Literarishe bleter · 1931-07-17 · 29 (17.7.1931) · p. Seite 555

זײט 555 ליטערארישע בלעמער נום• 29 (376) ״יי טאמאס מאן וועגן זיך און װע\ן ד״טשדאנד צוריד מיט פינף יאר און איצט אויך איצט, נאך * יאר, װען דײט־טלאנד א־ז מער װ, אנ־ רערע לענדער ארײנגעצוינן געװארן א־ן דעם;עװ־רבל שון שאצ־אי׳ע און פאל־ט־ײזע פראבלעמק, א־ן םאר דער אקט־עלע־ רײט־טער ליטעדאטור א־ז באראלןטער־סט־־צ דער םאליט־םועד האםענט - בא׳ רויערט טאראם םאן, װאם ד־ מעטאפיזי־נוע א־ן ק־נטפלערי־צע םראב־ ל׳עמען טרעטן אפ אן אזײט א־ן דעם א־־ננאן םאתעםען םאצ־אלע פראנן, דער געניט םון קולט־ר און ״.ז־־נקײט, פון רײנעם נײםט, פון אינר־װ־ד־עלע א־ן עםטעט־ײזע א־רעען - ז״ער םרעםט־ז־ט א־ן נאד״טוננ האנן א־ן ד״ט־טלאנ־, ם״נט טאטאם םאן, ז״ער געל־טן. די קינסטלערישע םרײה״ט א־ז קלענער נעװאר;, א־ן רער עםמעט״טעד אורם״ל לאזמ ז־ך אםט נא־טטיםען דורך פאל־ט־ק. ־ערםון :אקוםט ױך א צעשפאלטנק״ט, ז״ער אט־םע, װ״לי ד־ םאזי־ט־־צע ד־םאנאנםן האנן שטענדיד א־נטער ז־ך פילאסאפ־שע װארצלען. א־ן דאם טאבט דעם קאנםליקט שארםער א־ן געםעולעבער. טאטאם טאן אנערקענט, אז דער שטעםפל פ־ן פזל־ט־ק. װאם לינט אױף דער דײטשער ליטעראטור, האט זײנע מעלור״. אז ראם ניט דעם קינסטלעד מער די מע־.לעבק״ט דירעקט א־ן אפט :־; םםיק צו װ־רקז אויף דער װירקלעבקײט א־ן רער אטםאםפער פון ז״ן תקופד״ ער אנערקענט אפ־־׳ו, אז א־צט א־ז רער פרעםט־זש פון דער די־טשער ל־טעראטור <װאם א־ז נאך ניט װ־ ד־ םראנצי־ז־שע ל־טעראטור א נא־<ױאנאלע>, גרעםער נעװא,ק. ער םרי־מ זיך מ־ט דער נר־נ־ונ; םון ־ער ל־טעראד־שער אפט״לוננ נ״ דער פרי־ם־שעד אקארעם־ע, ער אנעדקענט עם פאר אצײנן םון צײט א־ן ער װאדט דערםון פיל פארן שרײנער נוםא א־ן פאד דער אםשאצונ; םון קונסט און גײסמ. שוין צוױק מיט 5 יאר האט טאמאם מאן געהאלטן, אז זײנע םראבלעםען זײנען ױ םראבלעמען םון דער צ״ט, ה;ם דורך זײ האט ער דאך נעשטרענט צום העבערן א־ך. ער האט אמת או־ך דא־ מאלםט נאטראכמ די עט־ק אלם אפערזענלעכע פראנלעם און ז־ך אלײן - אלס אינױװידואליסמ. אנעד ער האט אנעדקענט, אז די מלחםה האט נעםאכט אשםאלט א־ן ז״ן א״נדרטלעבער ל־נ־ע: ער האט זיך נאם־ט אױנעדציװאדפן אנױקל א־נערן שפאלט און האט אנטשלאםן נעזובט אםארם דערצ־. דאם לאט״נ־שע א־ן א־ם איז דאמאלסט געװארן םאד א־ם אםט־ל און נ־ט ק״ן פאל־ט־שע קױטיק. ױ ליבע צװ מוזיק - פ־ל מ־ט םפקות, װ״ל מוז־ק לו־פמ אװעק, םארל־רט ז־ך ערגעץ װ״ט, און ער האט נעװאלט ־נואםן םארמען, א״נהאלטן ױ באנײםטערוננ. ם״ םוז־ק, ם״ פארם האנן אים נעצוינן צו זיך. און ער האט זײ פארא״נ־קט א־ן ז־ך אין נא׳ טראבט עס אלס יתשה