Literarishe bleter · 1931-07-24 · 30 (24.7.1931) · p. Seite 571

ליטערארישע בלעמער נום. 30 (377) זײט 571 װעגן דעם, װי א־ן חרך זעלבע פעבנ־עזע צ־גאנגען קען מען ארן מען דאדף אח־נברענגען אין דעד היינטיקעד ליטעראפוד באם־צ בא־ זונדערע ־נזט־קלעך - א־ינצלנע םינפעזעם - םון אוניעד גדאנד־עזער װ־רקלעכרךפ. נאך מעד, װען או־ף אסארזאמלונכ *ן ל־טעדאטן ד-אט א־־־ נער פון ד־ אנװעזנדע מ־ט דעבט דעדקלעדט, אז אונזעד מאלע.־ײ שפ־גלט אפ די װידקלעכדףט פאטאגראפיש, אי־נגעקראםפעװעט, טו־ט- האט מען א־ם געענטפעדט פיט אן או־םגעבזר״: ״דאם א־ז נ־ט אד־!״ ני־ן, דאם א־ז אמה. ם־י די מאלעג־ײ, ם״ די ל־טעראטוד - מיט װ״ניק או־סנאמען, װעלכע האבן נאך רעדװ־יל בלו־ז דעם כא־ ראקטער םון געלועענע םא־ז־ב;, - :אט־נז עם ז־ינען דא אומ׳ בא־ג־ט,־~טבאדע טאלאנטן, א־ז אבעד אל־ן נ־ט בבוח ־צו נעבן א :ונגען דער״נױײנ מער באראקטעױםט־שע ם״ ױ םינטעטישן ארומנעם יןא־ ־׳א*ז די פון אונזער װ־רקלעכק״ט, װעמעב שעםער א־ן העלד פ־ן , װאב א־בעטן א־ן א מענטשן לעקט־װע ארבעט פ־ן טײדת. ־נג פ־ן ױ שעפעױשע נשט־ענג דע־ עקםטרעמםטער א לאנג!יז י״י־ז א־ז מאנומענטאל. ז־ * אונזערע ױ װ־רק־׳עכק״ט קױ־ , אוניער אדומנעמען א־ן ב־ליער. װערט בר״טע ל״דנטן, ט־ד, האט נעדאי־פט ־טטע־־ן פאד ז־ך ד־ פדאנע: מ־ט װאם קען ז־ דעלפן דעד ל־טעדאטור, א־ן צ־ קען דעד ה־־נט־קעד ל־טעדאט, מ־ט דעד טעבניק, מיט די מ־טלען, װאם עד באז־צט, געבן אט ד־ ארומנע־ סען, אט ד־ ם־נטעזן? א־ז נ־ט נייט־ק צ־ זובן די מעגלעבדףט צו פאד־ אי־נ־קן דעב רעאליזפ און דעט דאמאנט־זט א־ן עפעס אדױטעד זאך, ,װאם א־ז בבוח צו מאלן ד־ העדזר־טע געגנװאדט מיט מעד העלע םאדבן, צו רי־דן װעגן דעם מ־ט א העבעדן און מעד װעדדיקן פאר א־ד טאן? ארבעט, דער םך־הבל םון אל־ן, װאם אפילו װק ױ װ־רקט א־נפעד צװאנג, םאד דעם אומו־ניקן א־־נ־גל־נגעד פין מענט־מלע׳ בער לעבנפ קראפט, האט תמ־ד געגעבן ד־ ־נזל־םלען צו אלע םודוה םון לעב;, און היינט צו טאג ב־• אונז לעבט זי נ־ט נאד אױף, נאר ז־ שט־יגט א־בעד די אור־אלמע לעגענדע װעגן ד־ גבוד־ה פון העדקולעםן און םזן דעם גאטבאקעמפעד, פ־־אמעט־י - ז־ א־ז עם, דער עבטעו־ העלד םון אונזעד װ־דקלעברףט; אפ־לו א־ן דעד ״רע׳ ליגיעזער״ ־טעםער־הזרףט םון דעם ארבעטם׳פאלק, א־ן דעד ־טע׳ פער״טרףכ, װאם האט א־ן א־ד צ־־ט געדאט א ױין־קינםט־׳עױ־גק באראקמער, אפילו דארט האט א־בעט געזאגט איד װא־ט־: די גיע־ טער םון דעם ארבעטס־פאלק ז־ינען נ־ט רףן אנדעדע, וױ א־דעאלע אד־ בעטעד. װאולקאן און טאד ד־נק ־טמ־דן; געבא - אן א־־םגע־ צ־־בנטע דױז־װירטין; דיאנא - א נעדאטענע יעגע,־־ן; װ־ינעמ־־נעא- א מוזיקאנט, אאז״װ. מ־ד דארםן םעסמ אנעדקענען און געדענקען, אז די קינםט־׳עדיהזע ־טעםערי־טקײט םון ד־ האדעםא־טנע מאםן איז ניט פאדהזװאונק, איז נ־ט דער־ט־׳אנן געװארן םון ת,־וה נעצװאונזענעד, קאטא-־ז־טנײ־ ארבעט אויף אן אלמעכפיקע־ א־נה־ט, װאם האט א־־םגעטראבט א מ־םמי־טן גאט, בדי צו באדעכטיקן א־ד אדט -׳עבןי מיר דאדפן װיסן, אז די םעירףט םון די האדעםא־טנע מאםן צו ב־לדלעבער ,װא,־ט־ יטעםערי־טרףמ װאקסט און מוז װאקםן. ,יױיל די דע־ואל־ציע בא־ םרייט דעם מענט־טן ניט נאד םאצ־אל, םיז־־ט, נאד או־ך עמאצ־אנע־1, א־נטעלעקטועל. דעדװ״ל זעען מיד, אז די ארבעטעד םון דעד אלט־ םרענק־־טעד איז־טארטקער פאברק יטאפן אונטעד באדינגונגען פ־ן טעבנ־שער קבצנישדףמ אמאדערנע שטאל-גיסע,־־; מיד ג־בן צ־, אז ז״ באשאפן דאם אונטעד אן אנפידעדשאפט םון דדו־םן, נא־ לאמ־ר ניט םאו־געםן, אז די שטרעבונג צו שאםן ניט געװעזנם שטדאמט םון דעפ ארבעטער־קלאם. םיא־ז שו־ן צ״ט, אז מ־ד זא־*ן דך לערנען העבער אװעקשטעלן ר םאקטן םון שעםערשער ענעד־ גיע, װאס װערט ארויםגעװיזן צװישן ױ ארבעטעד׳מאםן; טא־ז צ־יט. בער דעם קאפ א״נמאל א־ן צװ״ מאל. בון ױ קלעם םלע־.מ ז־ך דער קאם ארונטערזעצן, אונטעדדױקן ױ סםרוזש־נע און דער װ״זער אויםן ציםערבלאט םון הינטן האט געװיזן ױ קראםט םון ד־ קלעם א־ן צ״םעדן. ױ סע״קייט צו קדאםן מ־ט א האמער האט א־ן אט דער שםיל געהאט אגרויםע באד״טונג, און אםטמאל האט גע־ װאונען ניט דעד שטאדקםטער, נאר דער בעםטער האמער־שלאגער. די קױם־קער און רעצענזענטן באציען דך אםמ צום ל־טעדאט װי יענע שטאדקע צו דעם הילצערנעם קאם םון אטערק. א־ך וױל ניט נעמען דערצ״לן ק״ן טרויעױקע און גראבע אנעקװאטן .װעגן דעם װ־ ױ קר־מ־קער אונזעדע םדוװן אוים ז״ער ,װערטעד־ק־אפט אויף ױ קעם םון ױ ליטעו־אטן. איך װיל גיט געבן אונזערע שונא־ם ק״ן נעלעגנה״ט נאך אמאל ז־ך נעמען צום הארצן םאד אונז, אונ־ טערשפר״כן די ג־אבק״ט םון אונועד קו״טיק, איר אומק־לטװעל־ רףט און - נ־ט זעלטן - בעזגראםאטנעלןי־ט. סיא־ז ז״עד מעגלעך, אז אונזע־ע ק־־ט־קער ז״נען א־דעאלאג־ש א־־עעצ״כנט צ־וגעגר״ט, נאד עטװאם שטעדט ז״. קענט־ק, אױיסצובו־ענגען קלאר א־ן א״נ־ באך ױ לעדע *ן דעם דיאלעקט־שן מאטעױאל־זם א־ן א־ד אנװענדונג צו פראגן פון קונםפ. אנגעװאפנט מ־ט ציטאטעם