מויט. פרץ האט אונטערשטיצט אש;. אבער ער האט געסײנמ, אז ײױש א־ז נ־שט םס־גל םאד אלע ליטעדאױשע געב־מן. א װאונדעדבארע שפראך םאר םא• ט־רע א,־ן ה־מאר - אן אומטעגלעכע פאר א;רו־סעד םרעסקע־ און, א־כערז־״־־פט, םא־ ל־ױק. נײן, א ל־רישע פאעז־ע א־ן ײױש - קעז נאך נישט זײן: ״שאץ, שעצל״.. סיהאם א םעס װי לאדךצפלעצל־. און אװי בץ איך אװעקגעםאו־־ן םון טשעדנאװיץ ם־ט א טעס פרן לאקױצפלעצד אױף דער צונג. ס׳לעבן א־ז אכעד שטארקעד םון אלע שװעױק״טן. ד־ װאונמשן פרן דער קאנפעדעג־ן האבן דך בהדרגה םאדװ־דקלעבט, א־ז םאו־לו־ף פון ־צײם. — — — — — — יד־ש א־ז נ־שט פער ק״ן זשאדגאן, נאד א ױםצ״םל־נ־רמע שפ־אך ו<וסו? ז ׳11 ג ״ — װעלכע גײם פארו־ם אר־ף פעםטע, פעםטגעשטעלטע רעלפן, װי א לאקאמאט־װ מיט א ם״םעד, װאם לאזט זיך הערן פ־ן ױ װײטענ־שן... װי ױ םאשין פ־ן אונזעד ל־ד: או־, האט ער א ם״פער, מ־ט אן אײזערנעס כוחז... סון ריםענישן ש. ר—ן. דדין* װאכן האםטו געלײענט די ״ליט. בלעטער״ £11 און דודך זײ געהאט א קאנטאקט מיט דער ײדישפר און נישט-ײדישער ליטערארישער און קינםט־ לערישער װעלט. װילםטו די ״ליט. בלעטער״ זאלן אויך אויף װײטער װי נעהעריק דערםילן זײער־ע פליכטן, — דארפםטו זעען צו םארגרעםערן דעם קרײו פון די לײענער. דו אלײן דארםםט זיך אבאנירן און זע, או אויך דײנע פרײנד זאלן אבאנירן די ״ליט• בלעטער״. האפענונגען און ש־ע־עכ־נגען האכן געמאנט אומבאױנגט פארמו- ל־דט און א־יםגע־רקט צ־ װערן. - א־ן װאםעד שפראך? - א־ן ײדיש, נאט־רלעך, א־ן דער ש־םראך, א־ן װעלבער סיפאלק רעדט און םארשפײט ז־ך. - אבער א־ז דער זשארגאן א שפדאךי קק אנגערוםן װעק שפראך א ױאלעקט, אױף װעלכן ־עדער א״נער ש־ײכט װ־ ע־ פארשפ״ט, א־ן װעלכן ראם זעלכע װארט א־ז אמאל פ־ן םענלעכן :עשלעכמ, אמאל פ־ן װײכלעכן געשלעכט און ־אראל גאר םון זאגלעכע געשלעכט? דער כאװאוסטער ױכטער אנ-םק• האט דא; םאדענױקם זײן װאונדערכאדע פאעמע ״אשמדא־־־, א־ן װעלכע־ ס־שפ־גלט ז־ך אפ ־־;אנצע ״ד־שע דעמאנאלאג־ע. מ־ר האכן ז־ך פארזאמלט אין א ב־ר-הױז כ״ס עק װאלר פ־ן כערן. םארן אנה־־בן ל״ענען ז״ן באעמע האט אנםק־ געגעכן סיװאדם זײן פ־ײנר זש־טלאװםק־ן, װעלכעד האט געשטעלם ױ א־יבנדערמאנםע פ־אגן. א־ן ער האט ז־ א־לוםטר־דפ אזו־: פער- ראפ;אמ דעס פערדעלע־• ד;עקומען מ־ט א*ז ״ער יעלע.