Literarishe bleter · 1931-07-31 · 31 (31.7.1931) · p. Seite 592

ליטערארישע בלעםער נום. 31 (378) זײט 592 דאס לירישע ליד האט הײנט אויך אלעבנםװעדט אלס קאלעק־ ט־װ געזאננ, װי די לידעד סון ש־נדאר. אדינ די היינטיקע סייערלעכ־ ק־־טן דינען אזוי תי און ארעם, איז עס דערפאר, װאס די דיכטער נ־נדן מיט ת פײערלעכקײםן נ־שט צונויף זײעד ־נואפן. ױ אײנ־ צ־קע לירישע ״יאפונגען אין דער ױכםונג פאדמאגם ױ םאציאלים- ט־שע געזעלשאפט. דאס איז אס־צר ױ לענעױקסטע ליױק סון אונזער צייט. די ליױק סונם מענטשלעכן קאלעקטיװ. ליױק געזוננען און געטאנצט א־ן אםטאדיאן, אינער װעלכן םישװענן אעראסלאנען. אלע מענלעכקיםן זײנען סאראן. ױ דאז־קע צ־יט איז אין ־עדעד ה־נזיכט שעסעדיש. אויך דאס ליױשע ליד איז צויעסאםט םאד דער הײנטיקער צייט. מען נײטיקט זיך נאר אין נײע דיכטער, װעלכע זאלן ױ צ״ט און איר צוקונפט סארשםעלן. דעו־ נײעד מענטש װארפט צוױק און נאטראכט םאר װערטלאז ױ דיכטוננ, װעלכע איז סיל יעסער געמאכט געװארן ױרך הײנע, אײכענדאדף און ױלקע. מיר װילן נישט קײן מעלה־נרהניקעס. מיר װילן נישט ק״ן צוױק־אננע־ װארעמטע קוילן. אינעױקנם: םיקען עמע־ן אין ױן ליד האנן ױנאמא- מאשינען, דעם ״םינס־אד־פלאן״, ראדיא־פאליעס און דאך געהעק צום נײנצנטן יארהוגדערט. םיקק עסעץ דעם עכטן לירישן טאן האנן און דאך זין שטארק םארעלמעדט. ם׳קק עמעץ זײן זײער מאדעדן, ז״ער ד־פערענצ־ירט און דאך זיץ ראם לעצטע בליעכ־ן פון אן אונטערג״ענױקן ױר. ױ צוקונםט םונם ליױשן ליד נע־ הער צום קאלעקמיװ-הימן און צו ױ סשומםטע ליריק־ארנאניזמען. דאם סשוטע װעט נישט םער זיץ נאיװ־םענטימענטאל, נאר אזוי קױש־ טאלעק־םשוט װי אקלאפיש כינעזיש ליד, אדער געטעם ״נאכטליד״. דאס ליױשע קונסטװערק װעט זיך װענק צ־ש קאלעקט־װ פונקט װ־ צו דעם גרעםטן יחיד. י 11׳\. דיםאר םעריננ דא שטײ איךי איך קען נישט *נדערש! םיאיז אינגאנצן נל״כגילטיק צי ױ הײנטיקע נענעדאציע זאנט אפ דער ליױק איר לעננםװערט אדער נישט, צי זי האט נכלל אן אומזין װעגן דעם צו רענאטירן, װײל םיז״נען פאראן און םיװעלן שטענדיק ז״ן אזעלכע, װעלכע װעלן מוזן זײן ד־כטער, װײל ז״ װעלן אנדערש נ־שט קענען, און םיװעט זײ שטענױק גלי־כנילם־ק זײן, צי מיװעט זײ אנערקענען אלם מיטגלידער םון דער געזעלשאפט אדער נישטז פאר ד־ ליױקער, סאר ױ עכטע און אמתע ליױקער, עקםים• ט־רט אויף דער דאזיקער פראגע נלויז אן אוראלטע ר״שובר,: ״דא שטײ איך, איך קאן נישט אנדערש, גאט, העלף מ־ד׳״ ראם א־נעד־קע א־ז םתם אומזיסטע ױיד פאר נישט־קינםטלער, װעלכע םילן נישט אין זיך דעם דעמאן - זײ מעגן דענאט־ק; דאם לענן איז נישט צוכ דעבאט־רן, - און יעו־עד קונסט איז לעבן 111)\. וואלסער פאן םאלא;ראדיקאלער קעגנזאץ צו דער װןןכעדיקײט ליריק קומט פון דער מענטשלעכער טיף און נאר צו דער דא• זיקער מיף װענדט זי ז־ך. זי איז דער ראױקאלער קעגנזאץ צו דעד אלטעגלעכקײט. אין אצײט, װק ױ װאכעױקײט האמ דעתרײכט צו געטלעכקײט, װי דאם איז אין אונזער געגנװאדם, נאר אץ אזא צ־־כ האט געקאנט אנטשטײן ױ קינױשע מײנונג, אז ױ ליױק איז ש״ן ״אינעתעלענט״. נאר לענן קען אינערלענן, ױ װאכעױקײט איז נישט דאם, װאם מיר ױםן אן לענן, דאס איז װעגעטאציע, דאס לעיכ נישט אינעד, עם