Literarishe bleter · 1931-07-10 · 28 (10.7.1931) · p. Seite 533

זײט 533 ־סערארישע בלעדער נוס. 28 (375) ד״ר ע. ריננעלבלום / װארשע א אינטערעםאנטער אנהײב (פינקם פון דער עטאט פרוזשענע) דער צ,יױ־טער ד״־־םט׳ודםרץ ם׳ץ תם ם־נקש א־ז דער ״תוהז׳ ,־:,יד״י א־ן רי ארטיקל־גן, וועלנע־ א־ז א םועל-ױצא פ.־; א־ין ז־יט םון רער צו׳נרויםער צ>(ל מוער־ם, םון דער צוױיטער ד־ט - ם״־ן דער נישש׳אדורניעטראנםלךכ םון רעם גאנצן שלאן. םיבאק־מם ז־ך אן אײנדרוק, אז זוען מען האט געדרוקט רעם ער־טטן יײגן האט טען נאך נ־־נזט נעודא־םט, װאם .״עט א,־ײנ־.״; אין צױ״טן, אפ־ט־טא אין פינפטן צ־ ועקםטן. די אײנט״לוננ *־ן ד־ קאפ־טלעך אױ א צ־םעליקע, הנם א־ן םלונ קען זיך ראכטן, אז ד איז א םלאנ״עם־קע. רער ער־טטער טײל הײםט ״אונזערע טקוױם״ און נעםט ארוט ־־ קאם־טלעך: ״םינקס םון דער חנרה׳קד־־נוא״ םון מ. וואלאנםק־, ״םפר הח״ם״ ב<ן נ. צ״ ״םינקם םון רער םרוז־טענער קה־לה״ םון נ. צוקערמא;, ״א ראק־- טענמ װענן רעד כאל־ע־ע אין םודזשענע״ ם־ן ג. אוױנטק־, ״ם־״ווי׳ לעניעכ״ םון מ. װ. אין דער אטחן םלאנטערט דך רער ער־טטער טײל מיטן צוױיטן און ממחטא אױך װעט עם אזײ זײן מ־ט רי וױיטערױקע. אי־ב ר*,־עדט װענן ױ מקוױם. ־א־ף םען בלרז ארומ רײדן ױ צי־ט, װאם די נעמען אוזם, ז״ער או־םזען .־ידומד״ - בכלל אויםעדלעבע ענינױצ רעט אינהאלט ־ארף מען א־־םנ־צן ב״ םא־שיידענע קאםיטלעך, ,די, לטשל ױ םר־,־וילעניעס בײט בא־טר־־בן ױ ,־עכטלעבע לאנע, דעם דאקןרענט װעגן :אלערע א־ן קאם־טל, װאס רעדט ארום יענע צײט אארװ. ױ מחצ־־ס טוען אנדעױט, זײ ב־עננען;אנצע אויסציגן, אמ־. זײער אינטערעסאנטע. אבער דאך נ־שט א־יםן נעהע־ר־קז םלא־ן. אזױ, צופ בײ־טם־ל, װערט אין קאםיטל ״חברה־קדײטא״ נעעבראכט א בא- מערקנסװערטער עם־זאר םון דער סאקס־שער חק־םר און ער דארף, לויט םײן םײנוננ, קוטען אין קאםיטל, װאס ־ועט ארומנעמען ױ נעשיכטע פון ױ םתזשענער ײדן אין דעד םאקםי־טע־ הקיםה. דער םועל׳ױצא םון אזא מין צעב־־עקלוננ און כאאס א־ז דער, אז דער לעועו־ באק־מט נ־שט קײן ביל־ םון ױ כאזונרערע וײטן םון ײױשן לעבן א־ן די דעמאלםטיקע ד־יטן. װיל עד, למשל, באקענען דך מיט דער ,־ױרטשאפטלעבער לאנע, מ־ז ע־ זוכן ידיעוח א־ן עטלעכע קאםיטלעך און םון ױ צעצ־עקלטע ידיעור״ שאםן ז־ך א בילד סון דעד נאנצקײט. ער ,דעט דאם געם־נען א־ן קאםיטל װענן דער רעבטלעב־נר לאגע, ווענן דער סטאט־סט־ק פון רער בא םעלקעתגנ אין םתזשענע אין 1ונ־\\ י״די (צאל ם־ן לעבע־־קן ־א־נ רענטארי, איז ״םינקפ םון דעד םחזשענער קהילה״ (•טט״־ע,־ן> א״א. דאס דעלבע א־ז אױך שײך צום אינערלעכן לעב;. או־ך דא װעט דער לעזער מ־זן נ־שטערן א־בער ױ פאר־ט״רענע קא״ םיטלעך, אין קאפיטל ״פינקס םון רער חברד. קױשא״ יא־נטערעםאנטע פיטים װענן ועם, װי מען האט דך נוהג געװען מ־ט א זעלבסט טערדעד, אדן װעגן תר הארבער שאלה ,־ױ מען זאל באג־אבן א שװאנגערע פרוי, װעלכע האט גאכן טדט נישט גע־אלט צעש־ידן דך מיט איר קינד, הנם מען האט זי מתרה געדען ״מיט א האר- בער אוהרד, א־נם נאמק םון אלע לומױס...״>. אױך ח׳ענן .