Literarishe bleter · 1931-07-10 · 28 (10.7.1931) · p. Seite 543

ליםערארישע בלעםער נום• 28 (375) זײט 543 ד י □ י י ד ע 8 לערער*) ניך נימ האם;, און אמעך־קע ד.אט דך שױן אױך לאנג געענדיקט. סרן די אלע לעצטע אקציעס אין אױסלאנד קלעקט ק־ים םאד דער ב*ו,־א און די שולן נאקיפען כמעט גא־נישט. איז דאך דאס א דכעדער אונטערגאנג. קאמםאר-איינשס־יצונגען מיט ברױולעך צו די די שולן, אז ״מען דא־ף האבן :יטחין/ קענען לאני. ניט האלטן דעש גוססדיקן חילד,. עס ז״נען סאראן צורי א־יסױעגן: א-ער גיין אייף הנתית, ,־ױ די צ־שא האט עס געטאן אױםן <_יטן שול־צוזאמענםאד, און דעד־ מעגלעכן, עס זאל םקוייס װעדן חי םיכאלעװ־טשעס נבואר״ אז דעד יידישער א־בעטער-קלאם (לייען די יידישע א־בעטעד םא־ט״ען) זאלן ז-ן א־ן אםאױצ־ע בייס בירגעדטום. ־אס װ>ןלט געװען אין איינ־ קלאגג מיט דער גאנצעד ״גענעראלער ליניעי׳ םון ״בינד״, ד.ן ננינע ז״ן בלאק מיט ױ רעכטע םועלי־צױן, הן בנ־גע דעם ח אינטער- נאציאנאל, הן בנוגע דער באצץנג צו ם. ם. ם. .־בדומה אאז״װ. א־ן זאל י. כמורנער ניט סרעגן נא־װ דעס אדרעס ס־נס קל״נביתער. עד װ״ס אים גאנ■; גזט, םונקט װי ער ,יױיסט צי שאםן האנטװעדקער■ א־גאנ־זאצ־עם (מיטן זװנאםען ״סאצ״אליסטישע״), װען ער דארף ז״ נא־ האנן, און נאך אזעלכע ריין-״סדאלעטאדישע״ א־בעטן. דאס א־ז א״ן װעג - דע־ װעג װעלכן עם צייכנט חי םלו- דערמאכער און װעלכע איז דער לאגישער אויספי־ םין ױ קאם- ס־אמ־ס-נאשלוס; *ן •״■טן שול-צוזאםענםאר. אדעד צדױקקעק זיך צו ױ לאזונגען םון עדשטן שול-צזזאםענםא־, צו האלטן זיך ב״ א״ן או־סגעהאלטענער םראלעטארשער לנ־ע און טאקע נעםען דך אםר־יניק; סין אלערל״ מ־נים הנחית און קאטםראםיק. דאן װאלטן מען דא־םן איבעראנ״ס דך צוזאםענקומען. כױ קלא־ אנציצ־כענען ױ װי־טערױקע װעג;. ױ סו יאד םראיןטיק װענ/ אונז גוט צונו־ן קומען - אנצונעמען אזא אדער אן אנדערן באשלוב דאם קען אםשד. װעט א־ד זאכן, ב־ענגען צו א שםאלטונג. אלץ בעםעד ור ארסצוהויכן ױ נשמה ב״ אזא םא־אליט־שער גסיסה װי איצט. א־ן אםשד ,װעט גא־ צו ק״ן שםאלטונג נ־ט קומען. א־ין מאל ם.אד אלע מוז מען דאך זיך צוזאםענקומען! װאו איז דער שו־ן אזױ לאנג-צוגעזאגטער, דױטער שול- צוזאםענםאר? װאס העלםט עס דאס םארמאכן ד־ אויגן אויף דער א״נענער געפאר? צװי־ אויעאנגען ױנען םארא;. װעלכער פץ ז״ עס א־ז דער ױכט־קעד - װעט םםקענען א ציזאמענפאר, זאל ער נא־ װאס״גיכער צושטאנדקומען. ב־ז יענער צ״ט מיז װאכזאס װערן דער לערער, דער באמח-אױסגעםאמערטער הונגע־יקער ס־אלעטאריער. װעלן טיד דך אלײן ױעדצי ניט נעמק, װעט העדשן וױטער כאאס און צעק־אכנק״ט. זאל נעהערט װעדן איצט ר ה־לכיקע שט־ס םון נעם״ניקטן םארטירעד - דעס דעדצ״עד ם־ן נ״עם ״־־שן דו־: איינעד א לערער א בריװ אין דער רעדאקציע. *ץ די ״ליםערסרישע נלעסער• (נופ׳ 20, 1931) *ץ רעם סםיעס, ײ#ס ך• רעוסקניע הןס געה*ס םיס פיר, װערס געזןגס *ץ מ״ן נ*מעז: _— — — * לעזער, װ*ס ױערם נתסעל סון רןמען רןל*[, סון ה*מסון *ון *ון סרײבער *ל* די זיסלעכע װערניעק* — *ז* לעזעי הןס * סלעכםן נעשפןק, די ם״נונג םון *זו לעזער ה*ם װ״ניק װערס״. ס׳*יז * סעיח• וסוס: ס׳*יז קל*ר, *ז עס סעלס ד> ד*ס װןרס .גל״נע״סיק־. *יך ה*נ נעזןנס לערף *ס װ*ס: ,די *נקעסעס ז״נען *ן *ומזין. *וינ * לעזער װערס נת*על סון ר*לו• נען, *ון הומסונען *ון נלייננײסיק סון די ײויסע װערביעקעס, *יז וי ס״נונג סון *ז■ לעזעף ג*רניס װערס *ון פען דורןו זי ניס ורוקן*. וי ״ליסערוריסע ,לויזערס•, ה*ף *יך, װעלן זיך נורולקן• 1931 ךץ/*ג םיס *נסינג י• אםאסאשי א י י נ ס 3 ו ן (א שטים פו ױ געדאגקען, װאס װעלן דא אדו־סגעזאגט װערן, װעלן אםשד דץ םארשםעטיקטע, ױ ױסקום־ע װעגן דעם איז דאך אנגעגאנגען שױן היםשע עטלעכע װאכן צוױק. דאס כאראקטעױדרט אבע־ אמבעסטן ױ לא־.ע םון א ״ױשן לערער, װאם קען ז־ך נ־ט םאר- נ־נען אםצור״םן א םאר גראתץ םון דץ הונגע־-לוין אויף צו קי־םן ױ ״ליטעראױשע בלעטערי, װעלכע ז״נען דאך ב״ ה״נט צו-טאג ױ א״נציקע טריבונע םאר ״ױשע שול-און קולטור-ענ־נ־ם, אן װעל- כער ק״ן ״ױשער געזעלשאםמלעכער טוער, און א ״ױשעד לע רער אין דער ערשטער ר״, קען ניט א״סקומק. צװםעליק האב א־ך באקוםען 23 נ־טעק ״ליטעראו״שע בלע- טער״ ב״ א םר״נמ םון א דערנדק שטעטל (גראד א־ז ־ענער םריינט ניט ק״ן לערעוי), און געםונק דארט צוױי ארטיקלען םון אונ- זער שול-.דעטעראן װ נ. םלודערמאכע־, אױף װעלכע ־עדער א״- נער םון דעו־ ״ױשיסט־שער לערער-מ.