Literarishe bleter · 1931-07-10 · 28 (10.7.1931) · p. Seite 540

ליטערארישע בלעםער נומ. 28 (375) זײט 540 * ווע־-ן דער טעט־ק-יט םון א־־נעס אזא קדייזל, וד עם האט ז־ך א,־גא:־ז־רט און וואם עם האט או־פגעטאן, ודל א־ך דא דערצ־־לן. 11. געװען א־ז דאם אין זוםער ססעז. איך ב־ן דעםאלט כעקוםען או־ף זומעד-פער־ען םון ארעם, ודאו א־ך האב דך געלערנפג ק־־ן קרעמענעץ. א־ן אדעם נ־ן איך גע,דען א מיטגל־ד שון א ״װעםט- ניק זנאנ־א״-קר־־זל, און קומענד־ק צוריק אין מ־־ן ה־־ם־טטאם, הא: א־ך געװאלט עםעס װאס אױפטאן. איך האב דעמאלט געד,אט פארב־נדונגען םיט נאך א־־נ־קע הנריט-־טידער םון א־־נ־קע ־טטעט אין װאלינעד און פאדאל־ער ט־:. און געפ־וװט אײנ־טטלען א םין פארנינדונג, כד־ ם־ט געם־ינזאמע כוחוד״ צו םארא־נטערעםיק ד־ ־וגנט אין ד־ ־טטעט און ־טטעטלעך מיט דער טעט־קייט פון ״ודעםטגיק זנאניא״-קרייזלעך. עווין נלי־ך ב״ ד־ ער־טטע שרימ א־נזערע האבן מ־ר ז־ך אנגעטראםן או־ף אן אומהע־ױארטע־ יטױעריקײמ. דא האט דך דט געהאנדלט ודענן ״לע- גאליזאזדע־, װארעט אץ די פראװיג־ן-שטעש או־ף װ־םיל מ־ר האנן זיך אלס ערשטע טריט געשטעלט די אױםגאנע צו פאר־טפ׳־י־ט; ליטעראטור און ם־ק א־גטיםע שםועםן, האט םען זיך;אדנ־ט נענ־־ט־קט און עם איז לגםױ אינעױק געררען לעגאל־ו־ק נײ רער פאנט א געזעלשאםט. ױ שזז׳עױקײט א־ז גאר געװען פון אן אנדער מין. מיר זײנק געװען האלנ און גאנ־ן אם־םיל־רמע און עם איז אונז גאר אױף דער םתשנה נ־ט געדךםען, אז ,אונזער ארבעפ, או־נ מ־ר ודלן נאר, ד זאל האנן א פע־לה צודשן ר ײרישע מאםן, דארף געםירט װערן אויף ײדיש. מיר האבן געװײנלעך אױסגעשױנן א גאנצן םאק כיכער םון ״װעםטנ־ק זנאניא־־, ב־אשדרן םון דעש שוין דאן ליקוױױדטן םאר- לאג פאגאםאראװם ״דאגסקאיא רעטש״, םון גארנוגאװ-פאםאדאװם ״פאם־עדנ־ק•־ און אױך ױ זאמלניכעד, געװידםעט דעם לענן א־ן שאםן םון ר פארשײרענע פעלקער א־ן רוסלאנד, װאם האנן דער- שײנט אונטעד ש. אנסקים רעדאקציע. מיט אט דעם טדאנםםארט ליטע- ראטוד האנן מ־ר געװאלט אנה־־נן אונזער טעט־קײט. אבער נ״ם טאםע אנה־יב האנן מיר דך אנגעטראםן אויף א םארנער שטע- תנג. ױ ב־כעריהאבן ױ, וואם םיר האבן נעײאלפג זיי זאלן זיי נעמען, ניט גענומען. םיט א פשוטן ענטפער: מיר קענען ניט קײן רוסיש. איך האב דעמאלט גלײך געשטעלט ר פראגע, אז םען םוז