Literarishe bleter · 1931-07-03 · 27 (3.7.1931) · p. Seite 518

ליטעראיישע בלעםער נום• 27 י374) זײט 518 ד ״ ר ע״ ר י נ ג ע ל ב ל ו ם / ו ו א ר ד ע א אינטערעםאנטער אנהײב גפינקם פון דער שטאט פרוזשעגע) אין דער נעגענענער שטאט, צו עטלעכע לעגענדעם, וועלכע ז״ פי/־גן נ־שפ קרם־ש א־בערחזרן - און טיא־ז כ-א־טיק א פאנא־ גו־אם־ע פון א ששאם. צ־ דעם מ־ן געהערן: פררנשט־־ן - ע־ד גבוריט יהװזדנא), זדלנע הרטייא, םײנשטיץ: ע־ר תהילה (בריםק*, װארשע תרמי־א, זנ ל. מרגליור״: דובנא רבתי, װארשע 1910 און פיר אנ־עחג צ־ דער צװייטע־ קאטעגארע סאנאגראםיעמ, צוט באוד־ערן ז״ער געצײלטע, געד,עק ױ, װאט זיינען געשרבן דודך מאדעדנע ה־םטארקעד, .װעל׳כע האבן אן עדנשטן, װ־טנשאםטלעכן צוגאנג, צ־ ז״ געהעדן: םראפ. באלאבאן מ־ט ז״ן םאנאנראפ־ע םון ױ ק־אקעװעד ״ק1, װעלכע איז אבער נאך נישט דערםירט ב־ז צז ד־ נ״סטע צייט;. דעדזעלבער מחבר האט אױך אנגעשד־בן א װעדק א־בעד דער געשיכמע םון ר לעמבערגער ״זץ* ב״פ א־בערכדאך פון 1׳\צ-און ח׳וצ-טן ־אדד״ א־ן עטלעכע םקיצן װעגן דעד נע־ ש־כטע םון ױ ״ק א־ן לובלייק מ־אפ. מ. שאד מ־ט א מאנא־ גדאם־ע םון ױ ״ק א־ן םשעמישל4; ד־ד ־. ־גדפער: ד־ ״דן אין טארנעג (מערכ-גאילציע); ע. ױנגעלבלוט: ױ ״דן ־א־ן װאד־ שע ביז צו־ם יאו־ 1527' און א. אלםערין: ױ :עשיכטע פ־ן ױ לאדזשער ״ק ביז צו דעו־ העלסט םון צזצ ׳״ה <אץ :,־.:■׳ יד>. צו דער צװייטעד קאטעגאױע דארםן אויך סאח־עבנט װעק ד־ גאנץ היפשע צאל מאנאגראפיעם ם־ן ױ ײױשע קהיל־ה א־ן מעדב־פו־לן, באזונדעו־ם אין םויזנער קאנט. מיט גדדם ל־בשאפט, ױ־טשישער פינקטלעכק״ט און עקזאקטק״ט ז״נען אדומגענוםען נע־ ווארן ױ געשיכטע פון דעם מב ״ױשע קהילו־ת אין ױ םעדי־ קאנטן פון םוילן. אודץ דער גרויםער או־בעט, איבער אלע קהילזת א־ן םויזנער פראװינץ סון ד־־ר העפנער און ד״ר העדצבע־גי דאדפן דעדםאנט װעךן ױ צװיי אױםגעצייכנטע מאנאגראם־עם םון ד״ר פערלעם איבעד ױ ס־יזנעד ״דן8 און ד״ד ל לעװ־ן װעגן ר ״זץ אין דער אמאל אזױ שסארק׳בארמטעד ליםסער קהילה 3. דער פרוזשענער סינקם געהער נישט צו דער עדשטעד און נישט צד דער צוױיטעד קאטעגאריע. עד באשאםט א דרטן מ־ן מאנאגראפיעם, װאס איז ביז א־צט נישט געװען. עד באנוצט ז־ך מ־ט ױ גוטע ז״טן םון דער צװייטער קאטעגאױע מאנאגראםיעם, או־םמיידנױק אבער ױעדע םעלעק. ױ מעלה םון דעם צװייטן םין םאנאגראסיעם איז געװען: ז״ האבן אנגעװענדט ,־ױסנשאפט־ לעכע מעטאדן םון או־בעט, באצױגן דך ק־יטיש צו ױ מקוױם >גץ - דעױבער - אױםגענוםען אלע ױטן םון לעבן, הגם א פך פוז .ו16121וחו32>1 גמ 1 £ו¥\ס>1גו>1 * 111>ץ2 : חג<|3(83 .ױ/ 1 .ג1)(16׳\\ 11/\א } 6ותזס>26וק גח 2 .חז1נ1ח_1 חג 11)3)8מ1£>חן £ו0 ג .לעםבזינ 1903 ,ח$1ץומ2£וק * 21(>ץ2 — זזסז1ס5 .ו\1 4 -1ז1 >11מ|3)ז¥3\>1) ס1*וסחו73 * זז1>ץ^ :ז£קקוו1ז5 .1 .ז0 5 .(1905 ץחב>ץ זס)5 6 ן. רינגןלנלום נ יי ״וץ זזין װסיסזן (ניז 1ים י*ר 1527), (היסםן• ריסזע שריםסן םין יװ*). זס!) 1>תח חס1>ו>ן זס1> 1ו3*מ££ס0 1>חח )!סזוחסיוחג^זס׳ל 5□^ 7 .זחו״סזק זסװסנס? זס1ז מ1 מ1£>מ1סמס0 .1>0ן ח3|65ז11 ,ח56סק חו ח16>ח( זס!) £|ו1סוו1ס$ס0 : 3ס1זםק .