Literarishe bleter · 1931-07-03 · 27 (3.7.1931) · p. Seite 515

זײט 515 ליטעראײשע בלעםער נום. 27 (374) דארםט גאר האבן ק״ין באװייזן. ער האט עם געזדאוםמ א־נטץפיװ. ער זעט אין דעם ײדישן םאלקסמענטשן דעם מענטיטן און נישט דעם טרעגער פין עםעם אן אויםדעחזײלטער ײדישער אידעאלאגיע. אגב קען ער דעם ײדישן םאלקסטענמעזן זײער נאענמ, ער װײם, א• סײ אונטעד זײנע ״דײטשע" קלײדער, סיי אונטער זײן לאנגער קאםאבדע מיטן חםידישן גארטל שלאגט א מענסשלעך האי־•;- א הארץ, װןןם לעבט אוז ליבט. איז ער אוים; געביט *־ן דעם ײרישן שאלקלאר געקומען צו דעם ועלביקן אויםפיר, צו װעלבן עם איז געקוסען די ױנגע ײדישע ליטעראטור׳געשיבטע. װײםן מיר שוי; איצט, אז מיר האבן געהאט אמאײ לינע׳און טאנץ־געזאנגען, נ־שט נאר קלאג־לידער, םונקט אזוי, װי עפ איז שו־ן א־צט ק־ץ םוד גיט, אז מיר האנן מימ הונרערפער ־ארן צוד־ק םארמאגט ראמאנק, נישט נאר רוםר׳סםרים. ״אג־וםנדיק ױ דאזיקע מעש־ות ״ײדישע״, שרײבט ־. ל. בהן א־ן זק ק־דצן. ארײנםיר צו דער זאמדוגג ײדישע םאלקם-מעשײות (״םגקס״, באנד 1, העםט 3, נױ־־א־ק, 8"<1> - האב א־ך בע־ק־ געװאלט שטעלז דעם טראם אויף זײער ײרישעד םארם, םט־ל א־ן נאציאנאלן קאלא־־ט, ניט אםערנדק דערבײ ז״ער א־נטערנאצ־א־ נאלן אםשטאם. און באטש לויטן אינהאלמ זײנען זײ אםשר ניט אזו־ ײד־שלעך, װי מען װאלט דאם געװאלט האבן, ניט אזוי עט־ש׳ רעליגיעז געםארבט, װי א־ן ד• םרומע טעשה׳ב־בלעך ארן מ־םר׳ םםר־ם, וײנען זײ דאך ײדישע םאלקם׳מעשױת,־ פון אן עטנאג,־א׳ ם־שן קוק לבל הדעות״. זײ זײנען ײדישע םאלקם-מעשײות, װיל ײו־ישע באבעם א־ן ײדישע מאמעם האבן זײ דערצײלט און דערצ״לן זײ נאך א־צט אויך אםשד ז״ערע אײניקלעך און ז״עדע ק־נדער. מאנט נ־שט אױס, װאם עס פעלט אין זײ אמאל גומםק״ט און םרומק״ט א־ק װאם עם אױ רעכט, אז אין אוא םיעשהלע, װי ״מײ־ שעלע און שײגדעלע״, זאל ״די רביצין האבן גענומען אמעסער און האט א־ם (מײשעלען) גערךילעט און האט אםגעקאנט דערםון אראםל״. עם איז םארט אײדישע םאלקם׳מעשד,: אנרע,־ע מעשױת, װעלכע י. ל. בהן האט אױםגעזאמלט, ז״נען ניט אזוי אנזרױתדיק און.גועשי, װי ״מײשעלע און שי־נדעלע״, אדער ד־ אלטע, באקאנטע מעשה םיטן בער, װאס האט אײנגעשלונגק די קינדערלעך און װאם ד באבע האט ״געטאבט א־בער זק בײנעלע ביק׳כיק״, אבער אױך ד זײנק ניט ײדישלעך־םרום, און ש. אנ-םקי װאלט נישט געקאנט םיט זײ אילוסצרירן זײן טעזיס װעגן דער אי• דעע םון גײםמיקער גנורד, װעלבע םולט אן ד ײדשע םאלקס־ שאםוננ. אץ ד ײדישע םאלקם׳מעשױת איז דא אםך רוחנױת, ״דש׳ לעכקײט, אנער עם דנק דא אויך גענוג ,,גוץשע״, גענוג גשמױת־ דקע זאבן. דאם זעט םק, װען מען לײענט ױ מעשױת, װעלכע זײ־ נען םאתנעטלעבט געװארן םון י. ל. בהן - ד מעש־ות, װעלבע דנען געזאמלט געװארן דערםאד, װ״ל זײ זײנען םאלקסשאםונגק און ניט ודיל זײ זײנען אן אױםדרוק פון דער ״ײדשער װעלט־ אנשו־־נג״. צװישן ז״ זײנען דא םער אריגינעלע און װינציקער אר־גינעלע, מער ״ײדשע״ און װינציקעד ״ײדשע״ זאבן, אבער אלע ז״נען ז״, אין ױ אויגן םונם זאםלער, י. ל. בהן, װיבטיק נאר או־ף אזו־ םול, או־ף ,דםיל עם אנטםלעקט זיך אין ד דעם פאלקם׳שעפעדשק״ט, אי־ף װיםיל ד שטאמען םונם <קאלעקטיװן> ״װארט־זאגעד״... דער װארט־זאגער-דאם איז אהעלד םון ײדישער םאלקם׳ מעשד״ עם װערט דע־צילמ אין״ דער מעשה װעגן רריי ב־ידיר, װאם אליד״י הנביא האט בײ יעדן םון ד געםרעגט, װאם