Literarishe bleter · 1931-07-31 · 31 (31.7.1931) · p. Seite 591

זײט 591?ך ריטערארישע בלעטער נומ. 31 (378) ,־־ד־שע א־נטעל־גענץי, װעה :־שט אנקלאגן *. אפענשלאקן שאר אט אזא בלוט׳נלבל. װאפ מען דארף *ן דעם אלעם או־טפירן: דער ־ידישער ל־םעראט־ר קימט א~מ צד לענן ביי די םאמע א־מגינסט־קע נאר־נגומען א־ן ניי דער ממש-םא־נר<כעױשער;ל־־נ- ג־לט־ק״ם און באצ־ינג םון דעכטט און ם״־ן ל־נקט. דע־ ײר־שער שדיסטשטעלע־ <מ־ר רײדן װד,ן דעם נעםערן און ערנסמעדן, װאס ט־אגכ די אחרױת פאר דער ײד־שער ל׳־טעראטור!* א־ן ראט ײד־- שע שאשן .ײא־סן אס מיט עקל אט די אלע נאשולד־קונגען א־ן ידדה, אין א־מ־רסנקײט אין םא־ק־ישםדךט. או־נ שד־ן ־א משםם, א־־נ שו־ן יא ז״מ־ג־ת - ק*ז איז דארף דער ײ־ישער שר־סטשטעלער, ק־נשמלער, א־ט־טם, ־ו־טנ שאסםלער דסן צוט מששמ ד ־דשע געזעלשאסם, ד אזױ׳גערד׳ םענע ״ד־שע א־נםעליגענץ. עט א־ז דא א ידדד״ אנער עט א־ז ד ידרה ם.־ז רער ״ר־- ש־ער;עזעײשאםט, פון דעט ״נעטערך לעזער׳גענ־־־נער, װאנ האט־ םון ז־ך א־אםגעװארםן אלע ־1אנטן א־ן ז־ך נאםר־־ט ם־ן אלע ה־.- ח-נותן לננ־ רער ײדשער ק־לטוד, װעלנע ראננלט ז־ך שװער און נ־טער קעגן ד אלע א־נע.װ״:־קטטע און א־־ננװ״נ־קנטע ם״נט און ״גוטע םרײנט״. מיט א נ־נל־אטעק, װאם טראגט רעט :אמען םון אנםק♦. מאנט דך א מעשה, א־ן דער םען-קאנגרעם קוטמ םע־ אין אט דער שטאמ, און שלוט אש א־ז דארט א גאסט, שלוט אש דער ערן־םא־ז־צער £־; ײדישץ םען-קלונ, שלום אש, אײנעד םון די אנגעזעענםמע, נ-אםולערסטע צוױשץ די װעלט׳שדײבער או־םן א־נמעדנאציאנאלן נעז- קאנגרעם דער מװמן ײדש־לײענער ארדנט אײן אן אװנמ געתן קאנגרעס, לאדמ א״ן ד דעלעגאצ־ע םון ײד־שן םען-קלונ מיםן או־םנאט םון שלוט אש, נאשד־נכן שלוט אש האט... געשדבן א בריװ צו ם־לםודסק־ן, ער האט באק־מען עםעם אן ארדן, אדי נםירוש האנן זײ אױםגעל״ענפ א־ן... א װאדשעװעד.צ־ײטונג... ד נאלװע םרײנם םון ײריש האנן נאך דאך נ־שט געװאוםמ, אז דער גאנצער ײדשע־ פען־קלונ א־ז או־ך װ־יט נ־שט נשר... ד טעג האט י. א&ענשלאק םון ״נאש פשעגלאנד, אין א ־עצענזיע װעגן א ײדשער מעלארראמע לם־-תומ־ נעשד־בן, אז משטעות, ד ײדשע פאלקם־מאם; :י־ם־קן ז־ך שטאדקער אין א ~־ישץ טעאטער װ־ ד ״דשע א־נטעל־גענץ, װ־ דע־ ״בעםע־ ,־ער־ ײדשע״ צושו־ער. והא-רא־ד״ ״דשע םאלקס-טעאטעדן העח נ־ש־פ או־ף צו עקםיסט־רן, און דער נעטערער ײדשער טעאטער נ-אדשװינדמ אויף א לענגעדער צײט אםילו א־ן װארש־ע, און :יש־ קשה, מען ק־םט ־אקאש אוימ״ א־ך גלו־נ ארן נ־ן ז־כער, אז ד דיכטונג ל ע כ טז דאס רוארט ד״אבן די פאעטז ד ד ז 1 ▼ ד י 111. םאל גוררן די ליריק באנײט זיך שטענדיק זאל דשיע ל־ד; װעלבעד דאט ל• נ־שטא אזא צײט, אץ סיא־ז װאלט;זא צ״ט, ם־װאלמ געקומען א קײן לעננסװערט. װק נ־שט האבן :ם - ױ־ באקװע והײמ מאכמ דך א ׳־ף װעלכער ד מענטש ד ערד, אז ־אנ :עש־לונגק עד 'ש װאל*ט אײנ: י צעבונטעװעט, און ד שםארד. ז־ך אויפ דעם ארמ גאנצע סענטשלענע געזינדל. איך מוז דא גלײך אויף סיטגעםיל דעם ים, װעלנער װאלט נעמ־זט אד״ננעמען דדקן מײן דאז־קע מענטשהײט. א־ן ז־ך ד־; א־ז .