Literarishe bleter · 1931-07-10 · 28 (10.7.1931) · p. Seite 532

ליטערארישע בלעטער נום• 28 (375) זייט 532 א י צ י ק מאנגער / ל א נ צ י ט ב^מערקונגען נירנדיקע או; נא־אענ-קע ליגט נ״ א־ם :ג־דשן די שדת.־ז, א־ן או־םג.־• טםא. דין יא און :־ץ א־ז שוניעקטיד ב־ז גאד. ארן דעדטאד :יט פ.~־טע:צ־עז און ד־קטאאטר־ש. דע־ שאםעדישע־ קריט־קע■־ שוועדט נ־ט אדף זײן אנ־עקטױדטעט. זדאם א־ז ער, א נאר? צ־ ױאט? א־- בערהז־פפ װען אזא שנ־עד, מאנט, וד זאגט מ״ן םר־־נט קאווע, ״א ב־טעלע פא־דענטק״. די סאדמולע ם־נט שאםנד־קן קדיטיקער א־ז ז״ן א״נענע. צו־ לינ א פאדנלייך ג״ט ער אם א מהלך אין דעד װעלט־ל־טעראטוד. פונקט פאדקערט ם־נט פאראז־טישן דף־״ט־קעד, װאט נעמט ז״ עם־• טעטן און פאתל״כן, װאט ל־גן א־ם אונטעד דער האנט, און װא־ די טא־-ידעצענדע האמ ז־ שדן ט״זנט פאל א־נערגעדךט און או־נצעשטיגן. דער שעםערשער דך־ט־קער װיל ז״ן אויםדינט־ק און זוכם. דעד פאראז־טאו־־שער לעזט שלעכט און װיל נםדר ז״ן נעדענט. דער שעםערישער לעזמ, און דעד םאראזיטא־־שער לדזט. נ״שם־לן םון צוױיטן מין דא־ף םען ק״ן םך ניט זובן. אין דער ״דישער פדעסע װאקםן ז״ װ־ וױלדנראז. םאלעמ־ז־ק מ־מ ז־ נלוםט זיך ניט. ם־ודלט זיך נאר אנװייזן םון צייט צו צ״ט אויף 1. ,־אמאנט־ק, און ה״נט? א ד־דקאלשער ענ־;. םארד־־םן ױ ־או־נן צו ר־ שטעד;, נע־, אן אװטאמאנל קען אונטעדקוםען און מאנן פ־; ריר אש א־ן פארעך. רעד א־םפעראט־װ א־ז װאנזאמק״ט פון אלע חוש״ם, א־ן דעד סך׳ה־ל - אורנאנ־זפ רעד מאט־װ - פחד, א־ן רעד רעעזולטאט - גראטעםק. דער םח־ איז געגל־בן צו אן עפ־לעפט־שן טאט;, װאם טדאגט א־נעד ד־ עפ־לעפם־ע או־פן ק־:־. ־ערעד עם־לעפטישער ר־טם א־ז דע־ ה־םוך םון ש״ן. א־ן ־מ־־נק״ט א־ז ד־עד ל״ט-מאמיװ פ־ן ־עדער קונםט. אץ דער אודנא׳ :־םט־שעד ..קונםט״ א־ז םאראן אן א־מ־ליטאד־םט־שעד קעק ־ע ־ײ־ אוט־ל־טא,־ער צ־גא:־. פא־גװאל־־קט ז״ ש־־:ק״ט, נמ־לא ד־ ץ־ננט. דעד קולט פון לאםטעדן און טדאט־אק איז געצנ־*:עד־־ אן געטעד. א־ן רעד נ־לקטטעד ,־וטאלקע א־ז פא,־אן א ניצוץ פון דעד ם־מנאל־שער ש״נק״ט םון װאםעד, א נ־צ־ין םץ רעם א״נ־קן מודמל פ־ן ד• ט״כ;, א־ן דעם מ־נדםטן װאלד־שדעשל א ם־מנאל־' שעד קעק פ,ץ דעד װ־אלד׳ם־מפאניע־, װאם א־ז;ענ־יק געװאדן צ־זאמען מ־טן מענטש און אפשד נאך פױעד פ־נם מענטש. גענוי ז״ מימן ם־נגער, ״כאםט זיי און הענגט ז״ אויףד אמ ליגט פאד כדד דעד נזטער זז (׳.־2> ם־ן דער ״װאננשױפט״. או־ף רעד ערשטעד ז״ט אן עמ־י געתתמעט םון ד. ב מאלקץ א־׳מ ״ח־דנן קאםר־לעװקע״. םידארף ז״ן א נ״טראנ צו דער שלום■ עליכם־קריט־ק. נאך רער אנטפלעקנדיקעד אנ,װייװנג, װאם ש. ני- גער האט געמאכט װעגן תר מענ־־עלע-או; שמ״ר׳טענדענץ נ״ שלום׳ע־ליכמק, נאך אזדםיל ארטיקלען, עס״ען און מתם שד״בע׳ ר״ען קוממ ד. נ. מאלקין ״םון גאטם גנאד םארט״׳ל־טעראט און רךטיקער״ און װייזט אן אויף טניה דעם מילניקן, - װאם? הערט און שטוינט׳ א־וכ און םנחם־םענדל <דאם מנחם-מענדעל־שע*. ױ דעםיניציע פון מנתם־מענדעלישן א־ז נ״ ד. ב. מאלקין םארשטייט זיך, ױ שוין א מיליאן מאל א־ן רער ״ױשעד פא־ט״' רךט־ק און טאג׳נלאט׳רעצענדע אינעתעחזרטע. װאם א־ז עד עםעם ד. נ. מאלקין