Literarishe bleter · 1931-07-03 · 27 (3.7.1931) · p. Seite 525

זײט 525 לימערארישע בלעמער נופ. 27 (374) בו׳^,- ■!/!לט^ד־ט/נראטזר 0■■0■■■■■0■■0■■■■■■■■■■■^^^■■^^■^|■■■■■■■■■■■■■■^|0^ אן אומגעװײנלעכער דאנטע־קענער מ־ט א צ״ט צוױק א־ל אץ א־טאל״ע גע־עננאדנ; א קעלנע־. ודעלנער איז נעװען דער בעםמעד קענער פון דאנט־עט ״נ־עטלעבע קאטעדיע־׳. זיין ודםן או־ף דעם געב־ט איז געגאנגען אזױ װ״ט, אז אונגדערסיטעט-פ־אפעטאק האגן געק מיט איס געשמיעפט א־ן גאנץ אפט אם־לו דך נדט א־ט געעצהט א־ן דעד דאנטע־פאד־ט־:־.. א־צטעד האט טזק אנטדעקט >ק אנדעדן, אױטעױעװי־נלעכן דאנטע קענעד א־ן דער פערזאן םון עפעט א דז־טיאקאמא מ־על־, אן א״גנ ט־מער פון א װעש־גע־טעפט א־ן רו־ם. דעד דאדק־ער מענט־ט האמ באוױזן צו פארבינדן דעם בארוף םין א םות־ מ־ט דעד ל־ב־ שאםמ סון א גױנדלעבן ל־טעדאטור־פארעוער. דעד דאז־קער ם־חר קאן פון אויםװייניק ױ ,געטלעבע קאטעױ־ד, ער האט אנגעשד־בן עטלעבע בענדער קאמענטארן װעגן דאנטע;. דז־טיאקאמא מועל־ איז בי• דער מייטנג. אז םיפעלט נאך דער געהעױקער קאמענטאר צ־ו דער ״געטלעכער קאמעױעי׳. דאס דאזיקע װעדק פארסאגט - לויט זײן מיינונג - אזױ םיל םאדבא־גענ־עם א־נהאלט, װעלבעד איז נאך אםילו אין א קלײנער מײל נ־־טט א־־םגע־טעב-מ געדאק. אן ערך הונדערט גרױםע מאנ־םקױםט־׳ז״ט; םאתעדט ױץ קאטענטאר נלויז צו אײן געזאנג ם־ן דער ״געטלעבעד קאמעדיע״. מ־ט דעם ־אדקן אר־ג־נעלן םא־־טער האט ז־ך ל־עצטנם פאר־ א־גטעד־עםירט ױ א־טאל־ענ־שע םריעםע און ד־ גױעםט־ע א־טאל־ יענ־יטע אונ־װעדם־טעמן האבן א־ם אײנג־עלאדן או־ף א ,־־־ ל־עקצ־עם װעגן דאנמען. ז״ן ודע־ט-גע־טעםט האט אן צױאדענהאנג דעדמ־מ אנגעהו־בן ־טטארק צו םראפםעריר;. א־ן ז״ן מאגאזין ק־מען אר־־ן נייטט בלױו קליענטן, נאר אויך ס־ל נ״ג־עױקע, װ־עלכ־ע װ־לן אנקוקן ט־ט ױ א״ג־ענע אױגן דעם או־םעתעװ״נל־עבז דאנטע־קאמענט־ױעד, װעל כער ־טט־עלט םאר ד ״כעטלעב־ע קאמ־עױיע״ א־ן גא־ א נ״־עם ל־בט. בױלזװוס זכרונות א גרױם־ע ס־ענסאצ־־ע ־או־םן ביבער־מארק ז״נען א־צט ד־ זבתנות פונם ד־יט־טן ם־רשט ב־ולאװ. דער באױדטעד דיםלאדאט ־ג״לד־ערט זײנע איבערל־עבונגען אלם םלובה-טאן ם־ן ב־םמארקס צײטן אן ב־ז נאך דער װעלמ־םלחםה. א פאעמע װעגן דער ״פיאטילעטקע״ ױער באװא־םטעד דײט־ט־ער ם־א״עטא־־־טער ױבמער יאהאגעם ר. בעבער, דער סיױעד םון ד־עם דייט־טן ״דעװאלוצ־אנעק ־טױםט־ ־ג־טע־יער־םא־באנד״, האט אנג־עשױבן א פאעט־־ט װע,־רן א. נ. ״דער גרו־םער םלאן״ - עםאם ם־נם .םאציאלםטישן או־םבױ. דאם בוך עםנט ז־ך מ־ט 'םאלכנױק־ער טאטא: ״ױ ױבטעו־ םון אל־ע צײטן האבן געזונגען װ־עגן מעבט־קע זאכן. מ־ר זינגען װעגן דעם מעכט־קםטן: מיר זינג־ען װעגן דעם םינפיא־-םלאן״. דאב בוך דעחטײנט אױך אינג־כן א־ן רופ־יטער איבעתעצונג. א מןזנןזגראפיע װעגן ןןפענבאכן אנטאן הענםלע־ האט אנגע־טד־בן א גױ־םע מאנאגראםיע (סס<ז זײטןז װעגן דעם באװאוםטן קאמםאז־טאר ז־טאקאב אםענבאך. ױ מאנאגראפיע איז געבויט או־ף ױעפ נ-םטן םאד־ט־נגם מאטעד־א״ װעגן דעפ גרױםן טוזיקער. נאכן ליטעראטן־קאנגרעס אין פאריז דעד ל־טעראטן־קאנגרעם, װאס איז פא־געלןמ־ען אין פאױז, האט או־ף זײנע בא־אטונגען הױםטזעבלעך באױרט ױ פדאג־ע םון אויטארן־רעבט. װי באקאנמ, האבן ױ או־םל־ענױ־טע ־טר־סט־טטע־ לער נ־שט קײן ד־עגלעבק״ט או־םצוםאנ־ען וײער האנאראר םאר איבעתעזעצטע װערק א־ן ױ לענדער, װעלבע האבן נ־שט .