־ער רעכטלעכער לאגע װעט דער לעזער געם־נק יױעות אויםער דעם קאם־טל ,דעגן ױער רעבטלעבער לאנע אויך אין ארטיקל ״םינקס םון דער ם־וז־טעגער קהילד,״ זמ־ל־טער- ױנסם, קאראבקעי, אין ארט־קי1 ״א זיצ־ננ םון װעד ט״נח ל-טאי א־ן פתזשענע אאז״װ. איך האב אונטע־נ־דטטדאכ; אלב א םאדמ־װן מאטענט ־אס, װאם ױ םחבריס האבן ם־ט ז״ער מאנאנראםיע געפ־וװט ־ערנעענטערן 11. 01 י ף> ד,נכ אױך ז״ האבן דך נישט תםיר געקענט באפ־״ען םון רעד השםעה םון עב־ <זע דעם ארטיקל ״דער בעל הב״ח און בעל- המ״ו א־ן פ־וזשענע״>, זײנען אבער ױ ארט־קלען באה־ינט מיט נאר >ק אנדערן י״סט. מען ם־לט, אז ױ שױ־בע־ לעען םאר ױ אױגן שטאלצע הארעפאשניקעם•בירגעיר, זײ פילן דך א־ן פ־וזש־ענע נ־שט וד אנגעק־מענע געסט, נא־ ,יױ אלטע תו־טב־ם, װאס האבן דך דדרך זײעד מי און הארעװאניע אזױ אײננעװא־צלט אין א־- טיקן כאדן. דעױבער טאקע איז זײ אינטערעםאנט ניט ילו־ז ױ יעשיבטע םון דעד ײױשער םאתאנגענהײט, נאר אדך ױ אלנעדײנע נעשײכטע פון דער שטאש םרוזשענע, ,װאס א־ז זײ אדד נאענט, םונקמ וד רער אלטער ײױשער ישוב (פארנלײך ױ ארטיקלע;: ״ױ אנטשטײוננ פ־ן ישוב״ םון נ. צוקערטאן אץ ״נאםק און על- טעד םון שטאט״ פין ננ װאלאנסקי>. ױ מחב־יס פון םתזשענער םינקם האבן נעפתרט איבער- צוטראנן או־םן געביט ם־ן געשיכטע דאם, ראם דער יװא האט באװיזן אױף אנדערע געב־םן םון אונזער קילטור-שאםן, רד,״;.־, אתאנ־דרן ױ ״ױש׳א־בעטנרקע תננט םאר קאלעקט־װער ״־סנשאםמ- לעבער אדנעט בײם אױםזאמלק ד אוצתת םון םאלקם־שאםן. דאם זעלבע האט זיך אויך אײננעגעבן ױ פתזשענע־ םױ־נט. א,תס דעס ם־נקם א־ז קאנצענמױרט ױ ארבעט פון ױ שילער פ־ן דער דארט־׳ קער םאללןס׳שול, פ־ן ױ לערער, םון דער ארטיקער םאלקם אינמע׳ ל־נענץ און םון ױ םתזשעגער תושבים אין אנדערע ־טטעט א־ן אם־לו װעלט׳טײלן. ױ קאלער,ט־װע ארבעט בײם זאמלען םאטעױאלן הן םאלקלא־ ױםטישע און הן ה־פטארישע איז געװיס א נ־צלעסע א־ן גוטע זאך. אדאנק דעם דינק סויזנטער און צענדליקער טדיזנטער םאלקם׳ אוצרור״ געראטעװעט געװאק םון פארגעסנקײט און אונטעױ״אגג. או־ב אבער ד קאלעקטיװע טאסן׳ארבעט איז דײער גומ ב״ס זאמ׳ אן מאמעריאלן, איז אבער לוזלוםין פאלש ױ דאז־קע ם־סטעם, רען סק גײט ד אנװענק בײם באארבעטן מאטעױאלן. דאם דארף שוין טאן איץ מענטש אד־ער עטלעבע, אנער נישט אזא נרויםע צאל. װי דאם איז, למשל, בײם םרוזשענער םינקפ אין ױ ״ת;״טלעך, װאכ זײנק ביז איצט דערשינק, זײנען פאראן אזש 4 נעטען םון סחבר־ם. דאם א־ז א פעלער. װען בלויז אײן מחבר אדער צװײ באאדבעמן דעם מאטעױאל װײםן זײ אים וױ געהעױק פונאנ׳ ־ע,״צוט״ל;, אנישט ק־מס ארס ױך איבערצוחזר;, װארעם ״ױ ל־־נקע חאנם װײסט נישט, װאס סיטוט ױ רעכטע״. א־ץ מחבר איז מםי־- נבול דעפ צ־ױיצץ. א א־ױלישער דארף-לאנדשאםמ, איבעו־ רעלבע־ סיטראנן דך תרך שױערע װאלקנס, אננעלאדץ טימ דונערן און בל־צן. איס רעט קינ׳ דאל נ־ט ארםגײן ױ טאלעױשע קאמםאזיציע פין דעם דאזיקן נ־אנױעז־םאלעױ׳ןק רערק פון של־ס־עליבם, םונקט וױ עד, דער פא.״אדמ און עם-הארץ, װעט ק״גמאל נ־ט דערנק צוס פא־גלײך םון סוביהן מיט אליװער נאלדסמ־מס ,גלח םק װעדקערפלד״. סץ ־רעלכן געטע איז אזר נתפעל געװארן. םון דעם דאדקן װעלט׳ליטע,־ארישן םארנלײך װאלט דאך שלום׳ *ליכמם טניד. ־צרנעקומען אי א שטיק געזונם, א• ר קרוין םונפ נרעםעזץ םײעזער׳װעתק