Literarishe bleter · 1931-07-17 · 29 (17.7.1931) · p. Seite 553

ליטערארישע בלעםער נום• 29 (376) זײמ 553 ער איז ארמגליקלעך, ער הןזש קײן ארט נ־שש אץ לעק. די םרױ, די טאכטעד דינען איג םרעטד, ^ינטלעך. עש קוסש צו שארםע קאנ- םליקטן. די םרוי דערקלערט איס, אז חשא־ס א־ז נישט זײן טאכשעד. עס קומט א קאנקורענץ-קאמף צװ־שן דעד טוטעד און טאכט־;,־. דוד נאל׳דער לענט אינער שװערע םאמענטן. דער א־מםעט, דער נע־ענ נאך נײע סיליאנען טרײנט א־כ קיץ ראטנםארנאנד. ער קערט דך אוס צוױק אויף א ־׳אסט׳ש־ף. נאקומט א דאר־ן־אנםאײ. סיק־מט אגלענצנדידע נאגעגעניש םיט אױנגן אדעמען, הוננעױקן עמ־יראנם, װאס דערמאנש איס אן זײן אײגענעם אנהײנ. דוד גארידער שטאדנט אײנזאס, סאולאזט םון אלעמען, ער מו־מ־׳ט םא,־ דעס םדעמדן נחװל מאדנע, לעצשע ױיד. דאס א־ז דער סיםור־הםעשה םון דעס געםדעשט־געשױנענעס ראמאן פון דעד ױנגער שױםטששעלעױן. מען דערקענש םון ד־ נילדער, װאס ד מאלט, םון ױ קאנפליקטן, װאס אנטװ־קײען ז־ך א־ן װערק, אז דאס ל׳ענן םון ױ געשילדערטע ט־םן א־ז א־ד גום נא־ קאנט. א ־ענא נעםיראװסקא איז נ־שט םל נאױידעװױק, ד דער־ צײלט קורץ, אםגעהאקמ. אשטױך, אן עםיזאד, אסצענע, - און עס שטײט או־ף םאד א־נז אגאנצע װ־דיט, אגאנצעד שט־־גער לענן. אין אנה״נ ם־ן נוך םירט דוד גאלדעי אגעשםרעך ריט זײנש אשטיקל■ שותף און םעקל׳עד מארקוס. ער נארט א־ס אם, ער םאר־ דױיט אים, - א־ן ־ענער האט קײן אנדער ירי,־ה נ־שט - ער נעמט דך דאש לענן אין א ״םרילעך ה״זל1״, - דארט הו־כט ער או־ס זײן נשטה. עס קוםט םאד ױ לװיה. תד גאלדער ק־מט צו דעם דער־ מאר־עטן א־ן שטונ. א סצענע, װ־ ױ םרו־ םון םארקוס ױנגט ײך מ־ט דער ״חנרא קױשא״ פאד דעס ״װאגן״, װאס ־ארף אםם־רן דעם טת צו זײן א״ביקער רו. עס איז אשרעקלעך װעטער, און די ״גוטע םרײנדי פון םארשטארנענעס גײק מ־ט נאך דעס ״אדון״, מען שמועסמ, מען נאדעז־ט א״נעד דעס אנדעק. מיט װאס םאר אשארםק״ט, סאר־ קאזם אמ ױ אל׳ע נליעטליעך דינען דורך דער ױנגער םרוי געשדינן. און ער שםירט גאלדער, אז אזוי זעט אויס או־ך זק ל׳עבן, אזוי, אוינ נ־שט ערגעד, װעט אויך אױסזען ז״ן ליװ־ה. ״אך, הינמ, מנװלים, םאדכעסז - חםט ער א־יס םאר זיך, - אלע אזו־... ז־ץ װ״נ... זיץ טאכשער... ד אויך - װי אליע, - ער װײסט עס גוט... גאדדער ■- איז אמאשין אויף צו םאנױצ־ק געלם... נאר אויף דעם טייג ער. צאל1, צאל און דערנאך - אװעק, נעם ז־ך דעם װעג, םײגעי אװעקר ער פילט דך שלעכט. ער א־ז שוין אלט זערצ־ק יאר. ער װיל1 זיך אםדוען. זײן םרוי און טאכשער לענן א־ן םרעכטיקן נ־אױין. ער םארט צי די, עד טײל׳ט די באצי־טנם מיט װעגן ז״ן קומען. ער האמ אשװערע ױיזע, ױ אסטמע דערדױקט אים. ער האםט צו קומען צו דץ םאמיל־ע. אנער אויף דער סטאצ־ע נאגעגנט א־ס ק״נער נישט, נאר דעד ױנער, דער שאםער מ־ט דעד םרעכט־קעד נ״ער מאשין. ער א־ז טיף נאל׳ײדיקט. שוין ם־ר תדש־ם, װי ױ טאכ־ טע־ האט איס נישט געזק. ױ שװערע נאליײױקונג םארשאםט א־ם אפיזישי װײטאג: ״אט ח קינדער... צול׳יב זײ ל׳ענט םק האך, צולי־נ זײ ארנעט מק... נישט אזוי וױ טײן םאטער... צו דרײצן יאר האט ער םיך אחיסגעטױנן םון ששונ; גײ םארדין, ארדן אײן ױץ ליענן וױ ח םארשטײסש!...־ ער קומט ענ־ל׳עך צו זיך אץ דער םראכט־ םולער װילע, עם באגעגנט אים ח ױנסט. ח םרוי, ח טאכטעד מאכז. אױסםליוגן מיש געסם, מיט ״םארערערי. און נעמ־ראװסקע דעחױלט: ״עי איז אױין אין צימעד. ער האט ו־ך אראםגעלאזט אויפן שטול1, און אויף דץ געזיכט איז געװען אן אייסדדוק םין מידקײט און סון גלײכגלטיקײט, װי נײ אמענטשן, װאס איז םאר־ םארן אין אהאטעלי אין אםרעמדער ששאט״. און. אט קומט ח םאכטער חשאיס. ױ 4 חדשיש, װאס עד האש ד נ־שו; געזען, א־ז ד געװאץ שענער, װײנל׳עכעו־... עד נאמערקט, אז 4 ל-. שרײנט ד אן אראמאן ״חד גאל׳דערי, און ברענגט אים א־ן א :■־אנצוידשן םארלאנ, און דארף קומען אין עטל׳עכע טעג אחם נאך ■ ענטםעד. דעו־ ראםאן געםעל׳ט, אנער ח םארםאסעױן איז םאר־ -.-אונדן געװארן. דער םאולעגעד זוכט ד, א־ן זי חםט ז־ך נישט אפ. זי איז געװק קראנק (לױט אן אנדעד נוסח-געל׳עגן א־ן קיטםעט דיט איר ערשטלינג), און זיך נישט אםנעדוסן. מעל׳דעט ער װעגן דעם אץ דער םרעםע, װאם כאםט אונטער ח געשיכמע, און אין אײנעס אטאג װערט נעמיראװסקא אמםורסמת, און ״חד גאל׳דער״ - א -.■:־דנר. עס דערשײנט דעד ראםאן, נאקומט זײער גוטע אםרוםן, און ■ע־ט גיך אינעתעזעצם אין םארשײדענע שםראכן, דרוקט זיך אץ א־־י צײטונגען אין הטשכיס (צװישן אנרעק אויך אין ײדיש א־ן ־יגער ״םרימארגן״, און אין ח ײדיש־םויל׳ישע ״נאש-םשעגל׳אנד״ און ״נאװי חשענניק״). איז עם נאך װײגיק? װערט דער ראמאן -־אםאט־דדש, װערט אויפגעפירט מיט גחיס עדםאי׳ג אױף דער :־אנצויזישער נינע. עס אנטשטײט אשטאו־קער סיכסוך צװישן דעס טעאטער און א םיל׳ם-גקעלשאםם, װעליכע דױיט גליײכצײטיק פון דעס אינהאלמ אםילים. םון א