Literarishe bleter · 1931-07-03 · 27 (3.7.1931) · p. [Seite]

1. די אינטערעםן םון די קינדער, װאס אעױנען זיך ער׳ע<- •;ײענען און ׳נירײבן, גײען אין דעם םאא זיך םונאנדעד מיט יי א'נ- טערעסן דון די דערװאהםענע, װאם הענעז ׳טײן די קונדט• צוגע װײנען זיך צו א נײעם ׳עריפטביאד איז זייער ׳טױער. * צ.א;ע יידי׳טע ביכעד, װאס זײנען געררוקט געװןזרן *ביז איצטער .■ועין װערן אומגעברויכיעך, װען ם׳זאצ די רעפארם ארײנפירן. 3. א־ן רי ברײטע קרײזן פון דעד ײדי׳טער נעזענ׳טאםטיעב״ קײט װארט אזא מ־ן רעפארם אויסנעטײט׳צט נעװאח װי א1. ,אײנ־ רים מיט דעד מראדיצ־ע. נאר א קיײנער טײל ײדן װאיט ד־ רע־ ג־ארם אנגע־ומען און מטיאא, װאילט זי נעבראכט ניט צו א םאר־ ׳נ־טארקוננ, נאר צו אן אפ׳צװאכוננ פון די ײדייטע קולטיי־פא־ציעס. אנרערע רערנער, (למ׳של, ז. קקמנאװ־ט׳ש, װאם א־ז צתא־ מען מינ־. ׳ט. ניגערן און נ. פרילוצקין געװען רעפע־ענײ צו ,דעם גונקט), ראין אננעװיזן, אז ם׳איז ניס בלויז א פראגע פון צװעק־ כ־עםיק־יט. נאר אויך פון פרינ־ציפ. ז. קלמנאװיטיט האט א־־ך בא־ טאנט, אז רעד אויסדדוק ״נאטוראליזירוננ״ איז ניט ק־־ן בארענ־ טיקטער, װײל די אמתע תחילתדיקע שפראך־עלעמענטן בי־ ײדן ז ־נען די העברע;שע, און נאטודאליזירט געװאדן זײנען ב־י אונדז גױאד די גערמאני׳עע בא׳דטאנדט״לן. בבי־ נ-עכטצזשטעלן גענו־ די מ״נונגען, א־ז בא״־לןזםן נע־ װןודן דורכצזפ־רן װענן דעם פונקט א נאמענטיעכע אפ׳טטימוננ. וי דעזולטאטן ז־ינען געװען אזוינע: די דעזאלוצ־ע, אז ב־י ה־ינ־ טיקן כזאמענט איז נ־ט צװעקמעםיק דורכעופידן קײן רעפאדמע; אינעם אז סיזײנ םון די העברעלזמען הןזוט באקומעז 14 ״-־ט־מעז כאר אזן;׳!; קענן, ב־י ~ אפנעהארטענע. צװישן ד־ 14 זי־נע; פאראן ברו־ז דרײ לערער, צװייטן די אפנעהאלמענע - א־ינע:־. רי מערהי־ט קאנפערענ׳ל האט זיך נעינ־טעיט אז־םן ׳דטאנד־ פונקט, אי אין גרונט א־ז יא נויט־ק אויםצונל־יכן די •;!רי־בוננ פזן די העכדעןזמען מ־טן אויםלײנ פון די איבער־קע עלעמענטן בון ײדײע. אבער בנונע דעם אופן און דע־ צײט פון דעד רורב־ פירונג זײנען גע״-־סע־ט נעװארן צו אפיג־ט־מוננ צװײ װאר־אנטן. דער ע־־נמער װאר־אנט פון דער רעזאיוצ־ע, (גע׳ג־טיצמ םון א. גאלאמכ, נ. מײזעל, ז. רײזען, און אנרעויע) נעפינט א־ין, אז ב־י ה״נמ־קן טאג איז ד־ זאך ניט צ״טיק און ל־־נט דעדיבע־ פאר, די קאנפערעג־ו זאל ז־ך װענדן צו אלע פאראינטערעםירטע אינםט־טיצ־עפ (פען־קלוב, זשורנאליםטן־ם־נדיקאטן, דריקער־ פאדאײנען שול־ארגאניזאצ־עם אא״װ) מ־ט אן אויפפאדערונג צו ׳םטעלן רי ב־אנע אויפן םרר־הױם. דעד צװײטער װאר־אנט (גע׳מטיצט םון מ. זילבערפארב, ב. כהךװירגילי, נ. פרילוצק־) האלט, אז ד־ דעםא־ר א־ו ־בו־ן ־א געװארן צײטיק און רעקאסענדירט דעדיבעד דע־ םילאלאנ־׳םער םעקציע ם.*ן ײװא צוצוט־עטן צו דעם אױסארבעטן ד• כלל־ם םאר רער רעפאיים, װי אויך דורכצופירן זי דעדנאך א־ן הסכם מ־ט די פריער אזדערזפענע פאראינטעיעםידטע קערפער׳כאפטן. רע,־ עריםטר װאריאנט האט או־פגעקליבן 20, דעי צװ יטער 20 ׳כטיניען; 4 האבן זיך אפגעהאלטן. די נאנצע ,־עזאיוצ־ע װענן .