Literarishe bleter · 1931-07-17 · 29 (17.7.1931) · p. Seite 564

ליטערארישע בלעפזער נוט• 29 (376) זײט 564 אויל אונזעד קולטוד־פראנט דעד זטעד ױני אין וױדז איז פא־װאנדל׳ט געװאדן אין אן איםפאזאנטעו־ מאניםעסטאציע םאר דער ײדישעד שול און ר|'ל- טור״. וױפל ױם-טוביט אזעלכע האבן טיר איצט א־ן דעש דעד־ שלאגענעם לעבן םון אונדערע קי׳ײנשטעטלעך? די ״װילנער טדופע״ אין לןןדז נאך דער שול קומט אונזער טעאטער. אויך ױ טריט םון אונזעד בעסעק ייױשן טעאט־גד זיינק געפענטעט א־ן נויט דזזקית און פאראוסערט לעבן. קימען׳אויף טתפעס םימ בעםטע בװנות, און לךמען׳א־ם אין איינזאמדףט, אץ הונגער. און װאם םאר א גדויסע באדײטונג דעד בעםערער ייױשער טעאטער שפילט און קאן שפילן בײ דער ארומיקעי םארלױרנקײט, םא־צװײפלזנג! ױ םיל-געפדוװטע און פיל־לײדגױקע ״וױלנעד טרוםע״ מיט דעפ הויסט-אנפירער נג מזאה איז נאך א״ניקע שװע־ע קלעם וד- דער געקומען צו ױך, און אן אפגעפרישטע געקוםען קײן לאדז, או;. װ־ טשה בדאדעחאן שױיבט אין ״לאתע־ פאלקםנלאטי/ ״איז ד ארײן אין לאדז טיט לער .־גיטעד פום״. ױ עדשטע םרעמיערע ױתשין אניעלם ״שװאדצע געטא״, רע- זש־ יעקנ ראטבױם, דעלןאראצײעט - א. פראנאשקא, מזויק - ה. יאן• און משה בראדערוןק שױיבט: האט זיך עם בײ ױ ״ודלנער״ מעשה-מזל א־יף א גליקלעכן אופן נוט צוזאמענגעפארט: רעזשיםער, אקט־אר, מוז־קעד, דעקא־אטאד האבן דך םאר- שטאנען (און אינ־עלן םארשטאנ;ץ>> און ז־ך ױ הענט נעגעבן. א־ך האב נאך בײ ױ ״וױלנער״ נ־שט גקען אזא גאנצע, אזא איינהיימלעכע, אזא קולטורעל-און דיםקרעט-גע- שפילטע פיעםע. עפעפ א נײער תח, א נײער ג״םט, א נײער, פױשעד ױגנט־• לעסער טעמפעראמענט שמער^ ארויס םון א־טלענן פ־אגמענט םון תר דאזיקער געבענטשטער אױםםירזנג, בעת בײ ױ ,,װילנער״ זײנען אפגעםרישט געװארן ױ םליגל. נישט יןקנױק דעדױף, װאם דאפ ײױשע לעבן ובםרט דאם ײױשע קינסטלעױשע אויםלעבן דך איז אײן אומאױפהערלעך-םעריאױשער אפהאקן ױ פליגלען; נישט אכטנױק דערױף, װאם דאם בעסערע ײױשע םעאטעד װעדט טראק- טידט בײ דעם עם-הסםר, מישטײנם געזאגט, וד פאניע זאגט•. ״וױ טשאדנאם טיעליע״ <אין שװארצן לײב>, װאם דעו־ ײד שער אק- טיאד װערט םארשװאדצט און םא־האםט - םון צושדער און פון זיך גוםא - װי דער שװארצםטעד קנעכט, וױ דעד ״נעגע־םטער נע- געד..." ווילנער פ$רל8ג פון ג. קלעצקין עם אױ ארויס פון דרוק: אן אויםגעבעםערטע אויפלאגע דעד םוגקעלעד ״־״י איא3 פרײי 00.צ גילדן ־♦ .23 1)1 ז>\16בא ,בזוובבפזב^ץ ,"ז16(םץ8״ .2(>ז6ק5 א שטראל ליכט אין א־נזער פאדחושכט קילטור-לעבן — א שט־אל ל־כט: ױ ס־ומם, װאם קומען פא־ דא און ד־אדט; א־ן אונזערע ײױש- .