Literarishe bleter · 1931-07-10 · 28 (10.7.1931) · p. Seite 531

זײט 531 ליטערארישע בלעטער נו״ 28 (375) סלי״ט בוט״גפ א־בער מ״נע דןובדב און מ״ן בלוה א־ן םל״־ט ג־רא - און דערװ״זט מיר, או ניט מ״נע מאטעדיעלע או־גן עען דעם עיר,־, און נימ מיין מאטעױע־ער קערמעד, דאט האם לי:, ג״ט, י!א:ט, יטרייט, נעמט ארוט, יטאבט ע־ט דעט עירך...״ ״ם״ן נ ״ט מ ה״ איז נייטט דךן ניטמה :■־; :א״א־טטז״ן, נאר אונטערבאוואוטטז״ן, םון אג־עאלי־טק״ט, דאט טראגט אין זיך ד• מעלאױע םון אומרו, םון :אאט. אין אט װי אזױ מעץ ־אדף פאר• שט״ן װהיטמאנמ :אװאוםטע שורות: ״איך כין אםאעט פון דעט ץערשער איך נין א םאעט םון דער נשמה״. אויך רער קערםער האט א:אזונ־ע־ן זין. היין האלט ער איע גלידער און אבױט, און ער ױיסט אדורך ~נ: צניעוה נעםל, װאט ױנגלמ ארוט ז״ן טנינה. נאך סאר װערהא־נען האט ער אויף זעלבטט׳עראט־יט;, מק לןאן זאגן, נארצים־שץ אוסן זיך געשםיגלט מיט ז״ן קערםער, ז״נע מוטר,ילן, א:ער: אלע :אװעגונגען םון ז״ן קערםער ציק זיך צו דער אוגזענדדעכק״ט אין צ־ט זװיער, רי העב• םמע ט א ט איז נ״ איפ ד,משך און א־דענטיש )״ט. װ״ל דאמאלם הע־ן אויף ד• םר״דן ז״ן אינױװידועל און װערן א־דענטיש: ״איך נאזינג ז־ך אל״ן און ױ נעמק, װאם איך גינ זיך, ז״נק א״ע־ע, װ״י1 עם איז ניטא ק״ן א״ן אטאם אין מיר, ער זאל ניט ז״ן א״ערער״. אין דעד םסערע ם־ן ״קאםמ־שק״ט״ קאן ״.ד•; נ־ט ז״ן ק״ן סראגע םון גוט אדער ־טי׳עכטם. און אוינ ער זאגט, אז א־ן ױע־ גע •טאסענער א״װע־׳ט ״נין א־ך גליינגילט־ק״, א־ז עם נ־ט ק״ן װ־רע־ שס־וך, װ״ל די װיױע־שםױנן קומק סאר א־ן ז״ן א־ך גיסא: ״:•; איך ויך אץ דער אמתן םו־ר? ז״ער גוט... איך :־; זיך םותר. איך נין גרענצענלאז, איך האנ אין זיך םיל געשטאלטן...־• עם איז יטװער סאר אםאעט זיך או־םה״:ן או־ף א־א הי־ך, אין מיט ױנע לידער, װי ״דער הימן םון םאדנר״טע־ונג און יטטאלין״, שטעלט זיך װהיטמאן אװעד) צװ־שן ױ קאםמ״טע סאעט;, װאם ז״נען נאענט צו געט־עד. ז״ ,־״םן אונז אם םון אונז א״״;, ז״ װ״זן אונז ױ גרו־םק״ט פון זא:ן אזן שטעלן אונז אװעק העױע- :ינם טויט: ״דער טזיט איז גרוים װ• דאם לע:ן״. * * * אט דאס א־ז געװק ױ װד׳ית־ת סון װה־טמאן, װאם אםך םאעטן האנן זי שוין אויםגענומק, און אםך סאעטן װעלן ז• נאך אזיסנעםק. ױ שליחות םון יענער ז״ט אטלאגט־ק - ױ ש״יהזה םון ־ער נ״ער װעלט צו רער אלטער. צז אט ־ער אלטע־ װעלט, װאם האט אז־סגענזצט א־ר ױגנט אזן א־ר ענטיזיאזם, װאם איז שװער און כדד און װאם נ״טיקט זיך א־ן דעם, מק זא־1 אדאסנע• מען םון איד< םלייצעם דעם :ל״ערנעם מאנטל, אונטער װעלבן ז• טר״םלט זיך סון קעלט. ״די א״ראםעישע םאעטן״ - האמ געזאגט װהיטמאן אין זק הקדמה - ״ז״נען געװק ״:אשר״בעױש״, עם־ש״, דעד אמעדיקאנער פאעט דארף זק אנםט־אקט, נ״ נישט מאנ׳ רץעטי. םאר דע־ של־חות, װאם א־ז ױ ״.