געפ־נען צו דעם אן עצה און םא־געלײגמ, מ־ר זאלן ז־ך צוג־־ם- שרײבן פ־ט דער ״ל־טעדארישער געזעלשאםט־׳ א־ן פעטערנוױ״, ז־ זאל אונז ,־־,נקאמענױרן, װאם םיר האבן א־ן אזא פאל צו טא;. א־־נ־קע האבן דך אנסקעגניעשטעלמ און םארגעלײגט, אז ם־ל גלײכער װאלט געװען צו לעתען ױ ארבעטער תם־ש. נא־ םוף- כליםוף האט מען באשלאסן, אםה םיט א שלער געם־ט, אױבעד- צוג״ן צו ײד־שער א־בעט. אױף אונזעד װענתנג קײן פעטעדב־ת האבן מ־ד גל־יך בא- קומען אן ענטפער, א־ן װעלכן מען האט אונז רעקאםענר־רט ז־ך פארב־נדן מיט דעם זשורנאל ״לעבן און װ־םנשאפטי א־ן װילנע. אױף װי װײט מ־ר ױנען :־ט געװען באקאנט םיט דער ״ױ- שער ליטעראטור, קאן ױנען דער פאקט, אז ר יױעזע אז עס עק׳ ס־םטירט א זשורנאל מיטן נאפען ״לעבן און ודםנשאםט״, א מ־ן אנצוהערעניש סון קתבהשאפט צו דעם נאםען ״װעפטנ־ק ונאנ־א״ - האט אונז געט־אפן װי א באמבע און מיר האבן גל״ך ארויס- געפארערט א פראבע-נוםער בון תם זשותאל. באקומענױק דעם נומער, ב־ן א־ך גלײך מיט אים אװעק צו טײנעם א חכר הירש יאספע, א האנהלם־אנגעשטעלטן זגעפאלן א־ן דעד פלחמה• און איםיגע- בעט;. עד זאל םיט םיד איבערלײענען דעם זשורנאל. עם א־ז מ־ר דא געגאעק סער אין תם איינדײק, לאס תר זשורנאל װעט דער נאלעבאט־שער, א־נטעל־גענטעד ױגנט, ױ אמאליקע םירער, ם־ט שנאה און שפאט. ראס האט נאך מער;עשטאדקם ױ יױדה-שט־מונג צװישן תר פאלקם-א־נטעל־גענ־ן. עם האט ז־ך אנ- געהױבן א מאסן-לויפענ־ש א־ן ױ ט־עםעדע ינוטעט. מען האט דך גענומען צ־ום עקםטערנעװען, צו זוכן א חכליח א־ן לעבן. און ױ בעםערע האבן אנגעהױבן ״עפעם״ זוכן, א מ־ן אפש־־ן םון ױ אםאל־קע גוטע יארן. אן יענע צײק האט אין פעטערב־ת רערש״נט א זשורנאל ״װעםטנ־ה זנאנ־א״ אונטער דער רעדאקציע פ־ן װ. ביטנער, - א רײטש, װאם האט געהאט פא־שטענדענ־ש םא־ ױ םאדעתנגען פון דער רעםאלט־קער י־ננט אוז נעשאםן א םין ״נר-כ־ זשורנאל״ ם־ט א פארשײתפארב־קן א־נהאלט, װאם האט געדארםט געבן דעד ױגנט גױגשלעך באהאנרלט מאטע־יאל אױפן געב־ט פון וױםנשאפט, קינםט, ל־טעראטור, אלײנב־לתנג און א־־ך פראקט־שן לעין. א נת־םער ט״ל פון זשורנאל א־ז געודען געוױדמעט דעם ל־־ענעד, ױ זארגן און פ־אגן, װאם האבן א־ם א־נטערעס־רט. עם איז גע- װען א ספעצ־עלע טױבונע פאר ױ ל־יענעד, א בר־װ׳בײט צוױשן זײ אן אפטײלונג ״קעגנױט־קע הילף״ ונתמה. רער רע־אקטא־ האט געזוכט אן עגגן קאנטאקט ם־ט זײן אױױטא־יע און את״ן ת־ר קארעםפאנרענץ, װאם ער האט פעחענלעך געם־רט מ־ט ד־ לע- זער, פלעגט ער אױך אפט, אױף א םער־נאראקטעױםט־שן ב־ױד ענטפעדן א־ן ״ורנקעלע פון דעם רעראקטאר״. עם איז קײן ח־רוש נ־ט. װאם אט דער זשותאל האט;לײך געפונען אן אפקלאנג צװישן ױ טױזנטעד, צעגדליקעד טויזנטער ארף א״געגעם בא־אט געלאזענע ־וגגטלעכע אין תר םראװ־נץ. דער זשותאל איז װאם א טאג געדארן אל־ן פאפולערער, און או־ף דער פארעתנג פון ױ דעזער א־ז צײטיק געװארי אויך ױ פראגע םון פארא״ניקן און ארגאנ־דרן ױ דאזיקע לעזער. דעם ענערג־שן .־ע־אקטאר האט ז־ך אײנגעגעבן אויםצופועק א לעגאל־זאציע בײ יענע באױגג־נגען פאר א געזעלשאםט ״װעסט- נ־ק זנאנ־א״, װאם האט געהאט ראס •תנט או־פצועפענען אפ- ט״לונגען א־ן אלע שטעט. ױ אפטײלן האבן געקאנט א״נאררענען פארזאמלוננען, שמ־עסן אאז־יװ. רער דאז־קעד א־־פטו ב־טנעדם האט געהאט א געװאלד־קע פעולד,. ױ ק־ײזלעך ״װעםטנ־ק זנאנ־א״ האבן דעםאלט געשפילט א נרו־סע דאלע. דארט װאו עם האט דך א־ן חחום-הפושנ :־ט אײנ- געגעבן צ־ עפענען אפטי־לן פון ״םפ־צ־-השכלה״, ם׳־ן ת־ ״עטנא־ גראפישער געזעלשאפט״ אתר ״ליטעראױשער נעזעלשאפט״, נױ צ־ ם־רן אן אײפקלער־אדבעט, האט מען עם געטאן מ־ט רער הילף פון ״װעםטנ־ק זנאנ־א״. אט אװי, למשל, געפ־נען ם־ר א־ן נומ. ו פון דעם זשררגאל ״װעםטגיק זגאג־א״ פון סזיזז א באר־נט םון ױגעד אפטײל םון דער געזעלשאפט. םון תם באר־נט א־ז צו זען, אז א־ן משך םון יאר סססז זײנען א״נ;עא,־רנט געװארן פא־לעזונ- גען אױף רוסיש, ױיטש, לעט־ש בלו־ז אױף ײױש האט ױ םאכט נ־ט תרלױבט תם ה׳ ר. פעלדמאן צד לײענען א לעקצ־ע אײף ױער טעםע׳ ״תר קאמף צוליב תר א־תע םון שאפן״ ילויט פ־אפעםאר ע. העקקעלז. ױ מאנמ האט נ־ט דעדלו־בט ר־ לעקזרע מחמח ״ל־יענען אויף ייריש יזשארגאןז װ־םנשאפט לעכע לעקצ־עם קאן םען :יט (:־עלדאי״, רעױנער א־ז :־ט געװעץ און א־ז :־טא ק״ן מעגלענק״ט צו ל־יענען עפנטלעכע דעקצ״עס אױף ײױש. ױ ״ױשע ־וגנט האט אנע־ ראך געפתװט פירן א געװיםע טעט־ק״ט א־ן ~ ,־אמען פ־ן אט-ױ קר״זלעך. כרי צו קומען איז אן ענגערן דאנטאקט מ־ט ר ארבעטע- האט םען אנגעהײנן צו פארשפר־יטן ל־טעראט־ר, אין א־־ף אזא אופן באקעמםן ױ ־נו־נר- םגפה. און א־ן א םך פונקטן א־ז דאם געלונגען או־ף דעם בעםטן אוםן.