Literarishe bleter · 1931-07-17 · 29 (17.7.1931) · p. Seite 550

־*יט 550 ליםעראיישע ננלעטער ניצז. 29 (376) ^1■ אונזעד א-נטעל-גימץ איז :א־ערשט *•ן א נינוע־ודזס־טיק״ט־ קאשפדעקס: איך, מיר, אונזערט א*ז ניט אײף אזױםיל׳ ורסט־ק עט זאל קענען זײן שא־ זיך גיפא א צװעק. סון דאנען זזטאטט די :אנצע טעא-ע םון ם־טלען און צילן, דאש ודעלן א״נר״דן זיך א־ן א װעלט, אז ״דיש איז גומ דעדטאר, ודיל עס שםירט די רעדער צוס נתיסן צװעק. איז אונזער אינםעליגענץ נ־ט וױיניקער זוי אלע אנדערע אינטעליגענצן םירן אנדערע פעלקער באלאדן םיטן דראנג צו נאעיאנאלן, קלסירעל; אױסלענן זך? אלע ת דאזקע אינטע־׳י- גענטן, װאס זיינען בכלל אדןטיװ אין ״ױשן לעבן, אלע ז״נען ז״ צוגעבונדן צו אונזער מאדערנעד ״ױשק״מ. והא-ראיה - ז״ ג״ען דאך ניט אװעק אס־לו -, װאס קענען אװעק:״;, װאס האנן ,דאוהין אװעלצוג״ן, וױ אין ראט;־תסלאנד, למשל. אלע ז״נען ז״ ״דן. בלוױ דער קאמםלעקס צערר״ט דא ױ *וצתת. און ױ דא־ זיקע פאדדר״טע ױצרות בדעננען ז״ער סיל פלאנטער, ב״ז נלוט און - דער עיקר - אוטקלארק״ט אין דער לאגע, א־ן אעזערע םו־חוית, אין א־נזערע ארנעטס־פראגראטען אץ אין אונזער קאםף אינערלעך און אויסערלעך םאר דער םאדערנעד ״ױשעד ק־למור. עטװאס קלא־ק״ט, מערער א־ן ט־םעד א״״נדױנגען אין דער א״־ גענעד פםיכיק, מערער אויפױבטיק״ט צו זיך אל״ן, צו די א״־ גענע םא־לאנגען און שט־עבונגען - אט דאס דא־םן טיר װינטש; אוגזער א־נטעליגענץ. לאמיד ז־ך נימ נא־ן: ױ אינטעליגענטן-״דן, װאס ז״נען ג״סטיק ניט ק״ן ײױשע אינטעל־גענטן, ז״נען ם־ן ״ױשע־ ארנעט אװעק, אדעד ז״ ז״נען אװעק נ״ דער עדשטעד פעגל־עכק״ט. די, װאס נלײבן, ױנען ״דן - א־נערלעך, ג״סטק. נ־ט ז״ ל־יד; ם־ן א ״־ױ־ג״סט־שן אםנ״ג״, נא־ ז״ ז״נען עס אינגאנצן. װאס מער ז״ ל״קענען עס, אל־ן מעד בא־ױ־זט עס װי ט־ף א־נערלעך עס זיצט א־ן זי דעד ״ױש־זס. דאס וױל םען ז־ך אל־־ן םארשױיען און מער נ־ט. ױ דאז־קע אינטעלינענץ אינזעדע שמ״ט נאך איםן מ־טן װעג צו-זין אל״ן: וי דאז־קע זעלבסטםא־לייקעגינ:, ױ אינע־לעכע ג״סטיקע קנעכטשאפט, זי ״עכדת ב־וך ח־תת״, וױ אחד־העס דאכ עס אנגעדוםן, א־ז אםשטארקסטן געװק אױסגעדרקט ב״ ױ םשביליס םון אלע ױבטונגק און אלע פא־מאצ־עס םא־ ז״ איי עס נאםת געװען א שװע־ע םערןענלעכע טדאגעדיע. םונדאנען ב־ז איצט האט אונזעד אינטעליגענץ שי; ד־דכגעמאכמ א ױז־קע שטרעקע אבעד צוס אמתן סינםעז א־ז נאך אם־לו א־נזער ס־אגרעסיװסטע אי;ט<ליגעג־ן װ״ט. זי איז גא־ װ־ט נט דערגאנגע; צו אסתער, אסע־ נעד או; זעלבסטםאדשטענדלעכער םענטשישער יידישקײט. 375 װאכן האםטו געלײענט די ״ליט. בלעטער״ £■■£ און דורך וײ געהאט א קאנטאקט מיט דער ײדישער און נישט־ײדישער ליטערארישער און קינםט־ לערישער װעלט. װילםטו די ״ליט. בלעטי״ר״ זאלן אויך אויף װײטער װי געהעריק דערםילן זײערע פליכטן,_ דארפםטו ועען צו פארגדעםערן דעם קר״ז םון די לײענער. דו אלײן דארפםט זיך אבאנירן און וע׳ אז אויך דײנפ פרײנד ואלן אבאנירן די ״ליט• בלעטער״. ,װאלט געזאגט — אן אם־דך־ס, א ־וםד