Literarishe bleter · 1931-07-31 · 31 (31.7.1931) · p. Seite 590

ליטערארישע בלעמער נום.י31 (378) זײט 590 םע צ״ט׳ן קאליע נעח׳אק. ע־עגט די זדלנער ײךישע קדלטו,־־ טועד: און ־אש איז נישפ נאר אדן דו,־כאױס דע־ דעזולפאצ סון קוצד-דוח א־ן ענודה-קזזד,. אז ננלד א־ז דאך ״ד־ש נעװארן א נח־ת-דרנא, ״ד״ציזס (א״ננט־ לעך - ליגע. ם־עטעט, אנטונג, אחד־ות פא־ ״ד־־צס - א עױטף-װארפ. עש א־ז א ס־נאניב פאד שםד (ב״ א״נע> אץ פון פאש״זב <ב״ אנדערע). ״ד־שיספן ז״נען בטלניפ, טוינענ־נמס;, אדעד קאנפררעודאלוציאנע־ן. ױ ״דש־סטישע אינסט־מוצ־עפ - א צ־ל- בדעט םאר.ט״ל;, ביטדל, ת־זק, ,־ואנ קומט נ־־ן ,־ענטס און - ־ואנ פ״נלעכער - פ־ן לינקס אדאנק אט דעם נםדרױקן קאמף ם־טן ״ריש־זם (וואפ א־ז א״ננטלעך קאסף קענן ״ױשז> איז נעלוננען ד ״קעםםעד״ צו פארקלענערן דעם וד,־קונג-ליי״ז פין ״ױש, פ־ן ״ד־שער ל־טערא׳ טור. און ױ פאלנן ז״נען א־צמ באש״נפעדלעך: א םך הונדערטער ״א־נטעלינענטע״ ה״זער קאן םען אי־צט ׳אנציילן, װעלבע האבן א ש־־נו־ ם־ט *ױשן שאפן אדער האבן לכליהפחות ב״ דך בינער- שדאנקעז ם־ט ־יױשע ב־נערי ז״נען פאראן לכל-הפחות עטלענע הונדערפ שטענדיקע אנאנענטן אויף א נוטן לטערא־ישן זש־האלל יד־ נ־ו-־אדקעד ״צוקונפטי' קאן א־ן א״ראפע נ־שט צונו־פזאםלען ק״ן פאר צענדליק אבאנענמן; די ,.״ױשע ,־ועלט״ פון 1928 האט געהאמ א נישטיקע צאל שטענױקע אבאנענטן; ױ ״״,־וא-בלעטעד״ האבן אױך נישש ק״ן הונדערטער אבאנענטן ׳>. און ואלן ױ פאר- װאלפערס פון ױ ״ױשע ב־בל־אטעקן אין שטעט א־ן שטעטלעך דעד- צײלן, װ־ ״נח־־ס״ עם א־ז דעו־ א־נטעדעם םון דעם ״בעםעק״ ־'״• ענער צו דער ״ױשער ליטעראטור. און צו װאם נ״ן נא־ װ״טל א־ן דער ״ױשער םעטראפאל־ע םון פ״לן, ק״ן װארשע, ז״- נען נעקומען חשונע שױפטשטעלעד פרן אפעױקע, נעקוםען נאך אן אפװעזנה״ט פון םיל יאױן. האט מק א״ננעארדנט א־ן לאקאד םון ל־טעדאטן-םאראיין עפנטלענע אװנטן, מען האם נעדהקט גרו־םע אנאנםן אין דער פרעסע, צונעזאגט ״פוינל-פ־לך״ און א ״טעלערל פון הימל״. און ױ ט־ק םונם לאקאל האגן ז־ך נישט נעבדאכן. ק״ן טויזנטער, אפ־לו ד״־נדערטער ז״נען אן בילעטן נישט אװעק... די ז״ער א־נטערעםאנטע רעפעראטן פון ױ חשובע נעםט און ױ רעדעם און ױםקוםיעם ארום ױ דעםעו־אטן האבן באװיזן נאנץ קלאר, אז יא, עם איז א נעװאלרקע ־ױדד״ אבער נישם םונם