װאם דאנ באנעמען נישם, נאשעםענ־שץ, װעלכע נאר נענק- ־ײםלע:;, םאר דעם אומנאנו נושד״ שרעק, שױדעד אזעלכעס: און ננלל א־ן - קאנען הײנט שאםט, שװאוננ, ש־נרות, צװײםל אונטערש״ . םיא־ז נ־שט קײן אױםקומק אן דכטונג יעדעד צײמ יםגעשדבן געםילמ, אדער או דאס געד־כט װערכ נלו־ז געאנט, גע״ צײט, זי :־ט אש םון דעד ד אמתע דכטונג שטײט אויך נשעענ־שן. באװעגונג םון ד :־, דך א־בעד לויט דער שמאלטיקט םאר׳ און מיט ז־ װערמ גאר גוט א־ז אל־דש ליד, װען ד מאש־ן טיפונג באטראכט - די דאז־קע דכטונג האט שטענײק און א־מע־ טוט איר לעננםװערט. רזר רײסשער ליסערזוריסער זסורנזל .נינע־־װ*רס־ זזןס וויזם *רײם• נענענן ו םסעעיעלן םזרגרעםעיםן נוםער, נעמירםעס דער ם*יערנער דײססער דינםונג. *ין דער וייסגןנע זענען וורסרןסן די נעםםע הײנםזײםיקע יינסער. די רעד*ק*יע ה*ס *ויך וורננעםירם *ן *נקעסע נװיסן וײםסע דינ• סער, קריםיקער, פורלעגער *ון סמס לײענער װעגן .יים לע<נס*נוסײס פון וער דינםוננ *ין ךער *ינסיקער 1ײס-. רי וןזיקע *נקעםע *יז זײער *ינסע• רעסונם *ולי1 דער פ*רסײרנ*רםיקײם פון די ענםםערם. ס׳װערן *ין רער *נ• קעסע נורירם סרונן, װעלנע זענען *קםועל ם<ר דער ײװסער ליםערןםור וון הוייסזענלעך — די ײריסע דינסונג. מיר נרענגן *ײניקע ווסונוח *ון די װנםער. *ין רי װײםערויקע ני• סערן װעלן מיר נרעננען * רײ יזסונות *ון קריסיקער, פןרלעגער *ון *ויך םין וי לײענער. רעי. 1. םרידריך קאמטעל די דיכטונג שװימט אױףז ד דאזיקע םראגע ״צי האט ד דנמונג א לעבנםװערט־־, א־ז :•־נקט אזו־ אלט, װי דאט ליד גוסא. לידק שװימט אויף דאן, װען ד מענטשהײם םילט זיך א־בעדגעזעט־קם מימ זאכלעכקײמ און נ־כ־ טערקײפ. איצטעד קומט טאקע אן ד דאזיקע צײט. מיר װעלן א־צט :אקומען אנײע לידק מ־ט א נײעם לעבנם־א־נהאלט און אנײעט ־עננסװערט. /\1. הערם״זן קןזםאק נאכװןזם ד$ם שרײען?. װאפ איז דאש םאר אבסדרדקער געשידי אדנ יעד דכמ־נג? נאכװאפ ד דעטועם־אקציע א־ן א צ־־ט, ,װען דער קולטור־נ־װא בו־פ דך אױף דער אנטװערטונג םונם שאפער־שץ װארט, און דער צײט־ גײסט װערט ארײנגעקװעטשמ א־ן ד עננע ראמען פון דקטאמור, רעאקזדע און פראזעאלאגיע: װער זאל געראטעװעט רעח: ד שטים פונם דכטער, אדער דער באנקראט םונם פארלענעד? דאם ל־דשע ל־ד םון הױכן ראננ 11. דאנם םראנקע הײלבראן ליריק פארטײדיקן - דןזס הארץ פארטײדיקן םארטײדיקן דאס לידשע ליד, הײסט-םארטײדיקן דאפ העדץ. מעג זיך שאדשםארקן ד םאדערונג אין דעד דכטונג ם־ן םאציאלן, מענ־ ־עכן, םאליטישן, טעכנישן - שטענדק אבער און אומעטוש װעמ ז״ן דער עיקר - דעד מענטש, איך און דו, נאטור און ל־נזג אלץ ״אפ דנגלמ דעם טענטש ארום און װאס םילט אויס דץ לעבן. דאס ל־דשע ליד האמ אזױ לאננ אלעננםװעדם, בל־זמן פארן נענטש עקסיםמירמ לינע, טדויער, םדיד.