נעקד. ױ םסיכישע א״נ־ שטעלונג, די באצ־ונג פון זאגעד צו ־עס, א־־ף ,דעםען עס װערט געזאגכ• ־ער םםוק א־ז ױ זעלב־קע. איז לאם־ר דאס לאן און לאמיד בעסער נ־ענגען א םאד א־לוסמדאצ־עס. אט קומט צ־ םא־ן א ״־. א לעדעד, א ל־טע־אט א ן א ־נװל־ ט־ער ם־ן אםעױקע ק״ן װ־לנע און רעדקלעדט א־ן א ־עםעדאט; ױ ״ױשע ש־ד א־ן אמעױקע א־־. םארשט״ט אד ם־ך, אױםנע־ דךדען, :־־ ע־ קענען ױ ק־נדעד דערצ־ען א־ן סאע־אל־זס. א־ז דאך א־ן םלוג א ק־נרא; םק קען דאך ױ סאציאל סט־שע שפראך. ק־גדער א־ן ז״ער געבן םא״ ת אםער־קאנ־דדטע צלוגג דעד שםדאך• א־ן א סאציאלילם ן סא- ז״ דעס א י 3 ע ר ז ע צ װ?ס צ* א קשיא. יל״יט ׳*ץ׳ ־ זיך א־יסלעדנק? דא־םן ערשצ װאס ז״ ענוג, עס עס : ־ דעס דעתקט־װ׳דעגקענױקן אינטעל־גענט איז פאו ־ז אבע.״: דוץ א אמתע־ תי םן געװיסן. זיעד ז״ן צעשסאל ב?ג־־ל^ מ־זןי זוכן װאם ן םעגטשן, א״נ־טטעלונג ם־ן א קניעסמשע א־ז עם ער קען לעבן• געגיסן ם־ן לעבן, דעסט צו ך ,־עסט צ־ םאד ז־ א לעבן אװעקגעגעבן דער אז עד האט; קומק א־ן זאג־, ניט א־ז דעד צװעק דאס ג־םא אםעױקע, ־ױל דערצזזג; א״ן י ־*1 <י און ב״; געװען ב״ זיך ,װאלט ־עםאלסס אר:עט. ער ז״ן פ.ץ אנדעדע א־ן ר א־־גן אן אפ־ק־רס. אנעד לאט־ד געםק א צװ״טן םאקט■. זיצט א ״־ א ױכטער א־ן א א״דאםעלשעד הופטשטאמ. ז״ן גאיצע ג״םט־קע א־ן אױך א־־ף דעד א־ן אט קמט דאך ׳־ר א־־ז כאז־ד גע־דשנםעד א־ן א בעדגעד:טעט< ן -<* ו ם־ט אן א־ט־קל נזה הלש־ אד יקער או־ װ״- א קלאי-;אט אהא-האז א־בער קע אונזעד אי־עאל איז דעד סאצ א־־ ס און אלדאס ,־דםל - *טגע־ר ײר**ט< — אױף ם־ן ט״װל. װאס םיד ״ד־ש, ק־לטוד אױ ״ױש ז־ך צ־ םאדשטענױקן ־ א־ו־פ־ל. בל-זםן ם־ד דארפן אױן ה־נטעק םלױט... ױ םאסן... שפעטעד - באט־ט בייט ־ נשמה- ז״ן נ־סעלע ״ױש; א,־ן נעמט ב״ דעס ד־בסעד צ־ יט א־ן םאעז־ע - בל״בט עד דאך א בדס אן ,־וארצלען, אן רי? םון װינמ דקס אזא>, נעטדאגן ט;, א נאקעיטער נע׳ונ־נ־ק (א :עג זאם < דא־בן;אג א־ן נאבט שוין : <־־ ו י םרעטדע סטעפעס וד־טן. ס איב:; און - ט ם־ט ז־־ן ־־ד־שק״ג;ונ־ע־ט לעבט ־עד דאדקער םאע •:<־; ־עדע; א״ן דך ־און אנ: דאניפעםטירט: ״א דיטל״, עי רע־- עד ־או־סן. ם״נען : ז בירי״ז א מ'טד, ניט ־אם איז ס׳אי םון דער דעס סאצ־א־־זס. ז״נע ל־־עד, ז״נע טתיםק, וױ,*עס;אד עם איז סעד בת־םל־ה א־ן לסנהד ־ע ״ױשע שטעטלעך - בדא א־נטעלי- שטענ־״קן ז־ד פא־ א־ן ױ אלע ״דישע אנע,־, ז״ער געערטעד ױבטעד : גםר־ נ־ט נ״ט־ק ק״ן ״ױש, גענמ;, צ־ םא־שטענדיקז ליך א־ז ל איז ניט ו־ע. שםראך, קולט־ר נ״ט־ק ק״ן ל־טבדאט ר, ק״; םאעי נ־מ ו ר ײ ד ן דך, :אד ארו־סצ ם־טל, נ־ט צונויםצור״דן קדז א מ־טל איז דעד סאצ־אל־זס ױ נשםה א־־סצונ־םן. א־ן אפשר יױ־ ע־ איך. א־נזעד נשבה אונ דעדםעגלעבן א־:ז א״עגע טאקג צו ־, ליבעד םאדםול־ק. טאםעו אונזעד ג״סט צ־ םארם־ק און צװ ״ױשער ױבטער, גאד םאדקעדט? אבעד צו ױאס איל־סטדאצ־עס - םק חזרט דאך ױ זעלביקע פאדמולע א־בעד טאג א״ן, כא־.-או״ס א־ן שױבט און װארט, עס א־ז דאך שרין גיכװאח א גאגגבאדע םטבע או־ף אוגזער ״ד־שן געסל.