־עקאמענ־־רן דעד פ־דאל־אגי׳צער פעקצ־ע צוצוט־עטן צופ אויס־ אדבעטן ד־ בללים פו; דער רעפאדם או; דורכפ־דן ו־ בהפכם ר־ט ר־ פארא־נטערעםירטע קערפעדיםאפטן האט באקומע; 20 ־נ־מ־מע; באר, 21 קענן. פון אנדערע רעקאמענדאצ־עם דער פ־לאלאג״עער פעקציע, װעלכע זײנען אננענומען געװארן אויח דער קאנפערענץ, װעלן םיר דערםאגען: פדיעו־- םיקםירן א טופטער־אויםשפראך, װאם זאל זײן אבל־גא־ טארי׳פ פאר דער םצענע, באר דער שול אאז״װ. דערבײ האט ער אויך ׳טוין נעצײכנט די קאנמודן פון דער ראזיקער מוםטע ־או־ם״ ׳טפראך, םארלײגנדיק צו באזירן זי אויפן װאלינער ד־אגעקט. לתיפוך צו דעם האט ז. קלמנאוױטיס באטאנט, אז דעי אויםלײנ קען נימ ז״ן געבויט אויף דער אוים׳עפראך, אז אילע פרװון פון א ״םאנעטישן״ אויםלײג האבן קײן חאפט י־ט. א.ן אז ״״ •■ען בלויז זײן אײן פרינציפ אין דער ארטאגדאפ־ע: דעד פרױ.־ צ־פ פון אפטאך, פ־ן קאנװענץ. אין רער רעבאמע האבן דך באטײליקט: ־ג־. נ־נער, ־. אפא• טאשו, ז. רײזען, י. מארק, מ. װײנרײך, א. ־. נאקד־־־מ־דט, א. מא־ רעװסקי און א גאנצע רײ אנדערע. די רעדנע:־ האבן ניט אײנגע־ ׳סט־מט מיט פ־ילוצקיס פארשלאנ װענן אפהענניק מאבן רעם אײנהײטלעכן י־דישן אויםלײג פון דער פ־אגע װענן אן אײנתײט־ קעכער אויםשפראך. צוזאמען דערםיט איז אבער אנערקענם גע־ ווארן, אז רי עצם פדאגע װעגן א סוםטער־אויסיכפראך איז זײעי א וױכט־קע און ם׳איז רעקאםענדירט געװארן ױער פייאלאג־־סעד כעקצ־ע פון ײװא צו ׳עאםן א ספעציעלע קאמיםיע פאר דער רא זיקעױ פראנע, בהםבם םיט פארטרעטעד פ.־ן די ארט-םט;, פון דעד לערערשאפט אא״װ. די צװײטע זיצונג איז נעװען אפנעגעבן דעם אניםליינ פ ו ן ד י ה ע ב ר ע; ז ט ען. די פדאנע איז נע׳סטעיט נעװאדן אדי: צי זאל מען אויםלײנן די העברעױמען אין ײדיש אזוי .׳:* . ביז איצכער, אויפן העברע;שן שטײנעד, אדער טען זאל זײ או־ס נלײכן אין וײער שרײגוננ מיט אלע אנדערע עלעמענטן פ,־[ דער ״דישער שפראך. די דעבאטע איז געװען א הײסע און צײטנװײו א שטורעםדיקע; . זי האט זיך נעצויבן 7 ־טעה נאבאנאנר און ס׳זײנען נעקומען צום װארט 25 מענטש; ד״ה א העלפמ טיטנל״ דעד פון דער קאנפערענץ. די-הויפט־ארגומענטן פון די פאדטײדיקער םון דער רע־ פארם (פרילוצקי, זילבערפארב, קא׳ז, מארעװםקי, פ. הײלפערין, חײמפאן, כארלאש, באםטאמםק• א״א) לאזן זיך םקיצירן אזוי: 1. אינעם עלטערן ײדישן אויםלײנ און אפ־לו אין די עדשטע דרוקן פון אונדזערע קלאםיקע־ טדעפן םיד גאנץ אםט די אױ־גע־ רופענע ״נאטוראליז־רטע״ שרײבונג. ביז ה״נטיקן טאג שרײבן פאלקם־סענט׳סן (א־בערהויפט פרויען) די העברע;שע עלעמענטן אין זײי<: ע פרױואטע ברױו אויםן אלנעמײגעם שטײגער. 2. אין דער ײדישער שפראך זײנען די העבר׳ עלעמענטן לויט זײע•־ אויסשפראך, און לויט דער גראמאטישער פיםטעם אינגאנצן צונויפנעװאקםן מיט רי ניש־העברעלשע, און ממילא איז ניטא קײן נרונט אויפצוהאלטן צװײ באזונדערע אױסלײג־ סיםטעמען. 3. בײם לערנען ײד־ש אין קינדער־ און אמנט־שזלן פאד־ ־צאפט די ויאזיקע צװ״עדיקע ארטאגדאם־ע וײער נדויסע ׳•-־װע־ ריקײטן; מען פטרט יארן אויף דעם דאזיקן ם־ף־בל־סוף בלויז פארםעלן עניז, אפרײםנדיק די צײט פון תוך־זאכן. אייערהויפט זײנען ועװען ענערניש די פאדערונגען פו; די לערער אויף ר׳ער קאנפערענץ, װעלבע האבן במעט אלע אן אוים־ נאם זיך אײננעשטעלט מיט דער נדעסטער איבעדצײנונג פאר דעױ ״נאטזראיײזירומ״. זײ האבן נעדעדט פון ז״ער אײנענער פדאק- טיק און אילוסטרירט זײער טײנוננ מ־ט א םך בײשפילן. דעי צװײטער צד האט אין א נרויסער מאם אנערקעגט די מעטאד־שע אנװײזונגען פון די לערער, אבער ארויסגערוקט אנט־ קענן דעם א רײ נעדעלשאפטלעכע מאטױו;. די דאזיקע מאטױון לאזן זיך צונויםנעםען בערך אזױ: