Literarishe bleter · 1931-07-03 · 27 (3.7.1931) · p. Seite 521

זײט 521 ליטערארישע בלעםער נומ• 27 (374) ׳י אירהם טייטלבוים מיין רײזע איפער שפאניע• פיעםטא דעל ראםיא טעדניטעס, ודאם רייטן אייף טערד און טר*גן ט־ט דך די פענעד םון דער ברודערשאפט. אלע פראצעםיעט טדעםן זיך צונייף אין אדעמאנטע. װען ו־י קוםען אק, ד־נשיל׳־ק זיי םאד דעד םטאטוע םון דעד ױננפרױ. אסיל׳ו ױ םערד און אקטן טוזן קניען פאד דעד ױננםרוי. םען טאנצט און םק םדייט זיך עטלעכע טענ;אכאגאנ־, און נאנתט װעחט ־עדע םראצעשיע צורק אםגעשיקמ אין א־ד שטעטל אדײן. ד א־־נװאױנעד ט־ן אלעםאנטע ם־ט וד־נער און קינדעד נאנלײטן ר טראצעטיעט אהײט אויף דיערע אקטן-װעג;. און ױ אײנװאױנער םון יעדער נאזונדער שטעטל לאזן זיך אדוים אנטקעגן אהײם צו ברענגען ױעד ארױםגעשיקטע פראצעםיע. ם־א־ז א ױם-טוב םון ױ ארעמע און זיך םיענױקע. הײנט ברענכט טױאנא אהײם איר ״קארעטע״, און צו דער שםחה און םרײד א־ז נישטא קײן גרענעין. ז• א־נערשוימט, דײסט זיך א־וים םון ױ ענגע געםלעך, שטדאםט אדנער אין םאד- םלײצט ױ יחםנ־חױקע, םאררסענע םעוױל־ע. די םאדשטאט שמעקט ז־ אן םיט דעס צאםלױק-ם־ײױקז רטם, םאדשנעלעדט א־ר עטװאס צוױקגעהאלמענעם, אײנגעשלעםערטן טעםפא, און םעװיל ױ פרוםע א־ז גרײט זיך אונטערצוגעבן דעד ליינמזיניקעד אוז װעלטלעך- םר״זיניקער טדאנא. שוין םון גאנין םרי אן האט ד םאדשטאט ארױםגעשיקט אירע שמאםעטן-שליחים אריבעד דער בױק, יבױ אנצוזאגן װעגן א־ר גױ־סן ױם־טוב און אײנצולאק צו זיך אין אירע געםלעך. גאנצע םחגות לאםט-װעגענער און או־טאטאב־לן נאזעצט ם־ט קאסמױםידטע;דופענ ם־ד־אנער בת־רם א־ן טײדלעך טיט פײקלעך, מאםנוױנם און גלעקער, האבן דך דעם גאנצן מאג דודכגעמראגן וױ טחנלם א־נעד ױ שטילע, בנבוױקע םעװילעד גאםן, איבערלאזנױק נאך זיך כװאליעם םון געזאנג, נעלעכטעד און םרײלעכע צודופן. אין ױ שטילע גאםז אהם דעד קאטעה־אלע און םא־נ״ דעם אלקאזא.־; לעבן דעם שפיטאל דעלא קארידאד און פאדבײ ד־ נעסלעך אדום דעם קאםא דע םילאטוס האבן זיך צעשױגז א־ן צעפײםט ױ אױטאמאביל-האדנם מיט געלאדם און םױיד. האנל אי- נעדגעשראקן דעם געםעםיקט-לאנגזאםען גאנג םון ױ םעװ־ליאנעד, װאפ האנן ז־ך נײגעריק אפגעשטעלט און טיט צוסר־דענע פנ־םעד נאגעגנט ױ קאםטױפ־דטע א״נלאדנױקע נהפעם. ױ װעלן םאלגן דעם הף. גאנין םעװיל גרײט דך קײן ט־ױאנא, איז מיט אוםגעדולד װאדט םען שויז אױף דעם צופאלן םון דער נאכט. פיעםטא דעל ראםיא א־ן טדיאנא. װאפ פאר א װאונדערלעכע געלעגנהײט ארײנצ־קוקן א־ן דער נשםד פון דעם שפאנ־עו־. א־ן טעג פון םאםן-ױם-טוכ און םאםן״ םרײד קאן מען דעדקענען דעם אםתן כאראקטער פון א םאלק. ױ טעג, ה׳ען אל־ע םארבאהאלטענע דױםלענױקע פאלקם-כוח־ת װעק באםרײט. װעז אלע אונטעד דעד הו־ט לעננױקע פאמענצן א־ן אײנגעװײנהײטן ױ־םן דך אהרך א־יף ־עד א־־נעדפלאך. װען עם אנטפלעקן דך םרײ ױ פאדשײדענע קאנטראסטל און ה־פונ־ם, װאם שטעלן צוזאטעל דעם גײסט ז״נעם. און זעלטן װעםענם נשםה איז םער קאםםליצ־רמ און פארכאפט םוז דעם גאנצן שטדאם םאדנע קעגנז־עצלענקײםן, וױ עס איז ױ נשטה םון דעם שפאניעד. ט־יאנא א־ז נישט מער, וױ אן ארעטע פארשטאט םון םע- װילע. אױף דער לנקער זײן פון דעם גװאדאלקוױװיר-טײך לגט ד, אנטקעגן דעד יחםנותױקער קאטױלשער שטאט. זי ק־קט פאר• ש״ט א־יבער אהין, און איז צופריק צו בלינן דאס װאו־נארמ סון ױ טעםעד און גלאדרטע םאיאליקא-אויסארבעטעד. ױ םאענטא איזאנעלא, ױ אײזעו־נע בריק, װאם סאראײניקט ר צװ״ נרעגן און פירמ פון םעוױל קײן טדיאנא, שאפט נישט קק צו-ענגע נאענטקײט צודשן ר בײדע. זעלטן ,דעט א םטאטעטשנער, צ־ױקגעהאלטענעד םעװילאנע־ דך אתנטערלאזן אר־בעדצושפאנעל ױ גרענעץ, װאם מ״לט אפ א־ם, דעם ױםטינג־דט;, בכנוױקל, פון ױ פאד־ער, ד־ ארעםע באלםלאכעם און מעפ-א־־םאדבעטעד. דער מױאנער אײנ״ װאוינער פון זײן זײט איז צופױדן צו נלײנן צװ־שן ױ ענגע געםלעך זײנע, װאו דאס לעבן א־ז צאפלױקער, אומגעצװאונגענער און ראםאנט־שער. ער איז שטאלן מיט דעם, װאם טױאנא איז פיז תםיד אן דאם נאלענמע אדט, װאו עם װאוינעל ױ צײגײנער א־ן ױ טאדעאדארן. זײ גיבן צו א םאדנע פ־טארעםק״ט דעם ארעםען טעפעד-קװאדמאל אט ױ װײס-צײניקע, שװאױן-אױג־קע צײג״נעד אין זײערע פארב־קע קאםט־וםען און ױ אלק-קאלר-פנ־םד־קע אקםן- קעמםעד, מיט ױ קוױן-םאדפלאכטענע צעםעלעך און זײערע לאנגע םאנטלען. א גאנץ יאד איז מױאנא בלדז א פארשטאט םון םעװילע. הײנם אבער טױוטםירט מױאנא איבעד איר ױיכעד האױנטע. םיא־ז א *ום-טונ הײנט א־ן טױאנא. םיאיז ױ ״םיעסטא דעל רא- .םיא״ דער ױם-טוכ םון םוי, א״נער סון ױ אימפאזאנטםטע קידכלעך- װעדםלעכע ם־עםטאם, װאם װערן געפײערט מיט אזױ ס־ל רעלג־ע- זער פײערלעכקײט און סרײד־קער, פשוטער לעבנםלוםט־ק״ט. אוז ״גאנץ סעוױל׳ ,װעט דך סאדנאכטצד אראפלאזן קײן טױאנא זיך א־נערצװגענן דער פױיד און דעם צאםל, דעם ה־אנג און דעד באדעדםענ־ש, דך אױםצולענן א־ז טאנ־ן און אין לידעד אינמ־טן גאס, אונמעדן םױיען שפאנ־שן הימל. םרײ צעלאזן אין ז־ך אט דעם װאונדערלעכן געם־ש םון הײל־קן און ס־אפאנעם, הימלשן און װעלמלענן, װאם א־ז אין דער נשמה פון יעדן שפאנ־עד. דעד הו־סמ-צענטער, ,װאו דער ױם-מוב װע,־ט געפ״עדט, א־ז אלעמאנטע, א קלײן שטעטל נישט װײט סון סעװילע. דא־ט גע- םינט דך ױ ״םאנטוארא דעל ראס־א״, װאו עס שטײט ױ פי־״וד פון דעד הײל־קער ־ונגםרוי, װאם דאו־ף שענקען א־ר שפע םון טוי און פדוכטנאדקײט. פ־ר אדער םינף טעג םאד דער שנועות-װי- ג־ליע לאזן דך סון ױ אהמיקע םארשײדענע שטעטלעך אהיס לאנגע ט־אצעם־עם טיט ױ ק־רכלעכע ״קארעטאם״, דעקאױרטע װעגענער מימ ױ סיגוק ם.ין ױ הײלקע, כױ צו באגױםן ױ ױנג׳ םרױ. ױ םראצעם־עם װעק באגלײט פ־ן דער גאנצעד קידכן-ס־א- י *נרהם סײסלנויס, רער •#װאוםסער יידישער *רםיסס *ון רעזשי• סער, סעזוסער-פןזרשער *ון שריםסשסעלער, *יז זוםער 1930 געויען אויף > לעגגעיער ססוריע-ר״זע יין סייוניע■ נזזונרערם ה#ס >. םײסלנוים זיך נוקענס םיס רעס סווניסן סוסן, םיסן סיוניסן סעוסער, סווניסער קונסס און סווניסן פר״ריקן םןלקם־לענן. רער איזםיקער קוויםל איז רער ערססער סלן רער םעריע ורסיקלען, װןם א. םײםלנוים הןס םועעיעל עוגעסיקם רי .ליס. ולעםער׳. ר ע ר.