Literarishe bleter · 1931-07-24 · 30 (24.7.1931) · p. Seite 570

זײט 570 ליטערארישע בלעםער נום. 30 (377) די אל׳טע גריכן, פון ױ חיםער, םון דעד איטאליענישער דענעםאנ* פון דער עליזאכעטישער עםאכע, סון א דעקארענט־שער לימעראטור, אםיםבאליסטישער; אנער איר האט נאך דףנעם ק־ינמאל ניט גע- הערט ױידן פון א עםכילום-ליטעדאטור, א שעקםםיר׳ליטעראטור, א דאנטע-ליטעראטור, און אזוי װײטער. נימ;עקוקט אויף דער שטוי־ נענױקער פארשײדנארטיקײט םון טינים רוםישע ליסעראטן אין דעם סזטן און אין דעם ס׳־טן יארהונדעדט, רײדן מיר ראך װעין ליטעראמור, װי אקונםט, װאם שפיגלט אם ױ דראםען, טראני-קאמעױעם און ראמאן פון אן עפאכע, און ניט װי אקונסט םון ידדדים - םון אםושקין, אנאנאל, אליעםקאװ, אטשעכאװ. מיט אסך םער רעכט װי םריעד, קען טען און דארף מען רײדן װענן דער א־צטיקער ליטעראטור פון ראטנפארנאנד, װי װענן א קאלעקטיװער א־נעמ. דער שדײנעד איז נאך קײנםאל ניט נעװען אזוי אינטע,־עםאנט, אזוי נאענמ צו דער מאםע םון ױ ל״ענער, װי עד איז הײנט צו טאנ, בײ אונז אין ראטנםאדנאנד; ער איז נאך קײנםאל אזוי הויך ניט געשאצט נעװארן פון דער נראםאטנער מאםע. און אט ױ שאציננ א־ז זײעד נאט־רלעך, װײל די םאםע זעט, װ־ זי אלײן נאשאפט דעם שרײנער אין װי זי שפ־נלט זיך אפ אין זײנע ניכעד. פארשטײט זיך, אויף ױ טעטעם םון דער ״אלטעד װעלם״ א־ז לײכטער צו שרײנן, נ־ט נאר װײל זײ האנן ז־ך ״א״ננעשטעלט״, װאם זײ איז לײכטער צו פארמ־ק אין װעדטער און נילדער, נאר אויך, װײל זײ זײנען אינעדלעך נאענטער און לינער צו געװיםע שרײבער, םפעציעל צו יענע, װאם האבן נימ קײן זײער קלארע פארשטעלוננ װענן דער פארנאננענה״ט און ז״ ם״נען, אז אין דער פארגאנגענהײט האט זיך געלענט חןקער, פ,־ײלענער. עפ דארף באמערקט װעק, אז אינזערע נרעםטע ליטעראםן װילן ךך לערנק און זײ לערנען זיך פלײסיק. און דאך איז צײט, אז מיר, װארט-קינסטלער, זאלן לײזן אט ױ נרונטאװנע און זײער אײנפאכע םראגע: - צי קענען מיר צוזאמענםארן ״ױנען ױ קונסט״ מיט ערלעכער דינםט צו דער רעװאלוציע? קענען םיר םארנעטען אנײטראלע םא- דציע אין דער קלאםן-שלאנט- םעגלעך, אז די פראגע װעט אװעקגעשטעלמ װערן: אױב אזוי - איז נײטיק זיך צו ברעננק אלם קרנן צו ױ רעװאלוציאנערע פאדערוננען םון דעד עםאכע? אװעקגעשטעלט אין אזא םארם, איז דאם אלעכערלעכע םראנע. און דאך װעל א־ך אויך אויף דעם ענט- םעק פאזיטיװ: יא, סיאיז נײט־ק זיך אזוי אינערצודױיק, אז ױנק דער רעװאלוציע זאל זק דער םערזענלעכער ענין םון יעק ערלעכן *חיד, נױ דאם ױנען זאל גענן פעחענלעכע םרײד. ״םיאיז דא םרײד אין שלאכטך און מען דארף ניט, נאנגעננױק אםילו ױ טקות םון זעלנםם- לינע, סיזאל אויםקומעק אזוי, אז םענטשק, םראםטע און היציקע, זאלן האבן ארעכט צו דענקק, אז טאלאנטפולע מענטשן קענען זיך ברעננען אלם קךננות נלויז צו ױ םינםטערע א־נםפיראציעם םון דער אלטער װעלט. איך דאדף אנצײכענען םאקטן און מאפענטן, װאם באאומרױקן, שרעקן און - נאנץ אפט - נאלײדיקן ױ ליטעראטן און, אםנעשטױםן פון דער װירקלעכקײט, נעמען זײ שױיען. אין ױ אמאליקע צײטן םלעגט אויף ױ יאױדן זײן וײעד םא- םולער ד־ שפיל פון אויםםחװן שטארקײט אויף א״קאם םון א טערק״. דער קאפ איז נעװען אהילצערנער, אויםנעשניםן םון א פיען פון אנוים און אומגעלומםעדמ נעםארנט. אט תר קאם איז אחיפנעשטעלט געװארן אויף אן אננעצוינענער םםרוזשינע אין אן אויםגעלעכערטן אײזערנעם נעשטעל. ױ ,זאם האבן נעװאג1* ־באװײזן זײער גבורה םלענן אקלאם טאן מיט אהילצערנעם