Literarishe bleter · 1931-07-24 · 30 (24.7.1931) · p. Seite 572

ליטןןרארישע גלעסער נומ. ס3 (377) זײט 572 אונזערע נײע, םרײע ארנעטער גײען מיט שנעליע טױט צו דער ארבעט אויף אל׳ע צװײגן םון קונסט, און אז מיר ששייק איצט ערב דער שאפוני םון עםעש אםארמע םון קאל׳עקטיװער שעםערישק-ם אין דעד קונםט. מיר דארםן אנטקעגנקומען אט די דערשײנוננ. םאר אונזער ל׳יטעראטור און קריטיק שמײט ארײ םון די וױכטיקםטע קאם- םליצירטםטע אויםגאין, און אײנע םון זײ איז - ניט שטעל׳ן זיך אויף דעם װעג, אויף װעלכן עם איז געגאנגק די ארמײ םון אינםעל׳ינענטן- אינדיװידואליםטן, אויף דעם װענ, װאם האט געכראכט יענע מומל- מאכנדיקע ארמײ צו צעםאלונג און נאנקראם. ד ליטעראטן און קריטיקעד מוזן זוכן און אויםארנעטן רעגן צו אםרײנדלעכעד געסײנשאםטלעכער ארנעמ אין די אינטערעסן םון די ארבעטער-מאםן...- מען גלוינט אונז, נאר מיר בארעכטיקן זײעד װײניק אט דעם צוטרוי. אונזער ארנעט איז גארניט אין םארגלײך מיט דעד מאסע, װעלכע ארנעמ העראלש, טיט אן ענטוזיאזם, װאם ד.אט צו זץ־ קײז גלײכן נים, מיט סלאמיקן םאטאם, מיט אםאטאס, װאס - צודינ עפעס אן אורזאך - שטעקט עם זײער שװאך אן, אונז - חברים ליטעראטן און קריטיקעד. או מיד זאלן אט די שעםערישרףט םון די מאםן קענען םינטעויק אין פאעזיע און םראזע, ריה די ליטעראטור דארף פארשטײן איר .־אלע אלם װעקעדין םון אנאך גרעסערער שעםערשער ענעדגיע. ד• ליטעראטן א־ן קױטיקער דארםן :יט םא־כעםן, אז זײ לעבן םנ־ם-א־יםנ־ב א־ן אין רעד םכיכר ם־ן אזעלכע מענטשן, אז טו־זנטעד םון זײ טױעטן אר~ן אין רער ־1־טעראטיר און אין דער פרעםע, װי אויף קאמף-םאםטנס םין ױער קולטורעלער רעװאלוצ־ע. א־ן ם־נף יאד ארום װעלן ױ ארנעטער מער ניט ראײםן פאײשװענק זײערע בוחוה אוי־ בו־ען מיט הױלע הענט און אםך הונדעדסער פון זײ װעלן א־בערגײן צו דער ארנעט םון ציען קינסמי׳עױשע סך- רבלען םון רער :יט׳װײטער םארגאנגענהײט. זײער מזדלעך, אז ז״ װעלן װערן טרױעריק און אםש־ ׳צאדנדיק אינערדאשט, װען וײ װעלן ז־ך באקאנען מ־ט אונז ר״נט, מיט אונזער הײנט־קער ארבעט, מיט א־נזע־ע םבא־^אםט־שע אין אומםױבטבארע קױגע־ײען װעגן װער- טער, מימ דעם םלאנטער םון אונזערע םעתענלעכע נאצױנגען און מ־ם דעד צאלרײכקײט םון מיאוםע רכילותן, מיט װעלכע מיר קאר- מענען זיך. א־ך נין פולשטענריק א־בערצײגט, אז אונזער ארבעטער-מאםע א. א ל ם י / נ י ו * י א ר ק אלעקםאנדער האוקאווי (צ ו ז י י ן ב א ז ו ך א י ן א י י ר א פ ע> דער עיקר דעו־ ״םילא״ ױ לינע. םיאיז אליבע צו אלץ, װאם איז םענטשלעך, און שםראך-װיםנשאםס װעדט זײן געביט, מחמת שםראך איז דעו־ מענטשלעבםמעד אינםטרוםענט. ײדיש איז אים צום ליבסטן, װײל דאם איז דאם לשון םון ױ ײױשע מאםן, װאם זײנק א־ם באזונדערם נאענט און אײגן. דערםאר איז הארקאװי נישט אזוי א ײױש־רעםארמעד, װי א ״ד־ש-םארטײריקער - דערהויפט איז דאס לשון גוסא, און װי דאם פאלק רעדט, איז אים ניתא. ױ גרײזן װעלן שוין װי עס איז פארױכט װעק - זאל נאד דער ײד ױיק ײדיש... און אז עד סאר- ױכט אײדן אנרײז, םײ אין ״ױש, םײ אין ענגליש, איז עס נישט וד אשטרענגער לערעד, נא־ װי