Literarishe bleter · 1931-07-10 · 28 (10.7.1931) · p. Seite 538

ליטערארישע בלעםער טם• 28 (375) רײט 538 הר־ז־באלעבאם, װאס האט שסעטער אררםכעגעבן די םא£ירן, האם אזויפ־ל געלט דע,דמיט פארדינט, אז ער האט דערםאר געקאנם קז־פן דרײ הייזער..." איך האב אינמיטן געמ־זט אױםהעדן, װייל מײן פעטעד האם זיך סלזצ־ם דערסילט יטלענט. עד האט אגכעקלונגען צרם דינער, ארן נעה״סן ־טנעל ברענגען א םלעשל אלטן מאקא־ער... אז ער איז דאן װידער צו זיך געלךמע;, האנ איך געקאנט באמעדקן, װ־ די מע־טה האט אױף אים געװירקט, װ״ל ער האט נעדװעז דך כעביסן ח ליפן אזן געבחםפ: ״דד״ הײזער, דרײ״... עד האט עטלעבע מינזט געק־ל,ט םאר דך; דערנאך האם ער געזאגט: ״דעם חברה-מאן האט מען געמוזט א״נזעק א־ן תםיםד״ דעם מנװולר ״פא־װאם/׳ - האב א־ך דעדשפײנט געםרעגט, ״םארװאםד ״וױיל ער האט ארױםגענבעט די מאנוםקריפטן םון אױק״. ״אבער פארװאס?״ האב א־ך געםרעגט מיט חנ־םד,. ״יעדער גנבעט אזױם־ל, װ־ם־ל ער קאן. א םך א גרעםערע ם־בה װאלט געװען אײנצדזעצן א־ן תםיםה די העק םון דער אקאדעמ־ע. נאר סרף-־ל-ם־ף א־ז דאך דאם אל־ן נ־־מט װיכט־ק. דער עיקר א־ז דאך דאם, װאם דער געלערנטער איז ־טױן געװען טו־ט״. ״װאלט א־ך נא־ נעװען געד,אט אן אנונג ם־ן ז״ן ־עקם־םטענץ, װאליט א־ך א־ם דבעד ג־עהאלפן און א־ם אם־לד געגעבן א םאר טו־זנטער פארו־יכ.." ״דכער. אבער, ל־ידער, ז״נען ני־טט אלע מענט־טן אזו־ ם״ן מ״ן םעטער האט ז־ך או־םגעצויגן א־ן םאטיעד און א־ז א שט־קל צ״ט געבל־בן דצן שװ״גנחק. בשעת־מע־טה האט עד גע־ טדאכט: ,.װען איך זאל עםעס געװען ודםן םון דעם אלטן נעלעתטן, װאלט איך אים צר מיר גענומק, א־ן נישט נאו־ דאמ ,װאם כי,װאלס מ־ט א־ם געװען נעמאכט גלענצנדע געשעםטן, נאר אויך ח ציי- טונגען װאלטן דעדמאנט מ״ן נאמען, װ־ א נאמען םון א מענטש, ,װאם האמ דעם כרױםן געלערנטן ארםגעהאלטן םאר דע־ ,װעלמז..." אױך א־ך ב־ן געזעסן שטיל א־ן האב געטראבט: ..װאם פאר א ט־סש דער געלעהמער א־ז געװע;. םארװאם האט ער נישט עמעצן דערהתעט אדער בארױבמ, אדער םארװאס האט ער נישט געגנבעט...? צי װאלט דען דאם נ־שט געװען אץ הםכם מיטן װשד און גערעכט־ק״ט?... איך גלױנ עם נישט, נאמת נישט... אין עטלעכע שעה ארדס האב איך מיך געזעגנמ, און או־םן װעג אד,״ם חנק סיר םארשיידענע םחשבות אחרך א־ן קאם. ם׳איז שוין געװען שםעט אין דער נאכט. הױך איז געלעגן דער שנ״ אין ח פארלאזענע גאםן, אדן אױפן היסל האט נעש״נט ח לבנד״ װאפ האט צו םיר אין םלוג געשמ״בלט. אםשד האט ד םארשטאנען מיינע מחשבות און האט ב״ ז־ך געטראפט: װאם־א-רא גו־ױס קינד דאס איז... אין דעם זעלבן *אר איז מ״ן םעטעד געשטארבן. ער האט א־בעחעלאזט נאר אנדערטדאלנן מיליאן, ם.־ן װעלכע א״ן העלםט א־ז אװעק םאר דער מלוכד״ ח צוױיטע םאר ח שםיטאלן און ־תומים-ה״זעד. אין א קורצער צייט ארדם, אין א ש־־נעה העלן טאכ, האנ איך סלוצים געהאט א װידט םון א ױנגן נאטאר, װאם האט מיט א דםלעכער שטים אנגעה״נן ר״דן צו מ*,־: ״ם־ם־ייט מיך אםת, װאם איך קאן דך םיט אייך םערזענלעך באקענק. ,װייל איך קען א״ער נאמען שרן םון דער ל־מעראטור. ל־ידעד טדאגט חעד חדט נ־שט קק םחװאטן כאראקטעד, נא־ א־ך האב א״ך געבראכט דעם בר־װ םון א״ער םעסער א־נערצול״ענען״, פראכט: ־ער, מ״ן םל־מענ־ק דעד א־עמעו־ חנ־םהניק, ם״נט, אד ער װעמ מ־ר מ־ט חגע ל־בע װערט־נר צװגעמען