האמער אי- זיך פרײנדלעך, או־םריכטיק און האדציק. אנשטאט דעם האט מק אין די;עש־־יען און ר״ד, װאם זײנק געקומען נאך ױ דעדמאנטע צװײ רעדעם. נעהערם אםענע אפקלאננען פון פעחענלענע באצץנגען און צענאװע, שמאל-פארשטאנענע מאטיװן. א װעדטער-נעראננל פון אט דעם מ־ן האנ איך נעהערט מיט סנ-־ב יאר צוױק, װען ױ ״קולטור-טרענער״, - שםעטעד קא- דעמן אין ה״נט, נמעט שװאװץ־מאהניקעס, — ־אנן זיך געקױנט מיט ױ פארנלינענע נאראדניקעם, און ױ לעצטע - מיט די ױננע מארקס־םט;. מ־ר דאנט זיך, אז אין יענעד צײט איז אין ױ ױםקו- ם־עם געװען מער לײדנשאפט און גיפטיק״ט; מענלעך דערפאר, װײל םא־ז נעװען מעד ״םערזענלענם״, װײל סיהאנן זיך ראן נעראנגלט צװײ חרות; רער עלטערער דור האט פעםט;ענלוינט אין דעד אנטש־ידנױקער ״דאלע פון דעד פעדזענלענקײט״, האט גענלוינם, אינ״ ענין פון דער ראפעםיאנעלער נעש־נטע א־ז דער פ א־ שאפן אע׳* רענט פון דעם ד• מארקםיםמ;, נאשטר־טנױק דאם טעלינענ*;. הא:ן;־״ פ־ן פאלק, ״:ררל״בא״צטיכןז רער ראלע םרן . או־ף טעלינענט פרא״ נ־ח פון דעם :: א*ן דעם זייער איבערזריגר ע. ט פעםמנעשט דעד״ :ט נעשאפן אץ רעם ניח, װאם ױ נעש־נטע ־■> אין לעטאױאט, ינרע״ פאנקודנע, פאד צעיטטעדן די ■ א״פגאנע צ• י דעד צוינן פאד בת״י :, אלװעלטלענע *דאפן אפרײע לענע װעלט און דנער כערישע ני *קײט״ צארן, ד־ ג־םטי פאלק. דער : דעם ארנעטעד- פין דערשאפט ־ םון יענע מענטשן, ישער נעיאמעו ׳ט, רער היםטערי קטק- ד־ נאלי־ױ אוים- ׳ם ארײן, א; ז-ער .״פ.^ אױ , האט נעזאנט א־ן םני װערען כק :עװק מידשטענדיק אם א־ז אלץ פאתטפילט — ד אי־ז געשפ־לט נאטירלעך, םונקט אזו• נאט־דלעך, װ־ םיאיז די נ־פטיקײט און די גװאלדן פון דער װײם־גװארדײןשער עמינראצ־ע פון יענער זײט ג־ע- נעץ, פון װאנען זי װעט ז־ך שוין נ־ט אומקערן צו אונז, אפילו ז• זאל זיך שטעלן אויף ױ קני. ה״נט אנער קרינן זיך מענטשן, װעלנע ז״נען נעשאםן און ארױםנעדוקט געװארן אויף דער עדשטער - לויט איר װ־כטיקײט- קאמף-פאזיציע םון ךער נרעםטער רעװאלוציע, .װאם ױ םענטש- הײט האט װען אינערנעלענט, און נעשאפן האט זי טאקע די זינ- ר״כע רעװאלוציע. סיהאט דך אנגעהויבן אנונט קענן דער אלטער װעלט אין איר נאנצעד און אין אירע טײלן... װאלט מען געקאנט מיינק, אז פאר דעם ליטעראט דארף אין אט ױ אומשטאנדן זײן פולשטענױק קלאר אי דער זץ, אי ױ ױכ- טוננ םון זײן ארנעט. מיר דאכט זיך, אז געװיםע ליטעראטן שרײען צולינ אמים- פארשטענדעניש; ױ שרײען נישט אויף מענטשץ, נאר אויף דער נעשיכטע, װעלכע האט נײ זײ אװעקגענומען ױ מענלעכקײט צו נעפינען אפעלד, װאו זײ זאלן זיך קענען אםםרעמק און אפזונדעק םין דער שלאכט. דער ליטעראט םײנט, אז א־ם פארגװאלטיקט ױ קר־טיק, ױ םאליטיק, װען א־ן דער אמתן, אוינ עמעצער םאתװאלױקט אים, א־ז דאס די נעש־כטע, א־ן םםעצ־על די אלטע נעשיכטע. דער ליטעראט, דאכט זיך מיר, פראטעםטירט קעגן דער .יעכט פון דער רעװאלוציע צו נאלענאטעװען מ־ט דער שעפעחשער ענעדגיע פון דעם ־ח־ד... דער ליטעראט מײנט, אז ליטע־אטור איז זײן פױװאטער ענין. אמאל העלפן א־ם אזוי מ־ינק אלערלײ האלנ-נענאקענע יזנםים און גאנץ-נענאקענע טיפשים. ניט לאנג צור־ק האט אײנער אזא חכװ,מאן געזאנט דעם שרײבעד: ״שדײנערײ איז אײער פעחענלעכער ענין, און סיהאם מיט מיר ניט צו טאן״. דאם איז דער שערלעכםטער אומ- זץ. ליטעראטור איז קײנמאל ניט געװק דער פדיװאטער ענין פון אסטענדאל אדעד אליעװ טאלםטא*, װײל זי א־ז תמיד דעד ענין םון אן עפאכע, אלאנד, אקלאם. מק רעדט פון אליטעראטור פון