א קױטישער אנטםלעקער? אי ד־ פריזמע א־ז א פאלשע? דאם זען מנחם׳מענדלען אונמער א געזעלשאפטלעך׳םא׳ ציאלער םר־זמע פירט ניט צו א לטעראר־ש-עטטעט־ש װעדמ־גנ, נאר צו עפעם אנדערש. װאם ג״ט עם אן דעם פאראז־ט־שן ״ק-י■ טיקער״, װאם ז״ן ארנעט איז צו מעלה׳גרהן. דאם דאן׳ק־שאט־שע א־ן טנחם׳םענדלען דעם פאנטאםט װעט חםיד םאר א־ס פאר׳ בליינן א סוד מיט 14 דגלען. אז דאן קישאט חלומט ם־ן ױטעדם און נת-מלכהם און מנחם׳טענדל םץ מיל־אנק. םיארא נםקא׳מינד,! א־נם בוח ם־נם איל־זאדישן, װאם ליגט א־ן ז״ און מארדעװעט מיט ז״ און צעקלאםט ז״ ז״נק די דך אידענטיש. און דערם־ט שדין אליין פאלט רנחם׳מענדל ארױם םון דעד נעחע׳א־נטערם־ע- טאצ־ע, םונקט װי דאן קישאט א־ז שוין ם־ן לאנג אדויםגעםאלן םון דער םאמפלעט׳אינטערםרעטאציע אקעגן ױ שפאניש־: ױטעד׳ראמא־ נען - ז״נערצ״ט - און דער עפ־טעט םאר טכיהן? אױכ! זאגט ד. ב מאלקץ. םיט דעם דאזיקן חדר-ילנגל-עפיטעט האט ער געםונען דעם קר- ט־שן קערן, א־ן צעשפרייט דך אױף ססס שוהת אויםם־ר. און דער געטרייער לייענעד קר־צט דך א״ן דעם נאמק ד. ב. מאלק־ן א־ן זנדון א,־״;, סאר דעם נ״עם ק־יט־קער און װערטן-אנטפלעקער איז דער ״חשער לטעראטור. , ־ דער פאראדטישער קריטיקער א-לא ד. ב מאלקין װעט ק״נ׳ מאל נ־ה קומק צום םך-הכל לייענענױק טכיה דעם מילביקן, םון אװ־א א־ו גױנגער אין נע־ל־ן צו נאמערקן ־אם שטעקעלע פון פא־־צ־אנט, ד־ט װעלנן עד דעג־לידט דעם פא־קע־, א״דער דך צ־ פאײךקן או־פן ױטם פון ױ פױגל, װאם פל־ען א־נער ד״ן .קאם ־און צ״נענק ױערע מיט־שע און מיםטיש״ע קױ־זן א־ן דער לופט. דער אורבאנ־םט־שער פאקט איז נעענטער דעם פאטאג.־אפ• ־נױקן אױג, א״דער ױ קאטכײשע ה־ױאגליפן, װאם דו דארפםט א־ דעד׳ זע;. א אנשטרענגען ױ־ן געגרט, ז״ צו פאדשט״ן. אנטונג, אן אװטאי־ט לדפנג א צװ״טע־ר, א צענטער... לעננם׳ געפאד:!! ױ א־רנאנ־סמ־שע ק־נםט איז אן עכמעט־ש-קאגװענצ־אנעלער ליגן פו:ם נ־דגער און פ־נם פתץ. א פארקױפל־:־. פו:ם פאעטיש־ן תונן און פון דער פאעט־ש־ער םארם. קאפע־הו־ז — סוראגאט אגש־טאט מ־םטעױע. טיעלע־״ראםן-דראט״היםטעױע אנשטאט מיםטעױע. לאנ־אנע־ ש־טאט־נעפלען אנש־טאט װאונ־עד. שטאט׳ז״גע־ - אנש־טאט זונאו־פגאנג און זונאונטעדנאנג. פראק׳עקםםעד־מענט אויף דער בינע, א״דע־ האמלעט׳ עקס׳ פעױמענט. נ־צחון פ־נם מענאנ־ש׳־עקאראט־װן א־נעד דער נאטוד. נ־צת־ן פון דער געזעלשאפטלענער אונדליטאר־שק״ט א־׳ כער ־ער ק־נםטלערשער צװעקמעטיק״ט. נ־נװה פלאנטעדט, םארפלאנטערט און מיםטים־ןדדט. ױ זון, אט דאנ גאלדענע װא־נדער א־נער אונז, דער ,װאלד, דאם גר־נע װא,־:דער לענן א.־;ז, א־ן דער ט״ך, דאם זילבעתע װאו;דער אד:׳ טעד אונז ש־ם״נלק. .11 קריטיק - פאראן א שאפעױשע אזא, און פא־אן א פאדאזיטא- ױשע אזא. ױ ש־אפעױשע קױט־ק האט ל־נ דאם װעדק פונם קינםטלער. נאטש־ ד אנטד.־לט, ־עקט־אױף, אםאגד־־ט, - פא־גװאל- ט־קט ז־ נ־ט. דער ת־ש םאר ױמקרענק, װאם א־ז פארא; א־ן שא׳ םער־שן רךנםמלער, א־ז אױך םאראן אץ שאטעױשן ק־־ט־קע,־ דער ת־ש פא.ץ ױםרךעטן א־ז קאנםטדוקטי.״ דער אנאל־ז - איז א מיטל צום או־פנױ. דעד שאםעױש־ער קױט־קער זאגט נים ק״ן קאטעגא־־שן ״יא״ א־ן ״נ״ן״. װאם א־ז ער עםעם א ױץ? דאם נע׳