־אט־־ םיצ־רט ױ בערנער קאנװ־ענ־ן. דער קאנגרעם האט ז־ך דער־בעד ארויסגעזאגט דערםאר, אז ױ מחברים דארםן געש־צט װע,ק ױרך אן א־נטערנאציאנאלער קאנװענ־ן אדער ױרך געהעױק־ע קלאוזולעס אין דער געזעצגעבונג םו־ן ױ באזונדעױע לענדער. ױ איבערזעצוגכם־םראגע איז אמלײדנשאםטלעבסטן ױסקוט־רט ג־עװארן. ױ דעלעגאטן האבן םון אײן ױט באױרמ ױ םראגע װעגן ױעם װעדט םק ױ א־בערזעצונגען (א שלעכט־ע איבעתעצונג ברעגיט א מאראלן און מאטעױעלן שאדז דעם מחב־> און ם־ן דער צװ״׳ מער וײט - ױ םראגיע װעגן האגאראר. ױ םוילישע דעל־עגאצ־ע האט אדי־נגע־ט־א־ן א םא־שלאג צו שאםן בײ ױ ליטעראטן׳םארא״נק ביוראעז צו שיצן ױ רעכט םון אויםלענױשע שױםטשט־עלער. אין םאל, װען םיודעט פעםמגעשטעלט װעדן, אז אן א־בעהעצוני איז דערשינען אז אױטאײ־זאציע א־ן אן האנא־אר, װעלן ױ ביורא־ען אויטאמאט־ש םיג־פ־ת א פ׳־אצעם. דיער דאז־קע־ פאדשלאג איז אנגענומען געװא־ן מ־ט א״נ־ק־ע צוגאבן. דעד קאנגױעם האט באשדאםן צו ש־אםן אײך אינמערנאצ־א־ נאליע א־נםאדמאצי־ע׳בײראען, װעלכע װעלן צושטיעלן ױ נ״ט־קע אינפאדמאצ־עם םאד מחבד־ם םיא־ז או־ך באשלאםן געװאדן, אז ד־ ליט־ע־אמן־פא־א״נען זאל־ צונױםשטעלן ל־םטעם םון א־בעתעצ־ער, װעלבע דא־סן װע,ק םיטכל־דער םוי דעם פא־אײו. ד־ער קאנגױעם האט באשלאסן, אז דער נ״־געגױנדעטעד פאר־ באנד זאל א־ן דער נאענטםטער צ״מ צוטרעטן אױיפצדגעבל אן א־נ־ טערנאצ״אנאלע ל־טעראױשע צײטשריםט, װעלכע װעט זיך אויך םיל ודדמען דער םארטי־ױקונג פון דעם שױםטשטעל־ע־ם מאטעױ־;ילע אינטערעםן. איגטעױעםאנט איז, אז דער ײױשעד ליטעדאטן־פארא״ן חאט נ־שמ באקומען ק״ן א־־נלאדונג ארף דעם דאדקן קאגגדעם. מיצקעװיטש־פײערונגען אין נאװאגרודעק אינגיכן װעלן איי נאװאגױדעד,, - מ־צקעױטשעם הײמ־ שטאט, - פא־קומיען נױ־םע מיצקעװ־טש־םײערדנגען אי־ צוזאםענהאנג מיטן הונדערמםטן יארצײט םוי מיצקעוױטשעם םױכט־ בארםט־עד שאםונגם־תקוםה. ױ יארן 1834-1831 זײנען ד־ יארן ם־ן דער םרוכטבארםט־ער ארבעט בײם גר־עםטן םױלישי ױכט־עד אדאם מ־צקעװ־טש. בםשך םון ױ עטלעכע יא־ האט מ־צקעװ־טש אננעשױבן ױ עםאםעע ״םאן טאדעוש״, ״ױ געש־כטע םונם פ,־־־ לישן םילגערטום״ און דעם דר־מן טײל ״דדאױ״. א־ן ױ נאװאגױדק־עד םײעױנגען װעלן א־ײן: א. םא־ענױקן דאכ אנשיטן דעם מיצקעוױטש־באת יענל־עך צװם קאשט־ושקא־ בארג א־ן קדאקע>. ב. א״םםליגן א־ז מ־צ־קעױטשעם געבורט־הו־ז, װאם שטײט נאך ביזן הײנטיקן טא־. גאנץ. ג. א גױ־םע בדצ־קעװימש־ אױםשטעלונג, װעלבע װעט שם־עט־עד םארװאנדלט װעדן אין א שטענױקן מיצקעװיטש־מוזײ. ד. או־םםלוגן איז דער אױמיקער געגנמ, װאם איז םארנונק מימ מ־צקעװ־טשעמ לעבן און שאס;. אין צוזאמענהאנג מ־ט ױ פײעױננען דעדשײנט או־ך א םם־ע״ ציעלע םאלקם-אױםגאבע םון אלע מיצקעװיטשעם װערק.