Literarishe bleter · 1931-07-03 · 27 (3.7.1931) · p. Seite 514

■■״ דיט 514 ױטעראײשע בלעסער נוס. 27 (374) ^י■ *ט. נ י ג ע ר פאלקס־לעבן און פאלקם־שאפז פאלקם־לידער און פאלקם־םעשױ.״) פאלעסשאפוננ - אן אינטערעש נישט נאר צו דעם אמא־־קן ~דישן לעננסשטײגער, .װעלכער שפיגלפ זיך אין איר אש, נאד עו איר גופא. סעפקטאד האט דאס נישט געזאגט בסיחש, אבעד ער א־ז געװען צופ־ל פאלקסמענםש, ער איז אלײן צו נאענם געשטאנען צ,י די קװאלן פון דער ײדישער םאלקםקונםט, אז ער זאל ניט האבן צו זײ קײן א־נעװײניקםטע שײכומ. אבער די דאזיקע באצנינג איז בײ םפעקטאק און ב״ איגנאין כערנשטײנען. אזױ װי בײ א. מ. דיקן, נײ טענתלען, בײ שלום- עליכמען. געװען אן. א־נטולט־װע, נישט קק באװאוסטזינ־קע. באװאוסטזיניק ד,אט סען ניזן אנהײב איצטיקן יארדונדעדט כע• קוקט אייםן ײדישן פאלקלאר, אפילו אין מזרוז־א״ראפע, װי או־ף א מיטל צו שטודיק ח געשיכטע און די פס־נאלאניע םון דעס י־חשן פאלקסלעבן, ניט װי אויף אן או־םדחק םון קאלעקטיװעד קינסט. לײענט דעם ארײנפיר פון מארעק און גינזבורג צו דער ערשטער גרויםער זאמלונג םון ײחשע סאלקסלידער. װאם האבן די אחיםגעבער געזוכט אין זײ? מאטעחאל םאר געשיכטע און עמנאגראםיע. ש. אנ-םקי איז װ״טער געגאגגען. ער האט נעװאלט פאר׳ בינדן דעם ײדישן םאלקלאר מיט דער גאנצעד ײחשער ג״סטיק״ט. עד האט די ײדישע פאלקםשאםונג געמאכט פאר א חנג א־ן דער קײט פון א גאציאנאל-״דשער װעלט־אנשויזנג, װעלכע האלמ זיך אויף גײםטיקע װעדטן, נ־ט אױף םיזישעד גבורה. אבער דאם גופא װײזט, אז אים האט אינטערעםירט ניט אזוי ח קינםמלעדישע שעפעחשק״ט, װעלכע אנטפלעקם זיך א־ן ח מעשױת און ל־רער םון סאלק װי זײער ד.ױכע מאראל. געװיס האם ער טיף אין הארצן ליב געהאט די שאפונגק םון םאלק. ער האט ח געליבט, סשומ, דערפאר, װײל א םך םון ז״ זײנען אים שטארק געסעלן געװען און וױיל עד איז געװען אלײן א םאלקםטענטש, אבער ער איז, אין משך םון ח לאנגע יארן, װאס ער א־ז געדוען אפגעחפן פון דעם ײחשן םאלקםלעב;, דאך אביםל. פא־גוישט געװארן, אין ער האט אלײן נישט געםילה, אז אין אים שטעקט שוין אױך א שטיק אפאלאגעט, װאס וױל די ערשטע זאך באװײזן דער װעלט, אז טיר ײדן זײנק א הױך-םאחזליש םאלק... אהיקון האט דאס ״חשע פאלקם־ליד און ח ײד־שע פאלקם•־ מעשה געפזנען אין דעם קרײז םון י. ל סרץ מיט א ס־נף־און־צװאנ- צײק־דרײםיק ־אר צוחק. םרץ, חנעזאן, נאםבערג, אבדהם רײזק און אנדערע האבן, פשוט, הנאה געהאט פון אש״נעם פאלקםל" און פון אפאלקס-מעשד״ װעלבע האט אקינםטלערישן װערמ. ח ״חשע ליטעדאטור האט זיך צוגעבאפט צום ײחשן פאלקלאר, וױ עו אקװאל אזן אםםימול פון שאםונג... ביגעדענק נאך וױ הײנט דעם חנעװחק׳טחיעריקן שמייכל, םים װעלכן דער פארשטאד- בענער ה. ד. נאםבערג סלעגט זינגען ״אוי, אליבע צו שםילן איז ניט קײן עװלהחי״ אדער ״ח מעשה איז נאר ניט םרײלעך,*. ראם זײנען לידעד, װעלכע ער האט געד,ערט םון י. ל. כהן און םון אנרעחע בײ פרצן אין הויז. דאס זײנען געװק פאלקםלידער, װעלכע זײנק געזונגען געװארן, װײל זײ זײנק שײנע לידער, נישט נאר נע׳ זאמלט געװאק, וױ לידעד פ־ן