שױםט- שטעלער, נישט פ־ן דעד ל־טעראטוד, נאר םון דעם ״ד־שץ לעזער, װאס האט נישט געהאט קײן װילן, ק״ן אינטערעם אדער װ״נ־קםטנם- ק״ן נײנער צו קומען זק און הערן ױ חשונע שױםמשטעלער- נעםט. עס ז״נען בביװן אויך נ־שט געקומען ױ, װאם ר״ק איצט װענן יױדד״ און אט ױ יױדהניקעם האבן זיך געױבן דעתאך ױ הענט פאר פו־ייד: ״אהא, מען קימט נישטד און מיק האט עפ באםראכט פאר א ״זינ״, א ״סרוכט םון ז״ער ארבעט. און שטי־צנדיק זיך אױף אט דעם באשײמפערלעכן אפשמארננדיקן אינ- טערעם, א־ז מען ־ערגאך נעקומען מיט א פא־שלאנ א־יף א זי- צוננ פ־ן ליטעראטן-פאראק, אז שױן צ״ט צו מאכן אן עק מ־ט ״אט-דעם״ ױרד, נוםפ - ליטעראטן-פארא״ן. און נעה״םן האט עפ, אז אן עק זאל מען מאנן מיטן ודלן סינם ״ױשן שריפה- שטעלער זיך צו טױעפן אמאל מיטן לעזער און ־צז האנן מ־מ איפ רעלכן עם איז קאנטאקט. דאם געהער צו אנדערע, צום פאליט־- קער, עם איז ז״ן מאנאסאל, אדן רער שד״בער דארף ז״ן נכנע ומשוענ־ צו א־ם, עום פאחפיי־טועד. או מען קאן ל״בט רעניק מיטן לייענער און ם־ט ז״ן בא- ־צץננ צום שר״בער, אפ־לו ־צום אנגקעענםטן און שטא־קםטן, בא- װ״זט, לםשל, אזא םאקט: ערנעץ א־ן א עק, לאמ־ר;אגן א־ן :אמםטערדאם, איז דא א קרייזל-קלײזל םון א מזומן ״ױשע ל־־ענעד, לוננ ק־מט נ־שט פזן א־נעװיינ־קםטעד דערשלי־אגנק״ט, ׳אםהעננױ- ק״מ און דלזת םון דעם שעםער, נאר םון דער אדומ־קער קאל- טער, נ־־טט־קע־ בא־צןונ;, װאם עם הערשט א־ן דער ״ױשעד געזעל־ ־טאפט ־צו דעם יד־שן שאפ;. דער דראננ סון דעם ״ױ־ק ־טאפעד הן א־; רער ל־ט־ע־אטור, חן א־ן מעאטער, הן א־ן דעד װ־פני שאפט, ז״ן א־מפעט ,־ע־ט ־צעהנען א־ן צעט־אט;, װען ער בא־ געננט זיך ם;־ם-אל-פנים מיט רער ״ױשער װירקלענקייט, - ראס ה״םס־ מיט דעם ״ד־שן לייענעד, ־צושױער, געבה־נעד. נרא־ אױ דער ״ד־שעד קינסטלעד, זדםנשאפטלער ד־ לע־צטע יארן װ״ט אדעק א־ן ױנע אםפיראצ״עם, פראבלעמען, פא־סען, פער- םפעקטיװן, - אזן אין פארנל״ך מיטן קינםמלער, זדםנשאפטלער איז ־ער ״ױשעד לעזער, הן א־ן א־נות, הן אין במזת, נעבל־בן ־טטארק ה־נטע־שטעל־ק. רער ״ױשער שו״יבער, קינםמלער פידמ כראד דעם ח־טבון פול דער ־צ״ט, תק־פד״ הר, ער נאמ־ט ז־ך ־צ־ פא־קע־פער;?