Literarishe bleter · 1931-07-10 · 28 (10.7.1931) · p. Seite 534

ליפהןראריישע בלעםער בזם. 28 (375) ד־ן א מושטעד נישש בלױז ננוגע א*ר מאדעתעם אינהאל׳ט, נאד אויך בנונע דער פאני־ם, בנמע דעמ בר *־ן די ודינוערדיקע קא׳ פ־טלעך. נישם געיךקם דערו־ף, װאס די םרוזשענער או־םגאבע ליידם או־ף געודסע ארכיטעקטאנישע םעלערן, איז אבער דער עצם םאקם םץ אזא מין קאלעקטיװעך, םא־ערנעד אױםגאנע א גיויםער אײםטו. די ארדםגענער ג. אורינסקי, ם װאלאנםקי און נ. צוקערמאן ק־מם א הארציקער יישר-כוח םאד זײעד םיאנערישער ארבעט. צוס םוף א װאונטש, אז תד ״ם־נקם״ זאל ארומנעםען נישט בלויז די געשיכטע, נאר אז ער זאל אױך זײן אן עטנאגראם־שע םאנאגראםיע ד״ה, אז ס׳זאל באאדבעט װערן דעד ארם־קער ״דיש, זײן װארט-אוצר, דער אדטיקער םאלקלאו־ וכדוטה. װעלן דאם מאן די פרוזשענעד פרײנט, - .װעם עם נאמת זיץ א םוסטער־נ״שם־ל פאר אנדערע שטעט. * * * און איצט א פארשלןג צו די אינשםאנצן םון ײװא. דער םטיכישער אויםטו םון םון םחזשענע דארף אויםנענוצם װעק אלס ב״שפיל פא־■ אנדערע שטעט. םאראן שוין ה״נט א היםשע צאל שטעט א־ן םרלן און אױסלאנד, װאס האבן זאמלע־׳קרײזן, אדער אם־לו אםטײלונגען פ־ן דעד געזעלשאפט פרײנם פ־ן ײװא. ד דייסםא׳ דשע סעק$רע דארף געבן א שטױס, אז אײך אין אנדערע שטעמ זאל זיך לרמן בײשם־ל פ־ן פרוזשענע אנהײבן א קאלעקטיװע זאמל א־בעט, װאם זאל אלם רעוולטאם ברענגע; מאנאג״אפ־עב פ־ן םאר- שײדענע ײדשע ישונים. אזא יסון ארבעט װעט אקםיודדרן ד אםטײלונגען און גלײכצײטיק צוגענגלעך טאכן אים מאטעײ־אלן, װעלכע דנען ביז איצט םא־שלאסן םאר דער ײדשער װיסנשאםט. דער ײװא דארף אויסארבעטן א געהערקן ארבעטס-םלאן, דא־ף א־נםטרוירן מיט גענױע אנװײזמגען, כד ס׳זאלן ארסגעמ־טן װעק ד סעלעק אין דער ארבענב ד ע ר ־ ר י נ ג סםעציעלצו די ״ליטערארישז בלעםער״ זייט 534 ־׳ דעם ענד צום דיװד״ נישט תמיד װעדט דאס אבער אחרבגעםירט מיט דער פולער קאנסעקװענץ. אין ״םינמם״ זײנען אנגעגעבן א ־ם פאקט;, װאס בעטן דך םמש, םען זאל ד םארגלײכן מיט ד הײנט־קע. מען װאלט, למשל, געדארפט םארגלײכן ד םטאטיםטיק פון זזזעאטן י״ה מיט ד די״נטיקע צי־טן און װי מעגלעך מ־ט אלע אויםפא־שונגען פ־ן צנ\. י״ד״ דאם װאלט אונז געגעבן א מעג״ לעכקײמ צו פארנלײכן ד ענדעדנגען, װעלכע זײנען םארגעקומען אין משך סון ד ל־יצמע צװיי ־אדה־נדעחטעו־. ־אם זעלכע איז ש״ך אויך דעם לעננםשטײגעד. אין עט־ לעכע קאם־טלעך װערן נעביאכם וואונ־ערבאדע ידעות װעגן דעם אמאליגן לעבנםשטײגעד און סינעם דך ממש צו פארגלײכן ד אראליקע מנהגים מיט ד ה״נטיקע, ור, למשל, װ־ אזוי כאגראנט מען דיײנם אין פר־זשענע :עינסםמ,־ררע־, שדאטערע םרױק דנדםר״ צום סוף עטלעכע קלײנע טעותים: ז. 73 ״£[ ס)1?ז״ 3 ז ״ דח ס ״ >ז ״ 5״ דא־ף מען א־בעדעצן אויף *דש נ־שם ״מ־ראװער טוך״ נא־ ״מעדש״ םון דעד פ־אװ־נץ מעק (ח^״זגיוו), דאם פ־ילישע װארט ״סוץיח״ א־ז נישם דאס זעלבעע װאס ״מכס־ - ״םכס״ א־ז טייטש או־ף םויליש י,ס1)״. עםלענע מאל ,װערן ד קװעלן נישט גענוי אנגעגעכן•. כא־ צ״כענק, אז א דאקימענט א־ע־ אן אנדערער מק־ר געפ־נט זיך אין ״װילנער טלוכה-ארכ־װ״ <ז. .־*16 איז דאם זעלבע, װאס אגגענן אן אדדעס א־ן װאדש־ע גישט דעדםאנענדק ד גאס און דיױז־נומער... צום באדױעק װעלן ד אנגעװידענע הױםט־פעלערן נישם קע- נעז פארדכט װערן א־ן ד ש־ין דערשינענע בײגנמ כד לכל-הםתות א ביםל פארלײכטעק ב״ם ארדסכךכן פון דעם פלאנטעד, דאיפן ד סחבדפ בײס םוף םון םינקס בדענגק א גאנץ-גענ־יק אינדעקס ז> םון ענינים, 2> פון םעדזאנען אץ 3> םון מקומות. ד אדױם- געבעד םון םינקס דארפן ־אויך שטרעבן אויםצוארנעטן א םלאן פון תם, װאס װעט ז־ך ,יױיםער ד־וקן, בד די פרוזשענער א״סגאבע זאל אברהם רײזען / נױ־יארק ג י י ע ד ל י זילבערג־מעג אין תר בײזעד צ״ט, דק־ גרויער, װעט דין קאפ װי דלבער װעדן; וױיט ד םדינד, ראך ניט באדיער, - נענטער װעלן װעק - שטעק... אײנזאם סער נאך, װי נעװעזן, װעט צו דר א־ן חדר <ץמק נלויז דאם שײנע, ל־בע װעזן, דיד ד םאלשע װעלן שטומק... ליתר פון ד ר־פסםע װײמן װעלן אין דײן װאוינונג גר״כן; װעסט םארשטק, װאם עס באט־טן יעדע־ קלאנג און יעדער צײכן... זילבער-טענער, װיתדקלאנגק װעלן, זד םון קװאלן םליסן, < " און םון אלץ, װאם סיאיז פארנאנגען װעלן זילנעדן זץ־ נריסן... אכרהס רייזען <־•״ צו :א דיכטער פון ד־ן צאק זינג נ־ט, שװײג - זינג ניט פון ד־ן צער און מיק; הער תפ פויגל אויף דק־ צװײג, זע דעם פ־־גל אין ז״ן פליק. א־ם איז אויי געװעזן שזזעו־, שװער א־ז א־= תר טאג געגאנגען; אומגעשפדניק ה־ן און הער, קערנדלעך געזוכט צו פאנגק. און א־ן שטאכ - דעד נאדן הארס, און עס ־אגט פון אלע דטן; װאו אקערנדל - שו־ן ,װארט נאך אפי־געלע םונװייטן... א״נגעט״לט זיך, אײנגעה־ט, און אזאתלאזער שוץ װיתר; זע תרנאך, װי הױך עד םליט, הער תתאך ד םדיד אץ ליו־ער...