ם״ן געלט... אבעד אם־רו ד־ ב־בליאטעק ם־ט ח נאך נ־שט אויפכעשנ־טענע ב־כ- לעך װעט ער או־ך נ־שט באק־מען... א, כ־האב שו־ן קליגערע חכרה כעמאכט צום גאד. וחל כאטש א־ך האב א־ן מ־־ן ױגנט או־ו־סגע׳ כנכעט נ״ מ״ן םאטער א גאלדענעם בעכער פון דעד שאםע, בח צו ק־־םן חע־פאר א דנכל םאר מ״ן חכרם בלה... האט םיר מ״ן םאטער כאטש-אזױ געכענן דעם של־םל פ־ט דער באמערקונג, כ־זאל כוט אױף אל־ן אכט־נכ גענן, כע-כע-כע.' אנער כעדאגט האט ער גאר עםעם אנדע־ש־: ״א־ך דאנק חר, װאם ח חלםט ם־ר עפעכ דערצ״לן, כ׳האב דאך געװאוםט, אז ח האםט א גאלדן האר־ן״. און אװי האנ א־ך אגכעה״בן: ״אמאל, ם־ט א םך ־א־ן צוױק האט א־ן א״נער א שטאט, א־ן א״נעם א לאנד כעװאו־נט א גרױםער געלערנטער אין ז״ער שורירע באחנגונגען. ער האט־ נ־שט געהאט ק״ן פרױ און ק״ן ק־נדער טאכיאון-גאכט א־ו ע־ נעזעםן אין ז״ן ב־ידעם-שט־נל, אנ- כעבו־גן א־בע־ גראבע ביכעד. און או עד האט אםאל א־ן א״נ- ואמע־ נעכט דערפ־לט א חשק ם־ט עםעצן צו ד״דן, האט ער א״נ- געדר״ט נ־דעחקער חן לאםם א־ן האט מ־ט א־ם גערעדט... ער א־ז או־ך כעװק א ט־פער דענקער, ער האט דערפאר צו ז־ך אל״ן געזאגט: ״דעד לאמם פארשט״ט ז־כעד אזױם־ל, ח ח מענטשן, ,װאם ג״ען ארום אין ח גאםן...״ א״נםאל, א־ן ז״עד א קאלטן חנ- טערחקו פר־מארגן, האט דער בר־ױטרעגער אנגעקלאםט א־ן ז״ן ט־ר, מיט א ב־־װ, װאם אי• אגג;ק םעל פ־ן דעד װ־םנשאפט-אקאדעמ־ע. אינם ב־יװ א־ז געשטאנען געשחבן, אז דער ראט פ־ן דער אקאדעט־ע האט, צװ זק גרעםטן באח־עד, ערשט איצט געל״ענט דעם מאג־םק־־םט, װעלכן עד האט אר־־גכעש־קט מ־ט צװאגציק יאד צוחק״• וחל ח םיט- גלידער ז״נק ח גאנצע צ־״ט געװען חער םארגומען... ם־טוט ז״ חער באנג, חיל דעד מאנוםקו־־פט איז געװען דער חכט־קםטע־ און א־נטערעםאנטםםער םונם כאנצן ־אדה־נדעדט. ז״ האבן א־ם טדיזנט מאל א־בעדכעבעטן, האבן אים נאמ־נידט פאד אן עוץ-טיטגליד און א־ם א״גגעלאדן צו א םא־לעזונג, װאם האט געדארפט לבכוד א־ם םארקומען ״עם קומענחקן חנםטאנ. צום םוף האבן ז״ א־ם מדחע געװען, אז דער םענאט האט מיט דעד אלגעמ״נער הםבמה בא- ש־אםן, ב״ חן ערשטן באזוך צ־ו דערלאנגען אים אן ערן-פר־יז םון א פערמר מ־ליאן קראנעץ..." ״גו, נו, א םערטל מ־ליא;״, - האט מ״ן םעטער א־בעתע- שלאכן און געמאכט א םקעפט־שע באחעגוגכ מ־ט דער האנט. ״א םעדטל מ־ל־א;, האב א־ך כעעגטםערט מ־ט ז־בערק״ט און האב .־חטער דעדצי־לט: .אבער דער בחװט.-עגער האט לאנג געמוזט קלאפן, און אז ער האט דערזען, אז ח ט־ר עפנט דך נ־שט, האט ער צוגע- דוםן א שכנה ם־האמ א־־םגעבראכן ח ט־ד און דעם אלטן געםו- נעײ ל־גן מו־ט אױף רער םאדלאגע״. ״גאטז״ האט געזאגט מ״ן םעטער אינגאנצן א בלאםער. ״־א, טױט״, האב איך איבעתעחזרט מ־ט גאך מעד ז־כערק־־ט. ״מ׳האט א־ם געמ־זט אזו־ לאזן ל־גן עטלעכע טעג, כח צ־ו קאנען םע־םטשטעלן, צ־ א־ז ער געשטארבן פ־ן הוננעד אדער םון קעלט... עטלעכע דאקטו־חם האבן געהאלטן, אז ער האט מםתםא א־ן ױ לעצטע אכט טעכ נ־שט געד,אט ק״ן ב־םן אין סו־ל. אבעד אק םרא- םעבאר האט דערקלערט, אז דער ה־נכע־ האט ז־כער געהאט א גרו־םן דחק א־ן חן טױט, אבער ח הױפט-ם־בה א־ז געװק דאם םר־רן... און חרקלעך האט מען אין-עתעץ נ־שט געםונען נישט ק״ן שט־קל האל־;. ג־שט וךן קױל. אין א־יק חגען געלעגן עטלעכע ד.אילב-פארק־־לטע כאנוםקחםטן... און מיהאט דערצ״לט, אז דער