Literarishe bleter · 1931-07-10 · 28 (10.7.1931) · p. Seite 539

ליטערארישע בלעטער נום. 28 (375) ■ זײט 539 ׳^■ אפאל וױיזם זיך דאם אדס *אק איינציקן לעבנס־צװעק. וױיל קוקמ. סיםום מיר אס־ליו נישט באנכ, װאפ ביהאב אײך אזױםיל אויםגע- האלםן טיט דער שעשה, פון װעלבער קײן אײן װארט א־ז נישט אםת. א־צט זײנט א־ר דכער, אז איך בין א שדעקלעכער ליננער... צי נישט? ס־איז נישט אוטטעגלעך... איך װײט עם :ישט... װײל איך בין נאך םון נדר אל׳ײן נ־שט קלוג נעװארן... אבער א־נט װ״ט א־ך אױף דכער, אז כיהאב קײנםאל :י־טט געהאט ק״ן סאטעד און קײן מוםער, און אז כ׳בין אלט געװארן זעקט יאד האבן מ־ך צ־ג״נער געםונען און האבן מיך געשיקט בעטלען... ביז צום צדאנ• צ־קםטז י׳עבנם־־א־ בין איך נעזעטן אין פא־בעטערזנגב־תש־כה, וױ־ל כ׳האב אמאל נ־שט געװאלט םאייגן ד שײנע טאבטעד םין מ״ן ברויטגעבעדין, בײ װיעלכער איך ב־ן געװען א קנעכט. זי האט געגעבן א באםעל, מ׳זאל׳ מיך דערםאר של׳אגן... און בשעת ם׳האט געטריםט םײן בלום ם,־נב םניט און םונם קערםער, א־ז זי דערב״ נעשטאנען מיט א שמײכל,. נאכן שלאבן ב־ן איך געװען אדי אוי־• געםאפעדט, אז כ׳האב א צ,װײטן באםעל, צו קושן דעש זױפ ם־ן א־ר ראק, נ־שט געקאנט אײטםירן... װײל כיבין געװען אזו־ שטא־ק ם־ד.... און דערםאר האב איך באקומען ררײ ־אר, זעקס חדשים םאד־ בעסערונגס־תםיטה... אך, אײגנטלעך בין איך שטענריק מיד... אםיל־ א־צט באםאלט מ־ך א מ־־ק״ט, און א־ך מוז םא־מאכן ד א־־נן... א־ך זע, אז ם׳טוט א״ך באנ־., ,װאט •כ׳האב דעראלט נ־שט גענומע; די םוםצ״ק םו־זנט קראנע;. אך, א־ד האט אזעלכע גוטע, װ־־בע הערצער, און דערםאד * נלו־ב א־ך, אז א־ר ז״נט נאך גרעשערע טיםש־ט םונכ נעליע־נטן א־ן פדן מײן םעטער. װ־יל באמת, װאם האב א־ך געדארםט טאן מ־ט דעכ געלט. ד,א? כ׳א־ז א שאד, װאכ א־ד זײנט נ־שט געבו־רן געװארן ם־ט טויזנם יאו־ םריער. וױיל דעמאלט ז״נען ד געשעםטן נעגאנגען א כך בעשער, זזי הײנט. אך, ם׳טוט ם־ר באנג, װאכ א־ך זע אײך אדםנ״ן או־םן ל־ידקן םלאץ, װאו מ׳װעט אםאל א.װעקשטעלן םײן מאנומענט... און כ׳װאלט דאך געװען אז״ ם־ל שענער, א־־ף דעכ םלאץ צו זק ת־טע און ,־ױיםע רד־זן א־ן בלוםען.. אםש־ װאלט א־ר זײ נישט צעטדעטן מיט א״עדע אומגעלוםםערטע־ ם־כ, װער װײטם: אבער אמשטא־קכטן טוט מ־ר וױי, װאס א־ר האט £־; דעכ אלעם, װאכ כ׳האב דא דע־צײלט. נ־שט םא־שטאנען קײן װארט: מין דײםע י. מ. ־י^ ״איך בין וררקלעך נישט נײגער־ק״ - האב א־ך געזאגט. ״או־ב א־ר האט ניט קײן חשק א־ם אל״ן צו ל־ענק, ודעל א־ך א־כ םאדלייענק״, האמ געזאגט דער נאטאר.,׳ דער בריװ אנט• האלט: ״צום נאטאר און באםולמעכט־קטן ם־ן ם״ן צװאה. מי־ן םל־- מענ־ק, דער שױםמשטעלער און דכטער \.