Literarishe bleter · 1931-07-24 · 30 (24.7.1931) · p. Seite 575

יימערארישע בלעטער נום. 30 (377) זײט 575 לונ־• א־ז א םאליטי־טע. .־הרא־ד,: א:•־ האב; :עדאנ־לט ד־ םאלקיבטן נ־ינ־ב־ נאר א־ן װאר־טע, :אד א־־ך א־ן ■־א־ז. אבער די י־די־טע יטר־סטשטעלע־ א־ן ק־נטטלעד - ױאב זזגן זי־ דע.יצ,־? א־יםן או־םרדף באר ״קאלענע ס־נקישט־־ן״ ז״נען;עלען נע .לען נעתתפעמ דער םארז־צעד סון ייד־־גץ סען קל־ב ־אהר; צי־ט־ ל י ן, דער שױסט־טטעל׳ע־ ז. ס ע נ א ל׳ א ־,־ ־ ט ש, די ראטאנ־בט־ן רחל םײכנבערג, דעד ױבטער ױבף קירמאן א־ן אנ־ע־ע. ז־י האבן ז־ך נ־שט :עװאלט ״מ־־טן א־ן סאליט־ק״. אבער א־צט ם־רט דאך זייער ״קאר׳ע־-ע״ א־ן ז־יער :אמען טאיי־ט־ק - האלטן ד~ ס־ן סא־׳־ט־ק "־1ל :־שט, א־ן ם־ן אזא סאל־ט־ק ' א?! םיא־ז א־ן םרט, אבער א בא־אקטעױמט־שער, א ט־טפטא׳ טאטישעד. ש־ל־יק א־ז דא נ־־טט ס־נקלשם־־ן, נאר ױ סאל־ט־ק בנ,־;ע יױשער ק־לט־ר. ש־לד־ק א־ז דא ױ םאל־טע מ~נ:נ־., לאמ סען מ~נט, אז פרן אן אםמאך מ־ט דער ״אנד־ה,־ קאן מען העלסן דער ײױשער קרלט־ר, ארן אז בבלל קאן םען םעסט־קן ױ ײדי- שע קרלט־־-סאזיצ־עט ױ,־ך אן א־־־טי״ע־טנא״־עטש־ טעבט־ױעלע. אט האט ױ רעניר־נ־. פארמאבט ױ בר־ג־שלדי אין װילנע. דעם לע,־עד-טעמ־נאר א־ן װ־לנע. א־צמ שט,־~בן ױ ,־א־עװאדעט ארל טטא־אטטעט ױ סאז־צ־עט סאר דער ײױ־טער שרל און קורי- טרד םרן ױ אלע נדדזשעטן א־ן ױ ־טטאט-,־אטן א־ן ריאדז, א־ן ל־נלין, א־• נאררדװאר. קאן ־א פ־עלן אן אפמאך מ־ט דעד ״אנרדה״? ט־א־ז א דעזרלטאט פ־ן א סאליטישעד ־ט־טה בנרנע ױ ײד־שע םאט;, װעלבע איז א־.ב א נאטז־לעבע, װע־ מען טאר־טט״ט ױ :אנצ־ע פאל־ט־ק פ־נט הע־שנױקן רעז־ט־ט. ש,לײ;ן ױ ײױשע שדםטשט־ער׳ער. ז״ ״מ־־ט: ז־ך;״טט א־ן פאליט־ק״. זײ שטײען םן״הצד. רדער ש־איז איז ױ ם־ט־אצ״ע אזא, אז אבער הײ:ט צ־ טא־. די ״־דייצע קענן אר:ז. העלפן :־ש־ט ניש־ט סיט אונז, דער א־ז ג־םא דעם פ א ר, העײםן זײ ־עדמ־ט־ ש־ר־םטש־טעלער דעס קאמף ־צפ״אך א־ן שול, קענן דעד ײדישער קאמף קענן דעד ײױשער ק־לטרד בבלל. ־ע נעלעגנ* ם־ן א״ן צ־ ש־אפט בעסע: פאל־ט־שע ־א־־וױטעט אקמ־וױמעט פ־ן צ־ו־טן צ״ ך• ***** האך .ײך *ץ^^•^****••* . די ק־ד׳ *.