חנה מוז ז־ך ערנסט םאדטדאכט;. שוין סו יאר ז״נען אװעק נאכן ערשםן ש־ל-צוזאמענםאד, װעלכער א־ז דאך םאקטיש דער אנה״ב םון א־גאניזידטן ״ױ־גץ שול־ װעזן א־ן םרלן, און װי ריר מ. זילבערםארב האט ױכטיק באצ״כנט, א־ז ״נאך איצט געםונט דך ױ ״דיש-װעלטלעכע שול א־ן ױ וױקעלעך״. זאל עם םאד ק״נעם קיין ם־ד נ־מ ז״;. און עס א־ז דאך מאקע נ־ט, והרא־ד״ ק״נעו־ האט דלכערםא־בס װעדטער נ־ט אם- געל״קנט. אםת, אז װילנעד ״ױשע תװלן קען מען נ־ט צורעבעניק צו ױ אלע םו־אודנץ-שולן, אמת, אז ת־ץ ,־ױלנע װעט מען נאך געםינק א־ן םױלן א״ניקע שולן אין ג־עסערע און קלענערע שטעט און שטעטלעך, װעלפע האבן זוכה געװען צ־ א״נ־קע א־רטלאזן א־ן קענען םאררעכנט װערן צו ױ בעסערע און םעסטערע שולן. אבער צװ-װאם ױ שטרדס-סאליטיק םון ,י. כמותער א־ן ז״ן ענטםיק־ אונזער בבנוױקן ג. םלוז־עדמאכער? צו-װאם איז ױ ״טענזת״, אז ױ רײד םון תבו־ םלודערמאכער ו״נען ״אלט-נ״ע טענ־ת״? און ארב אםילו אלטע, איז דאך דאס אלץ נאך שטענױק נ״ אויב דעד צענטער םון אונוער ״ױש-והךלטלעכן שול-װעזן האט װיכמיקערע עניניס, װי מאכן א םך-הבל םאד סו יאר םון ז״ן עקסיםטענץ - טא לאניר עם אל״ן םאכן: םיר, ױ גרו־ע זעלנער םון דער לערער-ארמ״. לויט ױ צ־םערן א־ן אן אנדער ארט־קל א־ן ױ ״ליטער. בל.־ - דערװיםן מ־ר דך, אז 75 םר. ״ױשע קינדער באװנן םױלישע שולן, םון ױ איבעד־קע 25 םראצ. בל־יבט או־םן ״ױ׳ןץ שדל-װעץ א קל״נע צאל. א־ן נאמען ם־ן דער דעד דאז־קער נרנדעדה״ט, װאס וטמיט ז־ך אין א״ן סא־מ־נעק, װיל מען נאך איצמ צוליב םארט״-אמביציעס א״נשמועסן ױ װעלט, אז א־ן םו־לן האבן טיר א ״ױש-װעלטלעכן שול-װעזן. ז״נען דאך טאקע װ מעדעםם װעו־טער געװען צו װאו־ענען קעגן אזא גע- םא־: ,,ו־עדט נ־ט װעגן א שול-װעזן און זארגט בעסער װעגן שולן,־. א־ן דעם דאז־קן םןךלעד א־ז םען באגאעען ם־ן יאר צו יאר. איז דאך טאקע ח םלח־עדמאכער גערעכט, אז םעדעמס צװאה װעדט נ־מ אםגעהיט. ניט נאד ניט אםגעהיט, - מען װ־ל א־מדםט זיך און יענעם א״נשמועסן, אז ״אויף דעו־ ש־םקע איז אלץ ת־ק״. מען װעט נאר העלםן מיט א קו־עכץ, אז דעך אדער ־ענער שול-יאר איז ױער א ק־יט־שער, אז ױ לערער ז״נען דך נדס־-נםש, אז ״מ־ק הונגערט און מק דנגט״. אבער צ• קען עם אזױ לאנג דויעק? װען מיר ז״נק צוגעטו־אטן צו דער ארבעט, האבן ם־ר קןדם- כל נעהאט שט־צע םון אמעױקע, מיר האבן א״ך געהאםט, אז אט-אט װעט ױ מל־כה אנעדקענען אונוער שול-װעזן. אבער א־צט איז קלאר, אז אדף ק״ן ישועות םון דער מאבט קאנ־ק םיר אזױ ד*ר ל*רער, דקר פחנר סון וןס *רסיקל, נןס *ינו *ין וײן ןריײ: .דילינ גפה סקפים- ניםס *ננקנן וײן נ*נתן *ויף דקם *רםיקל. ו?ו.