םון מאו־קםן, ענ־ געלםן, םלעכאנאװן און לענינען, םאדטונקלען די געװ״נלעך דעם געדאנק םון אט ױ צ־טאטעם מיט גאנצע םעק גרױע װעדפער. ױ פאדעדונגען, װעלכע ז״ שטעלן אדו־ם צו ל־טעראטוד און ל־טע־אטן, צ״בענען ז־ך נ־ט א־־ם מ־ט דעד נ״ט־קעד קלאדק״ט און באשט־מט־ ד,״ט. ז״עד אפט םאם־דט, אז קױט־קעד פ־ן א״ן און דער זעלב־קער א־דעאלאג־שעד ל־נ־ע שטעלן גאנ־ן םארש״דענע פאדעד־נגען צװם שד־בער. װ־דעדשםדעכלעכק״מ צװישן קױפיקער איז אגאנ־ן גע־ װ״נלעכע דע־ש״נ־נג א־ן דאם עױ״םטע א־ז דא, װאס ױ וױדעד־ שםוװכן װאקםן און אנטװיקלען דך אויםן באק םון דער בא־ צ״ונג םון דער קר־ט־ק צום םאמע .װיכטיקםטן - צו דעד מעטאדע פון דערקענען ױ דעדש־־נונגען םון לעבן. קױטישע ארט־קלען םיק אםט צו דער טאדלונג, און נישמ צו דער דערציינג םון דעם שױי־ בער, און אין ז״ האנדלם זיך נימ װעגן דעד מעמאדע, װי צו אר־ גאניזיק דערםארונג, נאר װעגן דעו־ םאליטישער םיזיאנאמ־ע פון דעם שד״בעד. און פאליטישע אנשויינגען װעלן צוגעמשעםעמ װעק צום ױנגן אויפאר פון דרויםן, װעלן אים ציגעגעבן װעק א־־ף א מעכאנ־שן א־םן, א־יפגעהאנגק אין דער לוםטן, אויב ױ װערםא־ ױנג םון דעם או־טאו־ איז ניט םעטאדאלאגיש אדגאניז־דט, או־ב ז״נע עמאצ״עם האדמאניזיק נים מיט ז״ן א־נמעלעקט. דאבװא־ ל־ובאװ, משערנישעװםדך, םלעכאנאװ האבן דערצױגז דעם ש־״בער- דער פאן און דער צוגאנג םון אונזעו־ קױטיק דעדדויבן אונז צ־װיים־ לען א־ן דעם בוח און אין דעו־ מעגלעכק״ט םון איר םעדאגאג־שן צוגאנג צו א־בערצ־־גן. ם־נקמ װי ב״ ױ ליטעראטן, אזו־ ב״ ױ קױפ־קער ז״נק צו שפארק אנמװיקלט ױ אינױװיױאליםטישע שטימוננק, ױ צ־עבא־ װע און גרוםאװע א־נטערעםן און ז״ער אםט זעט מען, אז אט ױ א־נטערעסן ז״נען גאנין װ״ט םון ױ ערנםטע םו־אגן םון דער לימע־ ,־אטור, װי א״נע םון ױ צװייגן םון דער קולמורעל־דעװאלוציאנע׳ .־ער מעטיק״ט. מעגלעך, אז אדאנק אט דער ױערװייטערםק״ט םון דעם לעבעד־קן, רעװאלוציאנעק לעבן קומען ב״ אונז אױים אזעל־ :ע בויך-םברות, װעלבע האבן ניט געדארםט האבן קק םלא־ן א־ן אונזער װידקלעכק״ט.- ד־ קולפ־רעל־דערציעדישע באױיטונג םון דער קינםטלעױשער ״־טעראטור, איר ראלע אלם מיטג״עױן םון דער נעש״במע, א־ר דף־ט־שע באצלינג צו דעם א־צ־ט־קן שט״געד איק — װערט פ־ן אונ־ ־ער קר־ט־ק נימ דערשאצט. כאטש מיר ר״דן און ש־״בן יעדן טאג װעגן דער קלאםן־ראלע פון דעם ראמאן, םון דער דערצ־ילונג און ־עד דראמע. מיר ר״ו־ן און שד״בן אסך, נאר - קק װא,־ט נימ