״ םעדד ױ :זפעטער - נ . א ודילע װ .עבךנדן דעלע צ־ג פארשסאנען? א*ד האט גע׳ אלע ־עלע, פעי־־ל־ ־״־נד־ק £< *ט;אט באנ־צט, ער ד ד:י פאר ר?ך א־ם א־ר רדעלע, האט ױ, דאס ,פע: דער״ ש־לעכטן: ש־נ- ס םון כללי: אל*ע געכ־־ט נאך ־־ פ־אזע א־ז ײייף שט־אנע;, אט א ־ש ה . ײד׳ ס עקס־םט־דפ ון״ אץ ס*נ12אק טאקם• א ס־נטאקס גלײך װ־ אלע שפ־אכן. :א־ ױ עט־מאלאג־ע הינקט א טפעטעק פא״־ױכט קק י: לער פעי דער דאז־קער כ־סל צ־. אכער שטעלן ױ ־ױשע פעםט זאלן טיר ־ זײן - םעו װערי. קק ניש־ט עט־מאלאג־ע. אי- :עװארן ױ געכו־רן א־ז :גק כאט.־אכטוז יקע פ־• ױ דאז־ מ־ט; ײדיינזע *טדפ־ט״צטעדעד, *ז ןאנפעדענץ א ז דעע צ־נו־םצורופן צװעק צו פ־קם־ק א שפ־אך-געזע־;, אבל־גאטאד־ש פאר אלע. א־ן דעד קאנםערענץ האכ א־ך ז־ך כאטײל־קט אלם דעלעגירטער פ־ן א ײױשיםט־שן םטודענפן-קױ־ז. ױ א־ז םאדגעק־מק אין טשעד- נאװ־־ן א־י 1908. סע זײנען ז־ך צ־נ־יפגעפאוץ ארדס סו שױםטשטע- לער אץ פ־כל־צ־סט;, צודשץ װעלכע םיהאבן נ־שט געםעלט ױ קא־־פײק פ־ן דער ײױשער ל־טעראטור. דער פאדלאמענט םון דער ײױשער ל־טעראמור האט נ־שט געגעכן ױ באלױקע פ־אק- פ־שע דעזולטאטן, או־ף .װעלכע מען האט געװארט, הגש ס׳האבן ז־ך פארן ־ערפאלג פץ דער קאנםערענץ כאסיט: םרץ, שלוס אש, זש״טלאװסק־ און אנדעדע גא־׳טאלענט־רםע ש־ײכער. צודשץ אנ־ערע האט ױ קאנםערענץ געהאם ױ מ־ס־ע או־ם- צוקל־כן א קאס־סיע, װאס זאל א־כעתעצן אױף ײױש ױ ב־כל. ד־ דאז־קע א־כערזעצונג האט בארא־םט ם־קם־רן - װ־ אן אנ- דערש מאל לוטערס ד״טשע כ־כל-איכעחעצונג - ד־ ם־נטאקס, און א־כערהו־םט ױ ענה־לט־קע עמ־מאלאג־ע פ־ן ײריש םק האט בארארפס צװנו־פשטעלן א;ר־אמאטיק. א װא־נדערכא־ע א־דעע מיט- אמאל א; ענדע צ־ מאכן צ־ס באאם, װאם האט כ־ז ראן געהעדשט א־י רער ״ױשער שפראך. ג־כ נא־ א טראכפ װעגן ױ שװעױקײםן, װאס עס כאגעגנט ױ ,תמענ־שע אקאדעמיע״ יכײס פ־קם־ק ױ תםענ־שע שױםם, א־ן א־ר װעט לײכט פארשט״ן ,־ד פ־אקט־ש־ םיא־ז;עװען דעד פלאי פון טש־ערנאװ־ץ. יעס א־ז אםש־ נ־שט א־כעד־ק צ־ רעקא- מענױרן רעס טשערגאװ־צער םלא; דער ״געזעלש־אפט פ־ן רזמענישע ש־דיפטש־טעלער״, אז זײ זאלן אונטערנעמק אן ענלעכן םלאן. ױ ״ױשע ש־ױ־כער א־ז עם נ־שם געלונגען, װ״ל מ־האט אװעקגעשטעלפ ױ פ־אגע פ־ן דער .העכרעלש־ער שפ־אך. ױ