שױיט נאר א־נער דאס װעזנטלעכע. זאל זיך יעדער ערנםטער םענטש םארטראכםן'' דעױנער, ד דאם אומשמארנלעכע איז געשמא־נן, אדער צי עם קען שטארבן? (9 ר ף ק ו ס ס) :אװ״זט דעם לעננםװערט נ־שט א־ן דער האױזאנטאלער בױיט, נאר עם װירקט אין דער װערט־קאלער ריכמונג: א־ן אלע צײמן, סון פלאטאן נ־ז ה״נט. ױ ױכטונג עקסיםטירט שטענױק םאר דעם קלי־נעם הײפל מענטשן, װעלכע האנן נכלל אנאציזנג צו קונםט, צו דער א־רעע פונם שאפעױשן. םיאיז פון שטענדיק אן אן אומזין אװעקצושטעלז אלידעד־ נוך פין אהו־כער קװאליטעט או־ף דעד קאנקורענין־ה־יך פ־ן ד־ צ״טיראמאנען, םענדענץ־־פיעםעם און אלע אנדערע ליטע־א־ישע פאר־ װ״לונגם-ארטיקלען. מ־ט ױ דאז־קע זאכן האט ױ דיכטונג ק־ץ שום געמ״נזאמם נ־שט. ו! /\. עדלעף קעטען װאס איז ״הײנט״? ״ה״נטי׳ האט ױ ליױק קײן שום לעננםװע־ט נישט. װײל ,.ד,ײנט״ רעכנט מעץ ד־ צייט אויפן טאג - םיר־און־צװאנציק שעד״ און םיר־ און־צװאנציק שעה זײנען פא־ דעם, װאם פאנױצירט א־ן אלגעמ״ן א־ן דער םאעז־ע (גענד־־נש-ל־ױק׳, צו ם־ל. אנע־ פאר דעם, װאס ד־כטער שאפן <ױינע ליױק׳-צ• װ״נ־ק. אנער װאם א־ז דאס אועל־ כעם ״ה״נמ״י אויך דער מאתן איז ל־ױק, װק ראם א־ז אמהע קונסט, דער א״ב־קע־ אויםרדוק פון מענטש. |)\. קורט ליבסאן די נײע אײנשטעלונג דעצידירט האט דאס ל־ױשע ל־ד נאך ה״נט אלעבנםװערט? - נ״ן׳-־א: נ־ץ, װ״ל א־ן אצ־־ט, װען סיװע־ט אזוי פאר־ נ־טערט געעקמפט בא־ א־רעע;, קענען ק״נעם נישט א־נטערעס־רן ױ פערזענלעכע א־נע־לענונגען בון מענטשץ, װעלכע ז״נען נלינר, ארער ז״ קענען נ־שט נאנעמען דאם נײע לעבן. א־ן אצײט םון גרויםע פעלקער־װאנדע־ונגען, נ״ע ע־ד־פעױאק, נײע געזעלשאפטם־אומש־כ־ טונגען, נ״ע רערג־״כונגען - א־ז יערער א־נריװירואל־םמ־שער און סוכ־עקט־װ־םט־שער אויםדױק לעננםװערטלאז. ,װעדטלאז איז אפ־לו ־אם נעםטע ל־ר־שע ל־ר, א־ן װעלכן דער ױנטער האט נישט גע־ נדענגט צום או־םדרוק ר־ װערטן םון ױן הקופד״ דער ה״נט־קער דיכטער מוז נרענגיק צ־ם או־םרױק ד־ װערטן, װאם םיהאנן א־ן אונזער לענן אר־־נגענרענגט מארקם, נ־טשע און ױ נ״ערע - פרו־ר. פאגװיץ, קערלער א״א. די ראז־קע װערטן ג־נן א לגמר־ נ״ע א״נשטעל־נג װעגן רער אױםערלעכעד און אינערלעכעד װעלט. דאם ל־ױשע ל־ד האט נא־ ראן אלעננםװערט, װען דער דיכ־ טער נרענגט צום או־םדרוק ױ װ־םנשאפטלעכע און פילאםאפ־שע רערג־״כונגען פון ז״ן הקוסר״ עם א־ז אויך מעגלעך, אז ער זאל ױ האנן או־פגענומען א־נטו־ט־װ - אפר־א.־־. עם קאן עמע׳ן זינג־ק א ס־־ל־נגס־ל־ד און דערנ״ האנן געשאסן אמארעו־ן קונםט-װערק, װאס װעט נישט אוםמ־טלנאר נױענגק צום או־םדױק די :יאלאגיע און ד־ סאצ״אלאגיע םון ז״ן עפאכע, אנער עם װעט זיך דערםון ארו־םפ־לן דער ױטם םון דער נ״ער צייט, װאם טראגט אין זיך ױ נ״ע דערגרײכונגק. איך נין דא אויף יךן םאל נישט אויםן די רע־ םלעקם־װע ליר־ק. א־ך נין אויך נישט נײ רער מײנונג, אז מען קען, לםשל, ל־נע אינגאנק ״נײ״ נאזינגק, אנעד דער :ײער מענטש, װאם האמ ז־ך באקאנט מיט ױ ביאלאגישע דעדגרײכונגק, װעמ עס נ״־ארטיק נאזינגק. אזוי ארום װערט דאס אלטע צוריק נײ. דאס לירישע ליד מוז א־ן ז־ך א״נשליסן ױ װעלט. עו־ דארף קענען געלײענש און פארשטאנען װערן םון א״ן עק װעלט ניז דער צװ״טער.