ד^יחות םון דער װעלט־ ױגנט, אראנק דיר, אמעױקעז אנער דערנ״ נישט מצליח געװק, וױיל א״נער םון ז״נע שילער האט געזאגט: ״פ־רן אשול איז ניט זק זאך, ז״ן זאך איז םאעזיע״. ער האט אויך געםדזװט ז״נע :וחות אין םאליטיק נ״ ױ דע־ מאקראטן. אויך דא א־ז ער ניט מצליח, דעדםא־ נעמט מען א־ם אויף אי; עטלעבע צ״םזנגק םון דער םארט״ אלס ארעדאקטאר. אזױ אױס םארקנ־פט ער נאצ־ינגק מ־ט דיקקם, קאםער, סא אאז״װ. עד ררוקמ דארם ז״נע מעשױת אזן שר״בט ליטעראױשע רךם־ק, װאם :ארבױיטערט ז״ן םעלד םון ל״ענק. א״נע םון ױ צ״טזנגען זאגט א־ם גיך אם; ״נישס ק״ן רירעװ־ ר־קער, פוילעד, שװעדער, אומהעםלעבער... האט ער געשטעדט דער אנטװיקלונג סון דער צ״ט־נג״, האנן געטענהט ז״נע :אלענאטים. ״עד האװ ניט געהאמ ק״ן שום םױנציםן אין םאליטיק, און ::לל אין קיץ שום זאך״. ױ םני םון ברוקלין האנן ניט געװאוםט װאם צו טאן מיט דעם אלבאטראם, װאס ז״נע װ״סע פליגל ז״נײן סאר׳ שמירט געװארן מיט טינט. און אזוי האט עד ז־ך געלאזט דורך אן אנדער צייטונג איבעדשיקן ק״ן נ״־ארלעאן. אזן אין דער ט״ל אמע־ ױקע, אין דער זוגיקעד לױזיאנע האבן זיך םראנק־״ך מיט שםאניע צונויפגעמישט מיט אינױאנער און נעגערס אזן געשאםן ױ האלנ־ שװארצע, ױ ל״דנשאפטלקע װאונדערבארע, ברונעטן, װי דאם ר״דל ױ בלומען־םאדקויםעױן. עד ױיסט זיך אנער א־ויס םון דעד שינױת און אםשר םו; נאך אנדערע, נױ זיך אומצוקערן אץ ז״ן ט״ערן נרוקלין, װאו ז״ן מיסיע װארט או־ף א־ם. אנה״נ איז ער שזין דארט, ארנעט װ״נ־ק, שסאנט רער ארום און קאנט שז־ן אינער און זאמלט אין ז־ך די ״;,־עזלעך״. ער ל״ענט עמערםאן. ״איך האנ שטיל געקאנט, עמערםאן האט ר־ך געמאנט אויפזידן״. דער מחבר סון ױ עם״ם האט א־ם י.ע האלפן צו אנטםלעקן ר נאטזר און נאך מער - צו אנטםלעלןן זיך אל״ן. צום אונטערנאװאוםטזינ־קן אנער אזן צז דער אנטםלעקז:*. םון נשמה האט אים געםירמ שעלינג אזן דערפ־רמ :־ז רער סאר מול, װאס האט :אדארםמ ז״ן קונםט: א־ך :אז־נג זיך אל״ן. * * * װהיטמאנס איך, װאס רײסט ױך ארײס וזי אמעכגױקע א^-י ױערװארםע םימםאנ-ע אין זי ״גרעזלעך״ םון 6,זאנ, א־ז ניט ק״ן גע״יינלעכעד איך, מיינער אדער א״ערער, װאם כאנעמט קוים ױ װעלט, װעלכע עם טראגט אין דך. װהיטמאנס א־ך ק־מט ניט םונם באװאוםטזק, נאר םונם אונםערנאװאוםמז״ן, װאם םא־ם״״צט ז״ן נשמה אין מאמענטן םו; עקםטאז אין א־נערנ־־אך. זאל עם נ״ א־ם זק אירושה־זאך? <א״ן בױדער אן עםילעםטיקער אזן םאראלױ־ד• םער, ידער עלטעדער משויע) עם איז מעגלעך, אבער עם א־ז נ־ם װיכ־ טיק. אין אזא צושטאנד האט ער געםילט װי זא:ן םארםל״צן און :ארירן ז״ן װעזן. ״א־ך נ־ן ״דאס ױיף׳װעדן״ םון זאכן, איך נעפ איץ אין זיך ױ?זמענױקע זאכן... און איך האלט א־ן א״ן דעד־ הויבן דך״... און זוכן זוכט ער ױ א־דענט־שק״ט, לױט שעלנג, ױ א־דענ־ טישק״ט מיט זאכן און װעזנם. און װען דער נם א־ז געשען, װאקםמ דערסון א־ו־ם אםר״ד, װאס װעם אין ס87ו ז־ך םארקערםערן אץ דער ..םאעמע םון םר״ד־. ״ א, ױ םר״ד םון מיין װ־גנױקער נשמד״ װאם :עמט אײף ױ אידענטישק״ט םון שטאםן, האט ז״ י1־:, :אאנאכט ז״עדע א״גנשאפטן, אזן זאםט ז״ אריץ אין דךז ״מיין נשסה, װאם איז םיר געגענן געװאק דודך ז״, ת,־ך אמ די געזעענע, געהערטע, נאױרטע זאמן י... דאכ רעאלנ לענן םון מ־־נע ת־שים און םון מ״ן :לומ און