דעלמלעכע שילן. א גאנץ יא־ פא־אומע־ט לעבן: אן רעגיתנגם- שט־צע. נו־ם, דחקור״ הונגעד, א־ן דאך - קומט דעד ױם-טוב םארגעסט מוען אן אלץ, אין מען א־ז םד־־לעך, מען םײעדט דעם ױם-טונ פ־ן שאם;. ע־רגעץ אין א פױליש שטעטל, װאס דעם נאמען העק םיר צום עדשטן מאל - וױדז, - א־ום װ־לנע מסתמא, - אױ א קולטור-־ום׳-טוב. ״גאך קײנמאל — ־ערציילט מיט התפעלות אין ״ודלנעד טאג״ א וױדזער אײנװאױנער הירש בעלטאן - האט װ־ח נישט גע- זען אזא גדאנױאזן, ם־לםאדביקן ױם-טוכ װ־ א־ן טאג פון פײע־ן דעם סדאױקן ױכל םון ״עד ײױש-,זעלטלעכעד שול. שו־ן עטלעכע טעג פאר דער םײעױנג א־ז ־אס גאנצע שםעטל ש־ענער אזן בעםעד װאס אײנא־־ענק געװען באשעםט־קט מ־טן דעכ ױם-ט־ב. שײל-געב״דע געװען גאנצע :־, א־ז ױ זונטאג, דעם זטן ױ: ד״״ף דעקאױרט מ־ט דעד א״םױפן, באצ־דכ מ־ט לאזדנגען און בײמלעך. ־עקם פארטאג ז״נען א גרופע ראװער־םטן א־ן צאל םון 15 מאן אדו־סגעפארן א־בערנעמען ױ נדאםלאװעד פאלקםשול, װעל- כע א־ז געק־מען אנמ־ילצונעמען אץ דעד שמחה. באל־ א־ז אגגעקומען ױ ודדזעד ײױשע שול מיטן בלאז- אדקעסטער און פ־־ינט. ױ באגעגעניש ם־ן ױ שולן איז או־ס־.עפאלן ױער א־כפאזאנט. מימן ארקעםטעד ידאש איז מען א־יץ אין שטעטל. דעחזײל ױנען אגגעקומען ױ שױלן פון ױקשט און א־ג- נאלינע. ױ באגײםטעױנג האט דע־ג־״כש דעם העכםטן שטאפל, אלע האבן זיך געפילט װי אײן משפחה, א־ץ חברה פױ־נד. 10 א זײגעד פארמידט דך ־ע־ צ־ג צ־ ב־וך זלאטקינס קבד. נאך קײנמאל האט ,־ױדז נ־ט געהאט אזא דעו־לעכע און התלהבות- ױקע טאסן-דעראנםטדאצ־ע. כארו־ס פא־ן ױ ,־אװעדיכטן•, װ״טעד ג״ט דעד א־קעסמער, שפעטעד ױ ש־לן פון װ־דז, ב־אםלאװ, ױקשט און א־גנאלינע מיט ז״ע־ע פעגער, דער דדאמאט־שעד קרײז, על־ טעדן-קאמ־טעט, עלטערן, פ,־ײנ- און ם־מפאטיקער. אױפן בית-עולם זײנק געהאלטן געװאדן רעדעם צום אנ- דענק פוי פארשטארבענעם ברוך זלאטק־ן, דעכ גױנדער און שײצע־ פ־ן הײנם־קן בעל-ױבל, דעו־ ײױשעד שול א־ן וױרז. מעז גײט צוױק. בײ דעד שול װעדט דעד צוג פ־נאנדעדגע- לאז;. 3 א זײגער ק־מט פא־ ױ אקאדעמ־ע. דע־ זאל א־ז אנ- געפו־אםט מיט מענטשן. מען שט־יט אױף ױ קעפ. בײ א געהוי- בענעד שט־טוגג עפנט ױ אקאדעמ־ע דעד םאדדצעד םוז דעד שול- פארװאלטונג, עס קומק באג־־ס־נגען פ־ן ד ־אב־טדר־ענק, דראמא- מאטישן ק־ײז, אדקעסטעד, עלטעץ-קאמ־טעט, ב־בל־אטעק, באנק, גמילות-חם־, דעד ,־אט פון קלײנהענדלעד־פאדבאנד. ױ אקאדעם־ע באג־־פ; אױך ױ לע־רעד פון געקומענע שדלן. אלע באגױם־נגען װערן או־פגעגומען מיט שטױדמ־ש־ע אפלא־־םמענטן. 6 אװנט װ־עדם ױ אקאדעמ־ע געשלאסן מ־ט ־עם ל־ד ״אונזעד שול״ געזונגען ױדך ױ קינדעד פון ב־אסלאװע־ םאלקס־שזל. עם א־ז או־ך אױיפ- געטדאטן דעד באד פ־ן ־ױחעד ״שול־םריינד״. ם־פעלן װעדטער אױם־ צ־דױקן ױ באגײסמערונג םון עולם. ס אװנם א־ז פאדגעקדמען א חכדש״נ פאדוױ־ל־נג, װאו מען האם זיך געװיילש ביז טאב