*••■* ••***■ ^*^■••^•• - ״י^ - <ו ׳ן׳י־י״ **(*■*•* **ו•■*•■•• •**•** . ׳י '1< * - םרר״בר־ו;: װערט;עשטע־ט, א־עד;עפלענט, אםד,ע;;־ק פ־ן ד־ בא־־;־.וג:ען פ־ן אלנעמײן;ע־זעל־טאפטלעך פאל־ט־שן לעב;. מרז ױ ק־לט־ר נרםא זיך א־־ענט־רן א־ף בא־טט־מטע בא־־נ־.,־:נען א־ן אר־ט- רעבענען אריף;עזעל־צאסטלעבע בוה־ת. ״נרײטע־ בא־עסי׳. ױ באזעס דא נ־לט נ־שט ױ טעאר־ע־ פ־ן יצאדף שארקא;״ א־ן דע.ץ אר־פ־״עשטעלט, או־סנעהאמערט *•*•••* ז '<ו קאן מעז :־ש־ט זײט יצצײן כיזײנען צ־ױ װעלט;: אן א ט־קט. בדי:דעדהײט :ע- - אדער. נערנװ־ױק, באלא־סט־־;־ק: א־ע־ אדעי לןע צח;*ת. ױ קעמפנױי יעדער אײנער צ־ א־־נער פרן הערט איז נלייבער צר האנדלען באװאוטטזינ־ק אין נ־שט װערן נע״ שלעפט בל־נדערה״ט ױרך ברה־ת, װעלבע דינען א־ן הוך קענן דער עצט עקט־טטענ־ן ס־ן ױ ײױש־ע מאט;, ממ־לא קענן דע־ ײױשער קרלט־ד ארן ־טפראך. פא־ אלע ײױשע שר־סםשטעלער א־ז ה~נט םער װי װען עס א־ז ני־ט־ק נעזעלשאםטלעבע אריענטאציע ארן סער־ זענלעכע דעצידירטקײמ. פון דער רעדאקציע; ח• זדרנבל שטעלט דא ארריט א רײ געדעבטע טענרת צוט ײױשן שר־פטששעלער. סיקאן אבע־ אספרעגן א־־ניקע פ־ן זײנע הנוצת-נאהריפט־ננען. מיר װעק עס טאן אין ױ קרמענױקע נו״ מערן• שױינער האנן ױ נ־שט דערצו קײן שרט אינטערעט. אלט שױיבעד האבז די א־יננמלעך יא א א־נטערעט צו קױ;ן פץ דער קהילה א טובסידיע םאר ײדשער ליטעראטור, פאדן יױשין מעאטײד א־ן קינטט האנן א נרזסע ײױשע שדיםטשטעלער, ק־נםיזלע־ א ן ק־־1- מרד־טועד אײ װארשע נענומעז א װארט ארן ז־ך;עדענ־ט צו ױ ײדישע מאסן, צו ױ, װאט לײענען ױעדע װעדק ארן נעניםן פ־ן זײער קרנטמ, זאלן ױ דאדקע מאטן זען שיט־מען פאק ״קא- לענע לעא־ ם־נקלששײן״. נישט, חלילד״ צוליב פאליט־שע טע- מיט. קינסטלערע ארן שריסטשטעלער קוקן אװעק םון פאל־טיק. אבער ױ םארלאזן זיך אױף ױער ״קאלענע״ א־ן האלטן פ־ן זײנע פערזענלעכע קװאלים־קאציעס, אז ער װעט נא,װײזן צר קרינן ט־ב״ טיױעס פאד דער ײױשעו־ קולט־ר. םמילא דא־פן אלע, װעםען םיאיז טײער ױ ײדשע קולטור, העלםן ארײנצוםיק דעט קאלע־״ע רײן פערזענלעך, ״אםנעזען םון זײנע םאליט־שע אנשו־ינגען״. לעא םינקלשטײן געהערט צר א םאלימ־שער פארטײ, צו ױ םאלקיסט;. א־ז מ׳װאלט דך נעקאנט םאױטטעלן, אז אײך אנרערע ײױשע קינטטלער װ־לן שט־םען םאלק־םט־ש, ס׳א־ז נר־־טע.