Literarishe bleter · 1931-07-03 · 27 (3.7.1931) · p. Seite 519

זײש 519 ליטערארישע בלעטער נוס. 27*374) ה״ים, נאר בנלל צו דעם עגר םון זײער שפאט, - ראס אלץ ז״- נען זאבן, װעליע ז־ינען נ־ז א־צט נ־שט נעודען בנבעא א־ן ד־ דאנאנראפיעם, ודעלנע האבן אדער זד ױ ע־־טטע קאטעגאױע גע שטעקט מיט בטלנ־ת, א־ער ,לי ד צװ־יטע ־אטענא־־ע - געױק צופ־ל םרוקן, געבו־ט או־ף טדטע, טאפ־דענע מאטעריאל;. סיטן ערשטן סין מאנאג׳־אפ־עש זיינען ד־ ד׳דובריט אזינן גע װען צו פארצ״דן גתל־ת װעגן ױ רבײם, רבנים, װעגן דעדע םוםה־ט א,־ן דעשים־ש־נ־ם. אױב ס״נשטײן דסט אן נדםק ״ע־ר תה־לה־־, טוט ער נ־שט צוליב דעד דזיקער דאל־ג, װאט די בדםקער ײדשע װעלט״םות־ים האבן נעשפילט א־נם אינטערנאצ־אנאלן דיאנדל פ־ן סויד;, נא־ צולינ ת גדולי-התר. דאםזעלנע א־ז או־ך ש־־ך רעם מחבר װעגן ג־אדנע סדדנשטײן - ע־ר גבוױנ> א״א . רער צװ״טער מין מאנאגראפ־עם ױנט דער ״ד־נערי װ־םנ שאפט, הגם א־יך צודשן ז״, נאזונדעדש צװ־שן ־י פרזנער דאנא- גראפ־עפ, װאלט מק געקאנט או־םגעסינען נ־שט א״ן פאל־ט־- שע טענדענץ, װעלכע אנטשפרענט ד אינט־״ירעשן פון דער ״ד־ שער יודשדאז־ע, איר שטרענ־נ; צ־ סארהערלענן די םא-־גאנגענה״ט, אויםפ״נעד; זיך פאר דעש שבנ־שן םאלק ונתפה. מ־ט גאר אנדערע טענדענצן זײנען אדורבגעררונגען ד אר- מ־קלען פונם פינקם םון דער ש־טאט פרוזשענע. (ס ו ף ק ו ס ס) ז״ האנן צו ודיניק גענומען אין אבט ד ודדטשאסטלעבע נאדנ־ גונגען. דע־ חיםתן םון ד דאז־קע דאנא״־אם־עש איז געװען, װאם ז״ האנן ז־ך ם־מך געוהק דאם תב, א־ער נמעט אױםשל־םלעך אויף נישט״״דש־ע טקודם, װאש ת האנן צו־װ״נ־ק געלי־גט אבט אויף ד פאלקם-לעגענדעם, צ־ דעדצײלונגען ובדוםה. דער פרוזשענער ם־נקם נ־צ־ט ארם אלע מעגלעבע םק־ױם. נעבו־רן א־ן זטן הלאם םון דעו־ דארט־קער סאלקש׳שול פו; דער צ־ש״א אדף ד דעקציעם פון געשיבפע פון דעם דארט־קן לע־ רער נ. צוקערמאן, װעלבער האט א־ן ליםוד פון געש״בטע דך פוםך געװען אױף אחטיקע מק־דם, האט ער צוגעצדגן א גאנצן ש־טאב םיטארבעטעד אויף בײרע ז״מן אקעאן. ס׳דצן סתזשעגעו־ ױגגעלײט א־ן ורלנער ארבי׳ל, אץ ארט־קן ארביװ און זאםלען אומעטום מאטעדאלן צו ז״ער נאליבטן פ־נקס. ד ארנעמ פון ד פרוזשענער מחבריש א־ז באהױפם ם־ט א ליב־ ש־אפט צו זײער גענו־ק־אדט, צו דעם ארש, װאו זײ פארש־פר״מן ה״נם א מאױערנע קולטור חדך תער װעלטלעבער פאלקם־שול. צום ערששן םאל האט דך א ־גתפע מארערנע, װעלטלעבע טוער אז־י שטארק נאהאפטן מוט דער סארגאנגענהײט פזן ז״ער שטאט. דער נײעד צוגאגג צו געשעענ־שן םון דער פאדגאנגענהײש א־ו קאנמיק אױף שדט און טדש. בםדרױקע פארגל״פן םון אמאל מיט הײנט, דעד אינטעדעם נ־שט בלו־ז צו דעד ״ד־שעד פארגאגגעג־ ויין ל״ענעד שר״בער צו ייד־שער (ענטפערם אויף דער ספעציעלער אגקעטע פון די ,ליטערארישע בלעטער״' דעד אין מײנע דראםעם ״קאלדטבום״ און ״טדאצקי״ האב איך ארינ׳ געבדאבט דאם גת־םע פראבלעם םון אונזעד צײט•. װאם װעט ז״ן מיטן יח־ד, װען ת גרװע מאשע װעט דע־שן? ,דעט ד־ מאסע נ־שט אומברענגען אםילו ת דאזיקע גדויםע פעהענלעב־ קײטן, װאש ש־טאמען פון איר און אדבעטן םאד א־ד? און אומ־ נדענגענתק