Literarishe bleter · 1931-07-24 · 30 (24.7.1931) · p. Seite 576

ליטערארישע בלעטער נום• 30 (377) י ג ע ל ם לעך׳־טע־שעד־שן ברדנעל״. ראב א־ז נאך אפגת אױף ב־ז ה״נמ; אזױ םדיש און שטארק א־ז זייער וררקדננ נאך. , פונװאנען שטאסט עס דער דאז־נןעד סרײלעכער און שטי׳ פעדישער קינםטלער? ברויגעל א־ז געבו־רן געװאץ צודסק ׳ארעמע ארן ש־גלטע־ פוי- עריס. מיט דער אדומיקער פויעױשער פאלקס-םכיבה האט ער נע- לעבט און אין זיך אײננעזאפט גענונ, כדי שפעטער דאם ראױקע פול׳בלוטיקע און זארנלאז-פלעמ־שע סאלר)ס-לעבן אדסצולאדן און פאראײביקן אויפן לײװנט. זײנע בילדער זײנען דעדפאר נ־שט נא־ א קװאל פון געשיכטלעכע און פאלקלאר־םטישע םארשוננען, נא־ אויך א רײכע נאלעױע םון סאציאלע טיפן און רןאמפן סון ז-ן א־״רוקער צײט. בדוינעל יהאט נעלעכט, געודרקט א־ן געמאלן א״ תר שטורםישעו־ תפארמאצ־ע-תק־םה םון ועכצנטן ־ארד-־נ- דערט, װען די שפאניער האבן בלומיק;עהערשט איבער ז״ן לאנד מ־טן כוח פין תר א־נקװידציע. װעלט׳באקאנט זײנען ז״נע בילדער: ״ד־ ארעמע און רי־כע קיך״, ״ר דארע און פעטע״, ״הוננערק־ע און זאטע׳,. אפילו אין זײנע;עציילמע תליגיעזע בילדעד םרוװם ער, א־ן א באהאל- פענער פא־ם, הוזקן םון תר קאטויל־שעד קןרך. , מיט װ־פל שפרודלריקן לעבן ט־זגט םון זײנע ״פדערשע חהונה״, ״פ־ײלעך;עזינדל״ און ״ביאלקס-־דב׳טוב׳׳: מ־ט הונתדטעד לעי״ענדעם איז א־־מ;עװעבט דעד דאזיקעד ברדינעל, און אײנע איז שענעו־ פ־ן דעד צודיטער. םון אל־ן פילט זיך ר טיםע ליבע אול צונעבונדנקײט פ־ן פאלק צו תם דאזיקן לענענדארן מענטשן. ױ לעגענדעפ װעדן םיט ל־בע אױםנעהאלטן םוי דור צו חד. בדו־נעל האט אין יאר ס;>15 נעװאױנט אין א הײזל םז־ן אדעםםםן;עננט פון בריםל. אזא םברא פא,־א:ען._ ודערט דאב דאז־קע הויז ב־ז הײנט א־־פנעהאלטן און געה־מ. אחום תם הױז װאו־נען ה״נט ר ארעםסטע פ־ן ױ אדעמע אין ברישעל. קיםען פאר א־ן ״כרר׳ נעלס׳הױז״ אפט פ־ײלעך־לוםטיקע פאלקפ-םא־װײלוננע;, באגליײט מיט שאדפער משקה, טאקע אװי װ־ ב־ױנעל האט ליב נעהאט פא־׳ בדענגען• און עס װערט דערצ״לט: ברויגעל פלענט זיך םארקלײדן - װען ער א־ז שוין נע׳ װען א;דויסער בא־ימטער םאלער - םאר א פויע־ א־ן קםען פארברענגען מיטן פאלק. דא פלעגט ער טרנקען און טאנצן מיט אלעמע־ צוזאםען, בשעה-מעשה א־־ך אבםערװ־רן און אײם׳ באפן יעדע באװעגונג. ױ דאז־קע שטיקער לעבן האט ער ק־נםט׳ לעריש פא־אײביקט אױפן לײװנט. האט ער יאבער צונדל;עטרונקען און פא־העסן צוליב װאס ער א־ז געק־מען. איז ער אומנעםאלן א־נמ־טן װילדן טאנץ ארום םעסעד ביר. האט מען אים אויםנע׳ הויבן או; אװעקנעזעצט ארום טרײע פײע,־טעפ א־ז תד גױם םון פנים א־אפ א־ן מ׳האט ת־קענט תם גוט׳באקאנמן כרױנעל. האט מען אים געכאםט אױף ר אקסלען און נעטאנצט א נאנצע נאבם. ברוינעל האט נעשרנן, געוױינט און דך געקושט מיט אלעמען. שפעטעד איז עד אװעק נעהײס, ודיל ר שפאניער האבן אים נע- זוכט און געװאלט באםן. ר ' (ס ו ף קוסס) זײט 576 ת ד. ל ע ר ע ר / ב ר י ם ל ד יי פ ד ו א־ן תר געש־כטע א־ז תר נאמען ברױנעל גוט באקאנט, און בפרכ א־ן תר כעש־כטע פ־ן