־, וד א ק ל א ס ן-סארםײ םון או־נעטער. א ברײטערע באזע א־ז נאקװע״ מער. פא־אן א םך, װעלכע האלטן א־ן אײן לארמע־;, פא־װאט מען םירט נישט אר־בער א־נזער קרלטזר״ צי שול״א־בעט או־ף א ב־ײםערער באזע. א־ך פעחענלעך האלמ נ־ש־ט פ־ן קײן ב־־־טע בא־עט. איך האלט נ־ש־ט םון קײן ־ל-נו״פראנראפ, װאס זאל אלעמען בא״ םריױקן, װײל באמת װעט ד קיינעם נ־ש־ט באםר־ד־קן. א־ך האלט, אז ק־לטרר א־ז;־שט קײן ענ־ן ״םאר דך״,;א־ עננ צר-;ר־םנעבילאכטן ארן צו;ױפ;עװעבט מ־ט אלע א:־ע,־ע נענ־טן פין ארנזער טעטיקײט און שאפן. איז נ־ש־טא ק-ן נעמײנזאמע אײנ- הײטלעכע באזע םא־ן ארנעמער ארן פאב־־קאנט א־ן םאנריק, אין ,דא־שיטאט, האנן זײ נ־שט קײן נעמײנזאמע אײנהײטלעבע פס־- כיש־ע ־א״נש־ט־עלרנ; צו קיץ שרם :עזעלשאםטלעבע דערש־ײנוננע; א־ן ל״ב;. דא װירקן א־מעטדס ק־׳־אסן לאנע, קלאס-אינטערעסן ארן קלאסן-אײנש־טעלוננ. א־ך װאלט געקאנט זעז ד־ ײדשע שױםטשטעלער אלס אנ-;עהער־קע צר אן אנדער םאליט־שער ױכט־ננ, װי א־ך, אבער זאלן זײ האבן אידעןשע, נעזעלש־אםטלעבע א־־ד״טאצײע;יש־ט זײן קײן שיתדלנ־ט םאד א קאלע־״ע, אין בעםטן פאל ש־תדלניס פאד דער ײדישע־ קולטרר. ״קאלעי-ע פ־נקלשטײן״ א־ז א־־־ן א־ן קה־לה א־ן :עש־לאסן אן אםמאך מים תר ״אזודה״. אז ״אײנהײטלעכער פראנט״ צר בא- זעצז ױ אמטן םון דער קה־לה. נעװ־ם, א־ך שטעל ם־ר םא־, אז ״קאלענע ם־נקלשטײך האט דערפא־ נאק־מען א נ־טן פרײז. נ־ש־ט םא.־ זיך, נאמ־רלעך, נאר פאר דעד ײױשער ק־־יט־ד. מ׳האט א־ס צ־ונעזאגט, אז ױ ״אגרדה״ װעט גענן א ם־בם־דע פאד ײױ- שער קונםמ, צי אױך םאר א ײױשעד ש־ל, און װער ,דײםט - אםש־ר אױך םאר ײױשן טעאטעד... איך נין נישט באקאנט מיט דעס אפמאך. איך פארלאז ז־ך אױף ױ אפמאכעד, אז ער א־ז א;רטער. אר־ב נ־ש־ט םאר נײרע צדדים, א־ז יעו־נםאלס םא־ אײנעס פ־ן זיי• אבע־ םיך א־נטעױעס־רט;אך א צ־ד: דער, װאס זיינע אינ״ טערעםן האנן בײױע צדדם דא םארשאכע־ט. ױ יי דישע מאםן און זײער לענעדיקע ק־לטיר א־ז םארשאכערט נעװארן ױרך דעם, װאס אין נאמען םון א פ־נםיױעלע האט מען צוי״עלײגט א האנט צל שטא־קן ױ סעסטוננ םוז קלעד־קאל־זס ארן רעאקצײע אין ײױשן לעבן• האנ איך נ־שט קײן מענות צו לעא ם־נקלשטײן. ער א־ז נעגאנגק אויף א םאליטישער םלאטםארמע, ארן זײן האנד-