\. געב־ירן אין יאו־... םטידענט םון איניװערםיטעט... ורל דך נוקכ זײן א־ן מיר נאך מײן טדט, װײל ב׳האב א־ם נישט צוגעהאלםן צו מאבן דין עק־ זאםע;. אט דעד םלימערק איז דער גרעםטער מנוװל און חניםה- ניק םון דער װעלט. ער לאכט אם םון אלע מענטשן און מאבט םון זײ חוזק, און אזױ וד ער שדינט נישט דאם םאמע ה״ליקםטע, װעמ ער דכער אױך זײן זמיטן פעטער נישט שוינען. ער װעמ זיכער שרײב;, אז א־ך האב געטאן דאפ און יענץ... דערמיט דערקלער איך, אז ד אלע געם״נהײטן זײנען נ־שט אמת... און װײטער בעט א־ך דעם הער נאטאר, א־ם צו מאכן א םארשלא־. א־ן מײן נאמק נאך מ״ן טױט נ־שט צו ש־״יבן ק״ן א״ן װאדט; דערסאר װעט ע־ בא- קומען א ־תשה םון םוםצ־ק טו־זנט קראנען. ״םוםצ־ק טויזנם קראנען״, האט דער נאטאר געענדקט, א־ך ב־ן דכער, אז א־ר װעט רערװף א״גגײן... אלזא? ״םוםציק מויזנט קראנק זײנק אמת א ש״נע ם־מע און א־ך װאלט זײ געקאנט זײעד גוט פארװענדן״ - האב א־ך ער:םט און געלאסן געענטפעױט. ״אבער, ליבער גאט, א־ך האלט עפ םאר בע- סער, נישט אנצ־נעמען דאס געלט און מ־ט ק״ן זאך נ־שט ז״ן םארבונדן״. דער נאטאר א־ז געזוען זײער םארװאונדערט. ע־ האט נאך עטלעכע םאל מאל נעםרוװט מיך א־בערצ־רײדן, אבער אז ער האט באמערקט, אז ם׳איז אוםדםט, איז ער אװעק. םון דער צײמ דינק א סך יארן ארבעד, און אםאל טדאבט איך, אז םײן םעטער א־ז דאך געװען א גרעסעו־ער ט־םש םון יענעפ געלערנטן, װאם איז געשטאדבן סון הונגער און קעלט. װײל װען עד װאלט נישט געװען אנגעשרבן יענעם בדװ צוכ :אטאר, װאלט א־ך צו אט דער םעשה נ־שט געהאט ק״ן שוכ חשק. איך װיים, אז מײן םעטער א־ז געװען נ־שט בעסער און נ־שט עתער םון אלע אנדערע מענטשן. גתיםער גאט, מיר מענטשן טו־טן ז־ך און אנדערע. וד ם׳האט אמאל געזאגט אםקאר אואולד: ״א״נער מ־טן װארט, דער צװײטער מ־טן שװעדד״. װאם קאן מק ענרערן? דוד רויכל / װארשע ווי מ׳האט פארשפרייט אמאל יידישע ליטעראטור ז ז (א בלעטל זכרונות) שאסט״, ,װאו ד שאדת-הםל־טה האט דך געקאנט צוט־ליע;, געם־- נען אן אנלק, אן ארגג װאו ז־ך צונ״םצוטרעםז, - א־־ב א־ן ־י גדעםערע צענטרען האבן ז־ך נאך װאו-נ־ט-װא־ גתם־דט ״געג־עזענע״ ארוכ װעלכער נ־ט א־ז זאך, איז ד ״ל־בע םראװ־נין־׳ געװען דער- שלאגן, דעת־דעד־קט, א:טט,״שט. וױ שאט;כ האבן אדומגעבלא:■ קעט װנגעלײט א־בעד ד אמאליקע ״בידזשעם״ א־ן אזױ װ־ גע־ שעמט דך םאד דך אלײן, געשעמט ז־ך צ־ ט־עםן מיט די אמא ל־קע חבדפ. עם האבן זיך א־ן דער ם־אתנ־ן באורזן אדצ־יבאשעװם ״םאנ־;״, םאלאגובם ״נאװײ טשאד״, װעדביצקא־אכ ,־אמאנען, קא מענםק־ס ״לעדא־׳ און דאם ל״ענען האט נא־ מעד :עטדבן ־־ ־וגנט, ד א־דעאל־םט־שע ־וגנט א־ן טעמםן דנקל. ־אוש, אנט- טױשונג, אפאט־ע האט געהעדשט און דעדס־דט אםט צו זעלבכט- מארד. ד ארבעטעד זײנען א־נגאנצן אװעק און םלעגן קוקן א־יף ו. דאם א־ז געװען ם־ט א צװאנצ״ק יאר צור־ק. א־ן ד ־א־ן 1911-1909, אין ד ־א־ן םון דער שװאדצםטער, וױלקירלעבםםער רוסישער רעאקציע. װען עס איז במעט אינגאנצן דערשט־קט גע• װארן ד געזעלשאםטלעכע באװעגזנג. ד אל־ע אנסירעד, ד אינ- טעליגענטן, ד טועד ם־ן ד םאדטײ-ארגאניזאצ־עם ז״נען זיך צעלאםן, ױ אמאליקע םאםן-באװעגונג איז דך צעקראכן. אויף ד ח־רבות האט זיך םונאנדעתעװאקםן דאס ודלד-גראז - ױ טאנ־ן׳קלאם;, דאם קא׳יטן־שםילן, ד ליגעס ם.ץ ״פרײע ליבע״, ױ ״םאנינשטשינע״ אד״גל. או־ב א־ן ד :רו־םע שטעט האט זיך נאך עתעץ־װאו גע־ םילט א נערװ, א־ז :אך געגליבן א ״זכו־-לחורבן״ א־ן דער גע- שטאלט *ן ק־למור-אינסטיט־ציעם: ״הזםירי, ״ליטעראטדר־נעזעל•