Literarishe bleter · 1931-07-10 · 28 (10.7.1931) · p. Seite 537

זײם 537 ליםערארישע בלעםער ײ״• 28(375) םאלאמאן דעםביצער מ י י ן 3 ע ט ע ר ל,אי העק ז״נע םדמזבוױ,, וועלבע ױ •טנדלדףט האט מיד צ גע- טראגן און װעלכע האב; ז־ך אזו־ געצױגן: .אט דער שלימםזל, װאט א״נ־קל *; מיין •םװעםטער, קוםט קאנט־אלירן, צ־ בין איך שױן נישט טױט... אפ־צר האט ער צד־ נעגױיט גרויםע קעשענעט פאר םיינע ט־ל׳יאנען... :ױ זיי צו פאר״ שװענדן... עד םיינט זיכער, אז א־ך װעל א־ט דאט :עלט לאז;, וױ״ל כיהאכ עס געגנבעט כי־ אלדגות און יה־םיט... אכער צום גליק א־ז נאך םאראן גענוג םילאנטראשישע פאראיינען א־ן אינטטיטו־ ־צ־עם און דאן... אםילו, איך זאל אלם זיין רױי א־ן ז־כעציק יאר, װעל איך א־ם ט־י־,־ױ נאך א־כערלענן. וױל כ־האכ שוין איכער־ נעלעכט א שטא־ כיטל םנוװליט״. ױ סיםע שם־ללךם האט זיכער שװער גע־־ױקט או־ף ז־ין האר־ן, װייל ער האט ז־ך טלוצים אױסנעדױיט צו מ־,־: ״מיין לינער םל־מענ־ק, איך האכ פונקט א־צט געט־אכט דער■ םו;, ור ם־ן טיאיז םון ױין ז־ט, װאט ױ האטט מיך נ־שט א־נ־ גאנצן םארגעסן אזן קומםמ אמאל ז־ך רערװיטן, וד טילעכט זיך דייי אלטן טױיען םעטער. אייכן נלוט איז טאקע םארט עפעט װע־ט... לינער גאט, םאר,דאט דען נ־שט... כ־האכ דאך ױך אלט קינר אזיף ױ הענט א־־דגעטראכ;, און אול־ן דעט כ־טטו דאך רער א־נצ־־ קער סארכלינענער םון אונזעד משםחה... ױ אנדערע, ױ םרעמרע, ז־נען אזו־ םאלש א־ן נ־שט י.עטר־; ז־ ק־קן א־ויט אױף מ״ן טויט, כױ םמוד צו װעק םון זייערע חוכו־... ױ װעלט א־ז אזױ נע־ מ״;: װאכ קאן מען טאן? מ״ן דיער געל־כטער םל־מענ־ק, אק וױ־ט נ־שט, םארדאט ױ װינטער־נעכט מאכן ם־ך אזוי קראנק... כיהאכ דעט ט־עק ־ױץ געטדונקע;, נא־ עם האמ גארנישט געהאלםן... א־ך םיל טיך א־נואט און עלנט, אזוי מרה־שת־דהױק און דער- שלאגן... אפשר קאנםטו מיר עםעכ• רערציילן... וױיל זאנ אל־ן, צי א־ז דען דא אן אוםגליקלעכעדער מענטש םון מיר?־־ א, האכ א־ך כ״ דך געטראכט, ״דו אלטער, לאנגװ־ליקער, העםלעכעד קארל־ק, דו האטט טאקע ארף אן אטה געט־אכט, אז כיכ־ן געק־מק צול־כ ױינע מיל־אנען? דו און ױין םארמעגן קױכן מ־ר םון דער גזדל... דו כ־טט טאקע אומגל־קלעך, אכער אינ־ גאנצן אנדערש, ,יױ ת מ״נטט... איך נ־ן נאר געק־םען ױר זאנן, אז דאב• מיירל, װאט ת האטט מ־ט א צ״־ט צוױק א־מנל־קלעך גע־ מאכט, א־ז נע־ק־מען צו מיד מ־ט געװ״נען און ־ללוה... אז ד א־ז אױף גרױסע צתת... אנער א־צט האכ א־ך ש־־ן נ־שט ק״ן חשר: ױד עם צו דערצ״לן...״ אכער מיין תשוכה האט אינגאנצן אנרעױט א־־טע־ען: ״םיין לינער םעטער, טיטוט מיר האדצ־ק כאנ־., װאט איך זע ױך א־ן אזא טתיעד־קן מצכ, װאט נ־טט שטענױק גע.דען דער שטאד־ן ם־ן א־נזעד משםחה, א גערעכמער מענטש, װאט האט תרך ז״ן גאנ•; לענן געלענט ערלעך און דשרױק און א־ז געװען א כאשיצער םון א־עמע און םארװא״־לאזטע... דו האטט ק״נמאל דך נ־שט נאכיעםדעגט, װאט ױ מענטשן װעלן זאנ;, נא־ האכט געטאן אז,־־, װ־ ראט געודטן האט ױר געה־טן. דו האטט א־ך ק״נמאל נ־שט געטראכט שלעכט װעגן אנרערע ונ־ ױ ,װערטער האט ט״ן םעטער א שעםטשע געטאן: ״ױער ױכם־ק״), ת, א םאטער םון אלע א־מגל־קלעכע, מוזט א־צט אלי־ן ז־ץ אזוי אומגליק־ לעך. >ג גאגנ.. נו, א־ך װעל מ־ך נאמיען דא־ עםעט צו דער־ צ״לן, אםשר װעט עט ױר א נ־םל כעטער מאכן״. א״ױער כיהאנ אגגעהױנן צו דערציילן, האט מ״ן םעטער גע־ א־ר דארםט נישט דערװארטן םין מיר גראד א םיקאנטע אדער םתם עםעט אן א־נטערעטאנטע געשיכטע. עט איז א״נע פון מיינע צאלר״כע און מאדנע א־כערלעכונגען, װעלכע תען שוץ יארנ־ לאנג א־ן מ״ן האױן. און טיאיז אםשר א״נע ם־ן מ״נע גרױטע שװאכק״ט;, ,דאט א־ך רדו פון צייט צו צ״מ א״נע ם־ן ז״ אה־יט־ ק־אצן, כאטש ט־ף א־ן דער נשמה זע איך ױיטלעך ױ נאױשע םנ־מער, ,דעלכע א־ד מאכט כשעתן ל״ענען... נ־שט פ־לנױק רערכ״ אםילו, אז :יהאב א״ך אױטגעמאן נאקעט... כיהאנ כיטער געלאכט ם־ן א״ך, ם־ל־טטערכ, אכער א״ך דאכט ז־ך מםתמא, אז נישט א״ך מ״נט מע;, נאר אנדערע... א, אמאל װיץ איך כ״ט געראנק אז איך דא־ף מיט א״ך ױ׳ידן, און דאט אױ אםשר א סך א ג־עסערע טראגעד־ע, װי ױ קללוק װאט ליגט אינער א״ער נ־שט־ק לעכן... אנער װאט קאן איך טאן? א־ך מדז. אמאל... א־ן אחו־ן אלעמען נא־ קוט איך דאך דערםא־ באצאלט, און א־ך מוז זאמלען געלט, כױ אמאל צו קאנען נעסען א םרוי, װעלכע זאל מיר געכן א קינר, װאט זאל װערן אן אנארכ־טט און א״ך אפהאקן ױ קעם... א״גנמלעך װייט איך נאך נ־שט, צי װעט עס נכלל נאך האלטן נ״ט דערצ־ילן. דאט הענגט אם ם־ן מ״ן שט־מ־נג. ק־קט, א־ר בוימ גו־ויסע ה״זעד און םאל־אצן, איד שודפט אץ גאלד, עש־רוה און אין מיליאנק; אין איך? א־ך םארמאי. אם־ל־ נ־שט דעם לאמם, װאם ברענמ אין ם״ן ציםער... אנער םארט קאן א־ך אי־ך צעשנ״דן אויף שטיקער און א״ך מאכן לעכע״לעך אםילו כ־זן צענמן תר. א, וד טאתע םיא־זן אנער נאך מעד מאדנע א־ז, װאס א־ר װילט האלטן אפן מױל־און־אױערן א־ן העו־ן נ־זן ט־ף, :א-כא־כא, א־ן דעם טאקע ליגט דער גרױטער ח־לוק ־צװישן א״ך און מיר: םיר װ*ר*ט ק״נמאל נישט א־ינגעפאלן צו העק דאט, װאפ א־ד זאגט... אםשו־ נעטט זיך עט דערפון, װאט או־ף א״ערע םנימער קאן מ־ק שױן אםריער איכערל״ענען, װאט א־ר װ־לט זאג;. אנער ,װ״טט איר, איץ זאך האנן מ־ד םארמ א געמ־נזאמע, נא־ א״ן זאך, דאק װאם א־ך נאוױץ א״ך און איר ם־ך. א־ז <ם נישט צזם לאכ;? כע?... א, א־ר װעו־ט שוין אומגעתלױק... דאם םר־ט מיך אמהױק. װ״ל איך װאלט ױער געדן געװאלט א״ך, עלנטע נפשות, א ביטל טצער דץ און טאן פונקט דעם היםך דערם־ן, װאט א־ר װאלט גע׳ װאלמ. און דאן וױיט איך עס דאך גענוי, אז איר װעט מ־ך אי־םהעוץ ניזן סוף, וױיל איר זיימ דאך ז״ער נ״געױק... נ־שט אמה? ...כ׳האב אמאל געהאמ אן אלטן םעטער, װאט א־ז געװען ז״ער קל״ן, ז״ער ױק און ז״ער ר״ך און את־ץ רעם - ז״ער נ״געױק איינמאל א־ן א װ־נטערנאכט, האנ א־ך א־ט כאדכט און א־ט נעם־נק אין זאל, ,װאו ער איז געזעםן א־ן א;דויט; םאטעל נ״ט אויװן. או־ף א ט־של א־ז געשטאנק ז״ער אלטער וױ־ן, םון װעלכן ער האט םון צ״ט צו צ״ט א װם געטאן א־ן נשעה׳מעשה ז־ך ש־עקלעך גענודעט. ער האט געװאלט, אז א־ך זאל א־ט כא־ וױ־נען, װ־״ר ער א־ז געװען א־נער אליי;, אן װ־נ און ק־נרער, און אתו־ן ז״ן ױנער האט עד װאכנלאנג נ־שט געזען ק״ן לענעױקן מענטש. אדן איך האנ עט נישט געטאן, װייל איך טו זעלטן־װען עמעצן א טונה. כ׳ב־ן געזעםן אקעגן אים, ביהאכ געשװ־גן און םון צ״ט צו צ־יט אונטעתעד״־םט, און טיא־ז געװען גאר שט־ל. װען־ נ־שט־װען האט םען ערגעץ א־ן הױז געהערט ױ טױט פ־נט ױ־ נער... איך װייט נישט, פארװאט האט ער מ־ר נ־שט געקאנט ק־קן א־ן ױ אויגן אריין... אפשר האט דך א־ט או־טגעודזן, אז א־ך