Literarishe bleter · 1931-07-17 · 29 (17.7.1931) · p. [Seite]

17 ױלי 1931 גר. 50 פרייז אכטער יארג&גג ד־בונידאד־עלע \*־?וסטדירטגי װאכנשו־יפמ פאד?חםעדאטוד 0 פארי־לאג 3.<ף;עערןי־ן,װארשי; טןןאפןעדאוןלןונםגע ילדירדל א. ג א ל א מ ב זעלבסטפאדלייקענוגג איך פאד מײן?זםדאך, פאד נדן :?זמד״ £א־ מ~ן :יישטיקעד םזלעד אנטפלעקונ;? או4• דער יידײטעד אינטעלינענט יטאםט טעאריעם. םילםד־ םעלקײטן האט ער געידשנטע א־ן א טעאדיע צו?זאשן א ־ ב~ א־ם ניט שװעדעד, ור ארטרויכעק א פאם־דאט. און בפדט, או טײ-די דזוועבכ ער וױ אטאל דעד ישיבה-מאן אין א דעלט ם•; אנכטדארף ציעפ םמ אוי*עטדא:טע קאנצעםצ־עש אין דטױנוד״... און אזוי־ א־ופ א•; או־פגעדאקטן א טעאד־ע פ־ן צדעקן און טיטלק: ײדיש, ײדישע קולטוד, ײדישע דעדצלונג - דאפ איז בלױז א טיטל צו דע,־ג־ײבן א וױיטעדן, א העכעדן צדעק - דעפ פאציאליזפ. ך־ אלע זאכן ז״נען פא־ איב, ב־< תפ ײדישן אינטע־ לינענט נוםא בלױז שמאכמעפ, דאפ האבן נ־ט ק״ן װעדט. ז־עד װעדט איז בלױז אין דעט - אױף וײפיל זײ דינק ד• ,ידיטערע צװעקן. אײגנטלעך, קיין םדעמיע םאד דער נ״עד טעאדיע רךטפ ניט דעם ״ז״שן אינטעלינענט: נאך זײן זײדע און עלטער־ז״דע האבן געהאלטן, אז דאפ נאנצע לעבן םימ דעפ האנדל-דאנדל א־ז בלױז א םרוזדור, בלדז א מיטל צו ח״־עולפ׳הבא. און וד םד־יע ױדשים האט מען בלױז זײ טעדמינאלאי־יע געדאדםט בײפן. און הי אלט׳נײע טעאדיע םאפט שוין צו אונזערע םאדהעלטענישן. די טעאױע םון צװעקן א־ן מ־טלען איז פאלש, דײל אין לעבן לאזן זיך די צוױי נאכדםן לנטר־ נימ אונמערשײדן: יעדעפ טיטל איז בשעתו א צװעק, און יעדעד צװעק דעט א טיםל פאד די שטרעבוננק, װאפ קומען נאך אים. עפ זײנען בלדז דעלאטיװע בא־ נדיפן אדן מעד ניט. ליבעד חבד אינטעלינענט: צי עםט אי־ בד־ צד קענען אדבעטן, אדעד איד אדבעמ, בזײ צו האבן װאפ צדפ עסן? צי איז עפ ניט קײן נילגול םון יענעט פ־לפ־ל, װאט איז נעװען םױער - ױ הדן, צי די אײ? — ״ױש, ײױשע קולטו,־, ײױשע דעדצץננ זײנען א מיפל פארן פאציאל־זפ. נז, און דעד םאצ־אליזט איז דען דעד לעצטער אזן ענדנילט־קעד צדעק םרן דעד מע:משד,ײט? א־ז עד דק ניט קײן מיטל עםעפ צד דעדנדײכן דורך איט? :א־ לאםיר ױ םאלענדק אױף דעד טעמע לאזן: דעפ ״ױשן אינטעלינענט א־ז ניט גרנ: עםעפ צז רעדװײזן: ע־ האט שדן א פאדטיקע םאדטדלע, א םסוק אזא; - ־עד ־אז־קעד ״ד, דעט ע־ זאנן, איז דאך א קאנטדדעװאלוציאנער, א םאשיפט... ז״ן דידע בײ אלמע ױנסטן, םאדהאדטעװעטע אין רנסט און אונטער• טעניקײט, א־בעט זיך אויפ א םשינאלאנישע אײנשטעלונג, אז ױ באתדםענישן, ױ פארלאנגק םון זײערע באלעבאמיפ זײנען װ־כ־ מיק. זײערע אײנעענע באדערםענ־שק אבער זײנען מינדעדװערטיק. דער באלעבאמ ורל עםן - דאדף מען טישטעכער, םדר, םו־ן, כלאנץ. ױ דינפט װ־ל עםן - א־ז שט״ענױק א־ן קיך, אםנעבדאכן א שט־קל בדױט, אב־ איבעתעבאםמ דעפ הונגער, און א פ־ף. רען עפמ, נױ צו קענק ארבעמן, עפ א־ז א מ־טל, קײן צװעק אל־ץ פאד זיך איז עס ניט. לכתח־לה זײנען, פא־שטײט זיך, ז״ערע באדעדםענ־שן דאפ וױכט־קע: זײ ױנק, ־ױ צו קענען באם־יױקן ז־יעױע נאדעדםענישן. אבער יארן םון ױנען און באױנק ב־ק אוט בישלעכװ־ז ױ נאנצע םסיכישע אײנשטעלוגג: דער אײגענער ״איך״ װעדט אױך אינעדלעך או־םנעפאםט, וד א זאך אן אונטעדגעאדדנטע, עפ ש־אםט ױך אזױ• ארופ א קנעכטישע םופיכאלאנ־ע: איך איננאנצן בין א מימל בלויז... אט־ד־ דאזיקע םסיכאלאנישע אײנשמעלונג בא־.עגענען מיד בסו־ר בײ א גרויסן טײל םון אונזער א־נטעלינענין, דען עפ האנדלט ױך װעגן ײױשע גאדעדםענ־שן בבלל און איבעדהױםט װעגן ײױשע ק־למדר־באתרםענישן. ״די אירלענדער קעמםן םא־ זײער שםראך, מג־ י־עד קול׳ מור־ - אונזער םולפטע אנערקענונ:. װ־ קען עפ אנדערש זײן? ױ װאלאנער א־ן בעלג־ע, ױ אוקרא־נער אאז״ד אאז״ד - קײניי מאל ,־דעט א ײױשער א־נטעל־נענט נ־ט םדוװן שטעלן ױך א פדאנע: צוליב װאפ טוען זײ עפ? מיט װאפ א־ז עפ בארעבפיקט? עפ איז םאר אים פארשטענדלעך, אז דעד צ־ל, ױ בא־עכטיקןננ און ױ מאט־װן לינן א־ן דער זאך גזםא. א־ך ,־דל באפױױקן אלע מײנע מענטשלעכע באדערםענישן, אדיך ױ גײםט־קע אױף א טענטשלעכן אוםן, מיט מענטשן צ־נל־יך... בנו־״ע צו אלעמען אין דעד װער:: איו עפ םאר דעם ײױשן א־נפעל־נענט םארשטענדלעך, אן װעלכע עס דאלן ניט זײן צוכאב״ צארעכט־ק־נגען. בלױז װק עפ ק־מט צו אים אליץ, צו דעם ײױשן אינטעליגענמ גדםא דא װערט ױ םאדערוננ, דעד םארלאננ םאד א־ם אומםאדשטענדלעך. דא מוז עדװכן וױיטערױקע בארעכטיק־ננען: םאו־װאםאון צול־גװאם דארף איך האבן אט-ױ ײו־ישע ק־לטור? םאחזאפ און צול־ב װאפ קעםף