אפאטער, װאם מאכט ױן קינד או־ם- מערקזאם אויף אםעלער - אידל, חלילה, נישט צו באלייױקן. ער שטײט נישט םאר זײנע תלמיױם װי אלמדן, אנקי און םוםריג, נאר װ־ אײנער פון זײ, װאס צוםעליק װײם עד אין אט דעם ענץ אזוינע זאכן, װאם זײ װײםן נאך נישט - און דעדיבעד פילן זײ זיך גוט מיט אים און לעתען פון אים. װען הארקאװי איז א־ן יא־ 1882 געקומק מיט דער ,עם-עולם״- גרופע קײן אמעריקע, איז דער חנ מנין און בנין פון דער ײדישער אימיגראציע געװק א״דײטש־שע״ - פון נעמען און פויק, שדין נישט צו ױיק םון ױ עכט-דײטשישע ײדן, װאם זײנק געװען לזזלוטץ אםרעמדער עלעמענט; דאם זײנק געװען םרוםע ײק, װאם האבן נערעז־ט דײטש, טאקע אד־יטש, װאם אן עכטער גערמאנער װאלט אםשר נישט פארשטאגען, אבעו־ פארט נישט קק ײױש. און ױ דאםאלםטיקע ײדישע צײטונגק דא האנן דך שםראכלעך צוגעפאםט צו דער דאזיקער אימיגראציע. ם־איז געװען דײטש מיט ײױשע אותױת. םיםלעגס םשוט געבן דעם זעצער אױימשיש נלאט, אז עד זאל עם ״אינערזעצן״ אזוי װי עם שטײט און גײט אין דער ײױשען־ טראנםקױפציע. דאפ םלעגט מק םארפעפעק טים אניםל ײױשע ידיעות, אײז־ישלעכן מאמר, אלץ אויף קוגל-ױיטש - א־ן פארטיק א ײדישע צײמונג. י ערשט םוף ס8ער יארן, װק סיהײנט אן צו װאקםן דער שטראם דער :אמק אלעקםאנדע־ ראו־קאװי א־ז י־עם גרויםן ״ױשן עולם מתוץ אמעריקע בא- רענט פון זײנע ײדיש-ענגלישע .לערטער-ב־- כער און מעטארעם אויםצולערנען ױ ענג- ל־שע שםראך; צענדליקער טויזנטער ײדן, ערכ-עם־גדאנמן, האנן םון הארקאװ־ס ב־כער געחזרט עגגלישע װערטער און דעם ערשטן ענגל־שן שלום-עליכם אויפן אטעױקאנישן בארן אחיםגערעדט םון רארקאװ־ם א״מעטאדע״; אבעררא, אין אמע- ױקע, א־ז הארקאװ־ געװעןנ־שט םתם אנאמען םון אלערער, װאס קלאםט א—ן א־ן רי קעפ פון זײנע תלמ־ױם טויטע װערטער, :אר א נאענ- טער מענטש, א מרױך, װאם איז אנטקעגנגעקומען דעם א־ם־גראנט א־ן זײן פא־לאדנק״ט, א־ם אנגענוםק ב״ם ראנט און געםירט אויםן פרעמרן נאר;, אםגעה־טן זײנע טױט, אז ער זאל נישט צעטומלט װערן אין דער אוםבאקאנטער װעלט צװישן װילד-פ,־עמרע מענמשן. אין דעם באאם פון רער גרו־םער א־מ־גראצ־ע צום םוף פון ױ סאער און אנר־יב פ־ן ױ ס<:ער יאק, װען גחיםע שטראמען ײדן פון אלע עקן װעלמ און א־בעררו־פט פון רוםלאנד ראבן ז־ך אװארף געטאן צו ױ אמעױקאנער ברעגעם, א־ז רא־קאװי געװען אתער םון ד־. ־אס האבן רו־כגעשלאגן אװעג פאר ױ אײנגעװאנרערטע, געהאלםן ז־ ה־מ־ש צו װעק א־־ף דער נײער ערד. אבער נ־שט נאר ענגליש ראט רארקאװי געלערנט ױ ־א־מייראנט;. ער א־ז אויך געװק אײנער פ־ן ױ װ־בט־קםטע פ־אנעק א־ן קעםסער פון דעם ״ױשן א־מ־גראנטם א״גענער שפראך או־פן אמער־קאנ־שן בארן - םון ״ױש. אן טוםל, אן .־עקלאמע, אשט־לעד, אבאש־י- דענעו־ און צודקגעצױגענער, מיטן אײביק-ליבלעכן שםײכל אויפן פנ־ם, ראט רארקאװי ז־ך שטענױק אײנגעשםעלט פאר ײױש אין אמעױקע, קעגן אינערלעבע און או־םערלעכע שונא־ם. רארקאװי איז אט־פ פון א ״נאראדאװאליעץ״, װאם דץ ג״ן א־ן פאלק ארײן, זיך צו ט־לן ם־טן ב־םן און װיםן, א־ז ױקטירט םער םון ליבע צװ דעד מאםע, צ־ם מענטש, װ־ פ־ן פארטײ-פראגראמק. אין זײן םילאלאגיע איז *4'