קנסט, מאלערײ. דאם אױ א;אנצע משפהה פץ באד־מטע םאלער םון זעכצנטן יארהונתדט, דאד האבן באוױרקט א־ן באא״נפלוםט ױ קינסטלע־־װעלט ביז װ־־ט צװ אונזעת־ צײט;.;אנצע זיבן זײנען זײ נעװען, דױי פון ז״ האבן :־ך באדנ־עדס א־־סנעט־־לם א־ן נעשמט װ״ט א־ן בדײט א־בע־ דע־ װעלמ. ױ דאדקע;רויסע מאלער-משפהה א־ז גע׳ ב־־רז נעװא,־; אױף פלעם־שער ערד; ־אס, װאס מיר רופן ה״נט בעלי״־ע. דער ערשטער, תר עלמסטע־ װאס מען באצ״כנט א־ם מ־ט־ צ־נאמען ״ברו־געל״ דער אלטע־ר״, ק־מט פ־ן א שטעטעלע װאס ה־־ב-ט טאקע בו־ויגעל. דאם שטעטעלע געהע־רט־ הײנט צו האלאנד א־ן לי;ט אויף תר בעלנישער ״תנעץ. ק״נער וױיםט נישט דעם ד־בט־קי נאמען פ־ן תר דאז־קער באנאבטע־ קינסטלע־׳םשפחד״ ד־פט םען זײ אויפן נאמען פ־ן ־.עכױרן-שטעטל פ־ן זײערע אבות. דאט ה״ננ״קע בעלנ־ע, און באלונת־ס דאם קל״נע פלאנת־דן - װאם םיר־פט אויך ״־אם באםע־לאנד פ־ן פ־אבט־שע״ ק־נסם״, -;־־־סט ז־ך און שטאלצ־רט מ־ט א־רע ב־ו־נעלס. די בדו־נעלס װעץ באצ״בנט א־יך א־ן דער ק־נםטלער׳תלט פאר דער ״;לארע בון דער פלעמ־שער הױלע״. ר באר־מטע ב־לדער םון די ברױנעלס זײנען צ־עױיט און צע׳ שפר״ט א־כער ר;ו־ױסע מ־רען פ־ן א״־אפע. דאם פאטערלאנד פון ר ב־וי;עלם, פלאנדערן, האט װײניק א״עעהאלטן ם׳ץ תס ק־נסט׳אוצ־; צול־ב ארעמק״ט א־ז מען נ־שט בכ־ח נעװען אײנ׳ צ־האלטן פ־ל א־ן א״גענעם לאנד. דערפאר א־ז תר אנרענק פ־ן ב־ו־געל װ״ט נישט פארבליבן א־ן ױ ע־ננע װענט םון ױ מ־יערן א־ן ז־־ער קל״נעם לאנר, װ־, למשל, א־ן אניעת לענדער. דא אין בעלכ־ע, אין פלאנרעץ, אין ר נאס;, און בפו־ט א־ן י״ אתסע פאלקס<עסלעך, גע־ענקען נאך אלע ג־ט דעם נאמען ברוינעל• תר נאמען קליננט;אך ביז א־־צט וױ א װײםער אלטער פרײנט, מיט װעלכ־ מיכארמ א־ן געתנק־טא; ז־ך צ־ ט־עסן און פא־ב־ענגע;. ־אס ק,ץ םען זען א־ן ר נאםן פון אר־עמען כד־סל אין ר;וט באקאנטע ..ברינעל־טעי״. אין ר דאז־קע טעג קומען אײך ארנטע־ ד־ אלע, װאס קענען ר בר־געלס פ־ן ר מוז״ען, און באמיען זיך צ־ פארא״ניקן זיך מ־מ דער ,־ױש״קע־ פ־־יד פ־ן ב־ײיטן עולם לכבור ״די אײביק־־וננע ברינעלם״. אן אײננארט־קער, און אפשר מ־ט ז״ן פא־ם, אײנצ־־קע־ װס־ט־ב א־ן דער תלט. ב־ויגעל דע־ א־טע־ האט נעהאט צװי־ ז־ן, װאם האבן א־ן דער ק־נסט זיך םארנומען אײף פא־ש־ירענע װענן. זײ װ־ערן טאקע באצ־״בנט מיט רע־דע באז־נ־ע־ע צונעמע;: ״ברינעל פ־ן ניה־נום״ א־ן ״ברו־גל פ־ן נן-עדןי׳. ר צ־־נעמען שטאמען טאקע צוליב די ס־זשעטץ פון זײערע כ־לתר, װאו םיװערן ס׳רב געװיזן פאנ- טאסט־שע ב־לרער פון שטיתמרק־ נ־הינוס און ב<ן ז־ש׳רױקן;ן- עד;. ־עם אנ־ענק םון ר דאז־קע ־צװ־י ב־ױגעלס האט ראס פאלק ,װ״נ־קע־ א־יפנעהאלטן. ר נאנצ־ע פ־ײד א־ן ליבע ג״ט טאקע צום אלט־ ב־ו־גל, װאס םירופט או־ך ״דעד לוסט־קער ב־ו־נעל״. תר דא־־קער נאםען א־ז אויך נ־שט אומז־םט. ב־דנעלס ב־לדער זײנען טאקע לוסטיק׳פריילעבע און אפטמאל א־־ך שטא־ק׳קאם־שע צוליב ז״ערע אישנא־ט־קע סוזשעט;. אן אלטער קרטיקע־ פ־ן פאר צװײ הונ־ערט יא־ צ־־רק האט געשרב;: ״אימםענלעך זיך א״נצו׳ האלטן םון לאכן, װען םען שמײט םא־ ױ בילדער ם>ין תס םרײ־