םון ניטשע: עראם א־ן לאנאם... צו נעטע און ניטשע אײ געװק נעװענדט זײן װעזן, א־ן ז״ער נ״םט האט ער נעזק די צוהונפט ם־ן ד״טשלאנד א־ן נ־ט א־ן דעם נ״סט פון װאגנערן, אין דעם נײסט םון ראםאנט־זם, נאציאנא־׳־זם און טו־ט, װעלכע מק האט נעםוזט, לויט זײן מ״נוננ, נובר זײן. ױ ־וננט, האט טאמאסי מאן דאמאלםט געזאנט, א־ז פר״ םון דאםאנט־זם, זײ רױלן;ימ װ־סן םון װאננעדן. און או־ך ז״ן זװר ללטערמ ז־ך פונם ראםאנטיזפ צו ניסלעך א־ים. אוינ זײן .יאםאנט־ש װערק ״ױ גע־ דאנקעז םון אן אפאל־טישן״ - האט מימ זײנע װארצלק געשטעקט א־ן םארנינםוננ און נעטראנן אין ז־ך ״ס־םםאנ־ע פא־ן טויט״ איז זק ״צזינעד-נארנ״ א ז־נ םונם לענן, אשטדענו;;;ונד צו זײן אל־ן, װאס עם איז קרענקלעך. נונר זײן, גײן װײטער, דאם איז דער עיקר, האט טאםאם םאן דאםאלםט דערקלערט. א־ן תר־נער ל־יקנט ער אפ ױ םארגאנגקהײט. זאלן אטײל ױיטשן עס אםשאק װי פארראט. עס איז נאד אװילן צו לײטערונג. דאס אלץ האט עױ .נוױק םיט 5 יאר אנערקענט. און א־צטנ 'יז.צ ע *5; מאטאס מאן צוױק סיט 6 יאו־ האנן טיר אין ״ליטעראױשע נלעטער״ אי• נעתקענן אנעייפרעך םון אםו־אנצויזישן זשורנאליםט מיט טאםאם מאן. דער םראנצויױשער זשורנאליםט האמ באזוכט טאמאם מאן אין זײן, װילע אין מינכען, װאו עס נעםינם זיך זינט ספ יאר זײן ה״ם. ױ םראנצויזן װײזן ארױם םון תסיד אן אנרויםן אינטערעש צו טאמאס םאן. דער אינטערעם האט זיך נאך טער םארשטארקט נאך דער באװאוםטער רעדע, װאם ער האט דעם 17 אקטאבער 1930 געהאלטן אין בעטהאװען-זאל אץ נערלין. דאםאלסט, נלײך נאבן זיג פון ױ היםלערם, האט ער אין נאםק םון ױ םאתונםטיקע ױימשן נעחםן צו אן אויםערלעכער םאליטיק, װאם זאל א־נטערהאלטן נוטע נאצ־וננען מיט םראנקרײך. זײן ״אויםרוף צום םאדשטאנד״ איז דאמאלסט איבעתעדרוקט נעװאק אין םיל םראנצו־ז־שע צײטוננען און זשורנאלן. דערסיט טאקע הײנט אן םרעדעױק לעםעװר אץ א״נעם פון ױ לעצטע נוםעדן םון ״נוװעל ליטערער״ ױין אינטערװױ מיט טאםאם סאן, װעלכער האט פארבראכט אין פאריז. טאםאס מאנען קוםט אן שװער ארויסצוזאגן זיך אויף םא- ליהישע דערשײנוננק. װי ער האט סיט 5 יאר צוױק דערצײלט דעם סראנצויזישן זשורנאליסט, זײנען ױ םראבלעםען, װאס אינטערעס־רן אים, נימ םון סאציאלן אדער םאליטישן נאראקטער. א־ס אינמעדע- םיק, דעד עילד אינעדלעכע פדאבלעמען, און אויב ער א־ז יא נע׳ קומען צו פאליט־שע און סאציאלע םו־אנן, איז נאר דערםאר, װאם ױ צײט און ױ באױננוננען האנן אים נעצװאונגען דערצו. און אםילו זײנע ,,נעדאנקק םון אן אםאליטישן״, װאם זײנען נשעת דער סלחמה נאטדאבט נעװאק אלס אן אםאלאגיע פון דײטשלאנד, שטאםען םון אן עטישן, אנעד ניט םאליטישן טקור.