( ז0 8 .1865 דעד ״ױשע־ ה־םטאױקעד האט דך עד־־םי י־װא געםונען אץ א ז״ער ג־שט־ג־נםט־קעד ־אגע. ױנע או־פםאדשונגען האט עד געמוזט שעפן ס־ן דעם א״גצ״קן א־צט צ־טרטלעכן םקןר םון ױ עפגטלעכע, מלוכהשע אקטן, וועלכע ױנען אויםגעה־ט אין ױ דלוכה-ארכ־ק. דערבער טראגן ױ ביז-איצט־קע פארשונגען א־בע־ ־ער געשיכמע פון ױ יק אן איינױט־קן באראקטער, ז״ בארקז־כ׳ ט־קן דער ע־קד ױ א. ג. או־םערלעכע געשיכטע ס־ן דער ״ױשער באםעלקעדונג אץ באקענען אונז װ״נ־קעד מיטן אינעדלעכן לעבן פון ױ ״ון, מים דעם םא־צ״ם־קן לעבנםשטייגער, ם־ט ױ אמאל־קע מנהג־ב און נעוױינה״םן .־ב־וםה. ױ ט־בה א־ז א גאנ־; םשוטע. נ־שטא ב״ ה״נטיקן טאג ק״ן צענטראלע א־גםט־ט־צ־ע, װעלבע ואל האבן איפגעזאמלט ױ ס־נקטם פון ױ באזונ־־ע־ע קהיל־ת, ס־ן ױ א״נצלנע הברות א־ן ענלעכע ־אקומ־ענטן, א־ן ממילא ז״נען ױ נ־שט צדטרםלעך םארן ״רשץ ד־טטאױקעד. ד ד״טש־שע ״דן האבן אץ בערלין באשאפן אזא מ־ן איגםטיטוצ־ע ״מ£[>ח[ מסו1ס13חס1> זס1> זו1ו1סזג1ומ0£53״ און אםילו ױ קלענםםע קהילות האבן געהאלטן סאד ז״ער חוב א־־־נצזשיקן ױעדע א,־כיק. מיר ז״נעז צו איא מדתה נאך נישט דערגאנגע;. דער ״ױשער ורנצשאסטדעכער אינםמ־טוט האט בא- ױק עפעט יא אױפצוטאן אױף דעם נעביט. אב־ער ב״ דער אױ־ מ־קעד;לייבגילטיק״ט און נישט אפגעבן דך א דין־ותשבץ װענן דעד װ־כםיק״ב כ<ן אזא מ־ן צענטראל-ארכ־װ ב״ ױ פױלישע ״ק, האט דעד ־װא דעדװייל נישט קק םך יעקענט דעתר״כן. א־ז םאקע דעױבער א ז״ער דערםױיענרקע דעדש״נונג דער או־פטו פון א גױסע ענטודאפםן אין דעם שטעטל סודזשענע, װעלכע גרוםירן דך ארום דער דאו־ט־קעד סאלקם־שול םדן דעד צ־ש״א. הגם ױ ארבעט ס־ן דעד רעדאקציע־קאמיסיע, א־ן בא־ שטאנד: ג. אוױנםקי, מ. װאלאנסקי און י. צ־קערמאן, איז נאך נ־שט פא־ענױקמ, מהמת ם׳ז״נק ערשט דערש״נען 112 ז״טן םון דעד אױםגאבע, װאם א־ז אי־דגע־יעכנט אן ערך אױף ססיי. זייטן, - ־אך איז שױן א־צט בדא־ א־ונטעױצופ־ק א שמיקל םך־הבל ס־ן דער אר־עט. װאם א־ז;עטאן מ־ט ל־בע, נעטד־ע הענט ס־ן דעם ״־־ש-װעלטלעבז םאלקםשזל־לערעד און פון דעם סאלקם׳א־נטעלי״ גענט. דער א־־סט־ םון דעד סױושעגער גרדפע, װעלנע איז א־נ־ םט־ױרט געװאק ױרך ־ער היםמאױש־און עקאנאמ־שעד סעקצ״ע פק ״װא. א־ז אן אםתױקע פיאנע־ן־ארבעט. א־ן װאט :אשט״ט קודם-בל דאם נ״ע פון דעם םרוזשענער א־־פטוי האבן מ־ד ־א־ ב־זא־צט אױך שד־ז א;אנצע םעױע םא- נא-ראפיעט םון באזוױערע שטעם, ט״למאד געשױבן אם־לז דזרך גענ־טע ת־סםאױקעד? דעד עצט סאקט *; ארדסגעבן א מאנא־ גדאפיע םון א שטעטל א־ז דאך ג־שט ק״ן זעלטגה״ט? און דאך מ־ז ױ פרדזשעגער א־־שגאבע באטראבט װע,ק סא־ א גזלתגענעם אג- ה־־ב אויף א געביט, װאם איז ביז א־צט באהערשט געװען דודך פאלקט־פרעםדע א-ער פאלקס-װ־־טע עלעמענט;. ױ ע־שטע מאנאגראםיעם פון ״ר־שע ישובים האבן ארוים-;עגעבן א״טס־ענקישע היסםאר־קעד, װאם האבן באגדםען :עש־בטע א־־ף אן אלטן שטייגער. ױ פלעגן דך באגרענעצן מיט אױט- ־ערנען ױ ביאגראפיעס םון רבנים און אנ־ע־ע;דולי־הדדר, צד עט־ לעכע אױםצוגן םון ר אלטע סינקםים, װעלבע ז״נען םארבליבן אין .1.15$3 מו מ1£>ח[ זס1> 111£ס111ס5ס0 ס1(1 : תו*€-1 ._1 ז0 9