נוך־סענסאציע איז ״חד גאלדערי :עװארן א טעאטער-סענסאציע און - אויך א םילם-סענסאציע. אירענא נעמיראװסקא און אץ־ װעדק ״חד גאלדעד־ האנן -״•;על* אחרכגעמאכט דעס װעג צו חם, װאס חיערט אםטמאל חעד- -ער לאננ. אין ״חד גאלדער״ איז גקענן ח סניבה םון אויםגעקומענע —שע גביױם. װעל׳כע װעק דערהױבן םון סאמע אםגרונט צו גאנצע ־ע־׳ט-דרײער. אויך חד גאלדעד איז אמאלי געװען אן ארעס ײױש י־נגל, דך אחםנעדױיט אינער ױ גאםן. עד האט קינדװײז גענעכ- טיקט אין שטאט־גערמענעד, דך אחסגעװאלנערט אין קעל׳ערס, און;עקליבן שטיקלעך נרוים, אםםאלן. דעו־נאך - אקלײנער ״סאלון״ א־ן ש״קאגא. דאס לעבי האם אים געװארםן ארויף און אראם, ניז עש האט אים אחיםגעװארםן אין ח הויכע םענםטער. ער דױיט מיט :־ו־סע געשעפמן, קײםט אקציעם םון נאםם-קװאלן, װעלכע ער דאט קײנמאל* נ־שט געזען, מאכט גליק אויף יקעםס צדות, ער חסט נישט םון קײן געזעצן, םון עטישע נאגױםן. ער םארדױיט אדערע, נארויבמ ח, טױיבם זײ צו זעלנםטמארד, אני צו פאר- :־עסערן ח א״נענע קאםיטאלן. חד גאלדעד האט נאך אמאל געװיסנס-ניסן, זײנע לייק און -טאגן טױינן אים אמאל1 אין דער װעליט םון ערינעחגגען, האט ע־ חרטד״ םײניקט דך אל׳ײן, אבער דץ םרוי גל׳אױא איז אינגאנצן א:ארדארבענע, אויםגעלאסענע םרוי, ד װײסט ניט םון קײנע סענ- כ־װעוםן און נאצייננק, ד טױיבט דעס שםעטערקראנקן מאן אין;־יכ או־ײן. םאר איר איז דער מאן חד גאלדער נאר אמאשץ צו דאכן״ געלפ, נױ ד זאלי קאנק ל׳עבן אנוטן טאג, דך נאק אץ :•א־געניגן. אין דעס מאמענט, װען ד דערםיל׳מ, אז ער איז קראנק, ־־־ זי ער זאל װאס גיכער שטארבן, עד זאדי נישט םמק קק געלט א־•־• הײלן זיך, - דאס געל׳ט, װאס ד דארף בעסעד האנן םאר א־ר א־-כנעל׳אםן לענן. לי לענט אין ח בעסטע, אינטעתאצ־אנאלע קור- ע־שע־ר, קױםט דך ח בעםטע ציחנג, האט זיך אי.־ע ״פארערער״, תי״כע ד האלם אויס אױף איו־ חשנון. גלאריא איז א״גיטעדי :־ .■פיל םאר דער ױנגעו־ טאכטעד חשאיס. ח 6ז-זז יאריקע כא־טער איז געראטן אין דער מוםעו*: דעם םאטעד דארף ד נח צו <־־־,־' םון איב געלט פאר אירע םאתעניגנס און לוקםום-ל׳ענן. זי תײ;ט דך צו א־ס, נח אחיםצונארן בײ אים װאם גרעסעדע סומעס. ד ־אט שוין אױך ״םארערער״, װעל׳כע גײען ד נאך םום-םױס, ד א״ גױיט םאדקויפן דך םאר ציחנג, םאר גוטע קליײדער. ד לאזט לס" איבער דעם םאטעד א שװער-קראנקן, אן אתזאמען. דח־ גאלדער װעדט קראנק, ח שװעףע האדץ-קדענק וךנירט אים,