אי וי־ו —ו- -*1 <> >״<^* 1 ׳-<) דערק, און גדאד ען נא־ פא־ ואפע 1 ־עױ־־נונגען. :־עלנע ױנען נעמאנט געװאדן או־ף פא־- ׳-*< י <ו ״י -י ׳*י״<ן ־ט״דענע נעב־טן ם־ן דעד ״ד־שער קילטיד מימ ױ אױפנאם־מענ- לענק״טן פון דעד אהמיקער סניכד״ װעלנע א־ז באדופן אט ױ אלע קינםםליעױש״ע א־ן קזלטזד-ױעהד״נונגען אויפ־צוחאלטן, ־צז ^*.'־■444440 11* 1 ■ ״ האכ ױ ״בעםעדע״ ״ױשע נעזעליטאפט נעסחװט, יאמיט זיך ־צ־ ־טאפן נ־נםטיקע מענלענע בא־־ננזננען פאר ױ פאר־ט״דענע פדװק, עקפפןעױמענט;, ,װעלנע ז״נען ױ לעצטע ־ארן;עמאנט :עװאדן רא און דארטן? א־־ב א״נ־קע ק־נםטלעױשע א־ער ק־לטור-עקםפע- רימענטן חאבן דך וד-עם-איז יא א״ננעגעבן, א״ב ױ;״נען נאך נ־ש׳ט אומנעקוםען אין פארנ־נטעט נעװאדן, - אױ עם בל״ז אדאנק דעד וױלדעד עקשנוד״ דעד ״משוגעת״ פין ױ :עצ״לטע ׳•א, גע־צ״לטע, איינצלנעז) טוער. אלדא־ איז ױ מאטעריעלע לאנע ם־ן דער ״ױשער נעזעל- ־טאפט א שװעדע, אװדא־ איז דער ק־־דם. א שארפע־ד. אבער לאמיר ױך :ייטמ :אוץ, - קלענערע, נ־שטיקע םילאנטראס־שע אינםט־טו- ־צ־עם, ־צ־קה-חבהת, װעלנע ודעדן אויםנעהאלטן םון ״סשדמע״ ביד-;עד-טענמ־טן, פון ״ערך״-״ר;, קל״בן אויף מער געלמ, קאנצענט- ױדן ארום ז־ך מער ט־״ע טדער, װי ױ נרעםטע, חױבטיקסטע ״ױשע קולפור-אינםט־מוציעם, װעליע װאלטן;עראדפט ארום זיך צונויפזאמלען ױ;אנ־צע ״ױשע אינטעליגענץ. מען ראלט געקאנט םון דער טהיעױקער רעדפאהנ; א־ן ױ לע־צטע יא־ן ברעננען אן א שיעור פאקט;, וױ ־צול־ב דער אם- הענמ־ק״ט,;ל״בנ־לט־ק״ט פ.־ן ױעד אזױ-געהםענער ״ױשעד אינ- טעל־גענין ז״נען א־מגעקימען םיל גוטע א־דע־ען, נוטע אנה״בן, עדנ׳ םםע קזלטזר-עקבפעױמענמן. פאדװאם? װ״ל דער ־יױשעד אינטעלי-;ענט האט ז־ך א־יםגעטאן פ־ן ז״נע התח״בותן, װייל א־ן בעםטן פאל א־ז ער ױ־צא מ־ט א קרעבץ, ארער מיט .א נישטיקער ״נדבה״. איער א־נטערשטעלן ױ פל״־צע, טדאנן ױ שװערע לאםט, טראנן ױ אחרות םאר דעד שװעדער ארבעט - ראס נישטז פרעגט ױ ט.־ער ס־ן אונזע־ע ־צענטראלע ק־לט־ר-א־נםמ־ט־- ־צ־עם, פדענט ױ טוער פון ױ לאקאלע ק־לטור-א־נםט־טוציעס און ז״ װעלן א״ך זזגן, װי ,.נרדים״ עם איז רער ק־״ז פון אימתע מ־ט- נ״ער א־ן מיטבויעד. פדעגט ױ אינקאםענטן פון ױ ״ױשע ק־לסיר- א־נםטיטוציעם, ח״ ז״ װערן אויפנענ־מען הרך ױ ״סרינט״ פון ״״־״־; װא־ט און מױ אט ה ״פר״נט״ דעקן ז״עױע פא־פלינטונגען פאר ד־ ״ױשע ק־לטור-אנשטאלטן, - װעט איד דך א־בעדצ״גן אץ ױ ״ה״םע״ ם־מפאטיעם סין אונזערע ״ױש ב־״נמ. אם־לו ױ ערלענע, ר ה״ליקע ײד־שע װילנע א־ז ױ לעצ-