פאלק. שםעטער װען. י. ל. בהן איז געװארן אזאמלער, נ'שט בלויז אזינגעד םו; פאלקםלידער, האט ער פאראײניקמ ח בײדע זאכן, (װעגן י. ל. כהנם נײע זאכלונגען ג־ון ח עלטערע ײחשע ליטעראטור איז פאר ח, װעלכע האבן זי געשאפן, געװק נא־ אמיטל, ניט קײן צ־ל אל״ן פאר זיך. דאם א״געגע איז פא־געקימען פים חנד ״חשער פאלקםשאפוגג. א־רע זאמלעד און םארשעד האבן ז־ך גישט אינמערעם־דט מ־ט איר אלײן, נאר מיט עםעם אנדעדש. זײ האבן געװאלט רורך א־ר זק דאם פאלק, אזוי װי די אמאליקע ײחשע שד־יבער האבן מ־ט דער הילף פון דער ״דישער ליטעדאט־ר געזובט אויפצוקלערן ח םאל־ס׳ סאם;. דער ײדישעד םאלקלאחםט אױ יעדק אן עטנא־.־אף, אקול־ טור־היםטאחקער, אפילאלאג — װאם איר װ־לט א־ן רער װעלט, נאר :יט קײן ליבהאבער און פארשער פץ רעם פאלקם-שעפעחשער פאנטאזיע. דעד ײחשער פאלקלא־-זאנו-לעד האט, מיט אנ־ע־ע װערטער, יעדאלט װיסן, װי ח ײחשע מאםע פירט זיך אױף, די זי רענקט און פילט, נ־מ װי זי אנטפלע־ט אידע קינםטלערישע כוהות. איז ראם םאלקםליד, ארער די פאלקם-םעשה, פאר אונזער פאלקלאחםטיק נ־ט געװק קײן ל־ר אין דךן מעשר״ ניט געװען ק״ן פראחקט פדן קאלעקטיװן שאפן, נאר אדאקוטענמ פון רעד ײח׳ שע,־ פאדקםי-סכיבד״ מאטעחאל צו דער געשיכטע פון רעם ־חשן לעבעגפשטײגער. דאם איז דער ײחשעד פאלקלאד געװק דע,־ד,־יב־ט פאר יענע זאמלער, ,דעלכע זײנען געקוטק פון טערב׳א״ראפעלשע קחיזן. פאר ד־ אױ דאפ ײחשע םאלק שוץ לאנג דאך ־־.ידוצ־רט געװארן צו רער געשיכטע פון דעם ײחשן פאלק און אזױ װי קונסט, און אױך םאלקס׳קונםט, אױ מער װי אזאך, װאם האט :עלעבט, זי לעבט אױך איצט, האבן ז״ אין אונזער ״פאלקם׳שאפונג״ נע׳ יג־טעלט רעם טראפ או־ף ״פאלק״, נ־שט אויף ״שאפוננ״. אן אנדער באצלונג צו דער װארט׳ק־נםט פין ח ײדישע מאםן האבן געהאט פארשטײערם םון רער רז־ח׳א״ראפע־שע־ אינטעלינענץ, אשטײנער, איננאץ בערנשטײן, װעלכער האט שו־ן צוחק מיט א פופציק יאר גענומען זאטלק ײרישע שםחכװערטעד. ער האט ליב נעהאט ח הנמד״ ח לעבנם-רערפאחני, די שפראכלעבע שײנ- ק״ט פון ײדי־ג־י נלײכװעדטלעך. זײ ז״נען נעװען פאר איט אן איצר םון פאלדכשאסן, ניט םתם אזוי לינגװיםםיש־היםטאחשע,־ מאטעריאל. און אזו־ האט זיכער געק־קט אויף זײ און אויף אנ- ־־נחי טײלן פול ײרישן פאלקלאד טרדכי סעפקטאד. עד האט געדחקט בערנשט״נם ״שב־חכױע־טער־זאמלונג״ אין זײן ״ד״־יז־פרײנר״. ער איז געװען א״נע־ פץ ח ערשטע, אויב נ־ט רער ערשטער, װעלבער האט אין א־ציקלק אין א״פרופן געװעקט רעם אינטערעם ־צי ײחשעד אין ב־בעד־ ב-א־־גזב־דײטער נדערהויפט א־ן פז־לן* זאלן אונטעק רחק פונפ איצטיקן <נישט נאר ײחשן> קריזים אויפן ב־בעד׳טארק נחנק אזא םין ביבער׳געמײנשאפט, װאם זאל נעבן ח מעגלעכקײט יעדן א״נעט, װאם האט גאר א װעלכע נישט איז ש־ינות צים ײחשן װארמ, צו װעק פאר אװעלכע נישם אױ 3-.4 זלאטעם אחודש אשו־ף צום ײחש; בוך, אשיתף צו דער ״חשער קולטור? ארריא, זאלן זיך װענן דעם ארויםזאנן נישט נאר ח פאר־ לעגער און ביכהענדלער, נאר אױך אסילו - ח שחיבער און לײענער, ר־ ביבליאטעכערם און שול׳טוער. עם א־ז ח העכםטע צײט צו טאן עםעם װ־כטיקם, גח־םעם!