ת, ,דעט ת מאסע נישט אוםברעננען זיך א־־ץ? אץ מײן דדאםע ״צװישן רעװאלחראנעק״ (״די ס־־־ א־ן דעד מ־ט״) האב איך געודיזן א קאל־דע צװישן פאל־טישע איבעדצײ־ גונגען און צ־ױשן ליבע. צ־ א־ך האב א־ן א פולעד מאם אױסגעדדיקמ א־ן מ״גע װערק דאם, ,װאס איך האב אין ת געדאלט פאדקעדפער;? ל״דײד, ל״דעד - נישט... ת זשורנאלישט־ק האט מיך או־סגעפרעםן און דערצו האט מיר גאך געםעלט געדולד אױך... איך האב ז־ך אל״ן צעדםן... ם״נע װערק תנען נולםות, אבער םאדקע,־טע: ז״ האנן צו-םיל נשםה אץ צו־,װיינ־ק גוף. דגט דער א־נהאלט ארוים ס־ן דעד ג־ש־ט םעםטעד געפזר״יממל׳״ט. מ״ן תלזם א־ז אםאל צו קדגן אודלו־ב סון דער זשדרנאל־םטיק און זיך צודקציק אױף א פאד ־אר עדגעץ קײן אםדקע (א שטײגעד אין נן־עדנדקן לאםפאלד.־ם> און דארט אױשםורעמען בלים פאר מ״ן - דאיט מ־ד - קדעפכ־קן װײן... ד םראנלעםק, װאש םאדנעטען ם־ך א־ן פײנע :ײע און פאדטראבטע װערק, זײנען די זעלניקע, װאם א־ן ד־ םדעדדקע, אץ צו ת איז צוגעקיםק ד פדאגע װעגן דעד דדק־:: פ־ן םרעםד ק״ט אױף דער פסיביק — איר סארשט״ט ־אך, אז דאב איז ־י השפעה פ.ץ מײן נ״עד הײש אדגענטינע - און א רײ ליטעױארישע און שאצ־אלע פראבלעמען. איך אדבעט א־צטער איבערד״־יפט אויי׳ן גענ־ט םון קריטיק און ס־בל־ציםטיק. םײן ניכל ״שלום אש דעד דדאטאטודכ״ - װאם דעדשײנם בקרוב - א־ז אײגע ם.־ן ת עױשטע ארנעטן אױף דעם גענ־ט. יעקב ב$ט$ש*נסקי אין ת ערשטע שדיפשן םײנע - װאם תגק א־נערהױםש פאדעםנטלעכם א־ן םײן ביך ״נעסאראניע״ - האנ איך גענראיש צום אױםדתק נישט דך אליץ, נאר םײן ה״םלאנד םיט אירע פד־ מ־טיװע אזן קרעםט־קע מענטשן, װאם האבן אלע פדײק םון דעד :אטוד און אלע ל־יק ם־ן ת גײםטעד. איך האב א־ן אט ת שתםטן בםעט רױק שאלקלאר, אבער אק סראבלעם דאמ־נידט דאך אין ת דאדקע תיע זאכן: צי נדעגגט ת ציװיל־זאצ־ע :ל־ק? אין ד שםעטערע ש־דפטן טײנע - סארעסנטלעכט אינער־ ד״־יפה אין טײנע ביכער ״נאך דער סארשטעלונג״ און ״פץ יײױע ז״טןן ים״ - האנ א־ך אםגעשפיגלט - אזן אויך ל־־דעד תי - דאם לעבן סון קינםנזלער און רעװאלוציאנעק, און ודדע־ האפ דא דאםינירמ איץ פראנלעם: צי ברענגט ת םרײהײט פדן :עדאנק און טאס גליק, אדעד נ־שט? אין מק .הערשעלע אםטראםאליעד״ האנ איך נאתרט דעם קאםף צװישן טדטער און נײזעו־ םכאלאםט־ק און צװישן לעבעדיקן אדן פדײדיקן לעבן. איך האנ אינם לץ הערשעלען דעדם־לט מעױ הכ־דשן רבין, וױ אין םרה׳שחורהניק ד בתנל. אוינ חםיתת א־ז פדיד, איז דער אםתעד רני - הערשעלע אשםראסאליעד. שטאד־ קער נאך דדיקט דך אויס דעד קאםף צװ־שן שכאלאםטיק און לעבן אץ מק דדאמע ״ר נעד ל־עתער־. און װידער קיםט דא מיר אױם, או דער אםתער תס־ױשער דבי א־ז :־שם דער םתםעד סא- ־ענעדער, נאר דער אם־קורם ר נער, װאם םאכט ״ארעװאלוציע םון פלײש און בלוט־׳, גיט נאך דעם ת־מ־ און זעצט ױך א״ף ־ום־ניפור צו :ל״נדד אױף אקארעטע און סא־ט אין ,דאלד ארי־ן פא־נ־עגגען מיט צ־גײנערמײדלעך... ר בער איז נתסרך געװאק אין בעסאדאניע ב־ם ב־עג סץ פדוט, און ד אנאדבישע נעםאראנ־ע האט נלי שום סםק געדיאפ א השםעד״ ״ר נער ליעזרער״ איז דער העכםטער אױפ־ דדוד םון י בעםאראנ־שער אנארכישקײט.