ער װיל בעםער: די דןזיקע זוםלוננ איו פײל מדן די ײיישע מןלקסמעשײח״ איז נןריװןס •יײס טין ידוק. און אין זיץ ארבעט האט דך אנגעהײבן םילן אטאםלטער אינטע־ רעם: אז אינטערעס צום לד, װאס װערט געשאםן פון םאלק, און צום םאלק װאם שאםט עם. דעד טראם שטײט אויםן מאמענט םון שאםן. דאם װאס אלידל אדער אװעדטל, אםילו אזא, װאם איז אומבאױיטנדיק קאן װערן מאטעדיאל םאוץ עטנאגראף אדער ה־םטאריקער, איז ניט דער עיקר בײ י. ל. בהנען. אױך דאם, װאס מען קאן דך אראםנעמק אמוםר םון עםעם אמעשד, װאם אין איר ליגט באהאלטן אטיםע םאראל, איז ניט װיכטיק םאר אים. וױכט־ק א־ז דער פאקט, װאס דאם איז (אױב דאם איס םאלקסק־נסט. אין קײנער םון אונזעדע םאלקלאו־יסטישע לידער׳זאטלונגק איז ניטא אזא גרויםע צאל עכטע לירישע געזאנגק, װי אץ ד צוױי בענד פאלקסלידער, װעלבע נהן האט פארעםנטלענם אין 1012, און אין דער נ״ער, ניט אזא נארייטנדקער, זאמלונג, װעלכע איז דא נישס לאנג אדויס סון דחק (םעפאראטער אםררוק םון ״םנקס״, באנד 1, ארױםגעגעבן םון אמאםטײל ײװא, נױ־יארק 1030>. בהן זאדלט אזוינע םאלקםלידער, װאם ז״נק לידער, נ־פ גראםי שט־אר״ ער א־ז אבער אויך מקםיד, אז זײ;אלן זײן פאלקס־ לידער, װ>ג־עם ער א־ז םריער װי אלץ אםאלקלאדםט. ער איי א םאלקלאריםט, ניט ק״ן םאלקיסט, װי דאס איז געװק דעו־ פארשטארבענער ש. אנ-םק• און װי דאס ז״נק, װען אפילו אין אביםל אן אגדעד זין, אזעלבע םרומע זאםלעד, ,די א. ליטװין אדער יהודה עלזעט. דער םאלקיסמ שעצמ הו־ך דעם םאלקם־גײםט און דעדםון נעמט זיך זײן ליבע צו ױ םראדוקטן פון דעס םאלקס-שאפן. דער םאלקיסם אידעאלױירט דאם םאלקז און דאם אױ דע־ םקור םון זק שטרענן צו געםונען אין דעם קא־ י׳עקטיװן דענקק און םילן גרױםע מא־אלישע װערטן. דערםון האמ ויך גענוסק דאס װאס אנ-םקי האט אין דעד ײדישער םאלקם־םעשה געעזן נלוױ ױ ײדישע גײםט־ק״מ, דעם ײדישן מסורת־נםש, ױ ״דשע עטיק אנ -םקי האט במעט איעאנצן םארזען ױ ג־ט-דדאקטישע פא־^קם-מעשױח, עד האט געװאוםט *ן ד, אנער ער האט נימ נע־ מאבט םון ד סײן װעזן. ער האט געהאלטן, אז זײ האבן נישט ק״ן .־וארצלען אין דעם ײױשן םאלקם־גײםט. םונקט אװי,װי אנדע־ע האין נישט נעגלוינמ, אז נײ ײק זאלן דן אלטע און עכטע ליבע׳לידער. דאס פאםט ניט םאר ײדן, דאס אױ צו־װעלטלעך, צו עולם־הזהדק. ״דשע םאלקםל־דער און ײױשע םאלקם־מעש־ות טוזן דן לידעד פון ל״דן, מעשױת װעגן לאטעדװאװניקעם, װעגן אלהו הנביא און ענ־ לעבע נײסטיקע רױן. ײזץ זײנען אן אתה־נחרתנו־םאלק א־ן דעד ײדשער םאלקלאר דארף זק אן אתה־נחרתנו-םאלקלאר. אזוי האט געטדאבט דער ״ױשער פאלקיםט. דער ״דשער םאלקלאדיםט - אץ דאם איז י. ל. בהן - טראבט אנדערש. ער װײס אז ױ װיבטיקםטע םאטיװן םון םאלקסשאםונג דנק א־נטערנאצ־אנאל, און עד ינמ׳יםט ניט אוים ײדן םון דעד װעלט־ משםחד,. עד נעטט ניט צו נײ אונז דאס רעבט צו דן יןװתםים אין ־ענעם גרויסן אויםבץט םון מאטיװן און סױזשעטן, װעלכע ג״ע־אן עװישן טעלקעד און לענדער שוין טויזנטער יארן, און ער גיט אונז :־ט קײן באזונדערע םריװילעגיעם. אוינ נײ ד םעלקער, צװישן ״עלכע מיר לענן, דנק שוין לאנג געװען לינע־לידער, דנען ד;עװען, מראכט עד, אויך נײ אונז, און זײ זיעק אױםגעק־מען נאך :אױצײטן, נישט ערשט אינמוטן נײנצנטן *ארהונדערמ, װי עס ־,אבן געװק געםסקנט יענע גוטע און םרומע םאלקלאד׳זאמלער, ׳־עלכע האנן דך נישט געקענט םארשמעלן, אז אונזערע ז״דענע ־גגעלײט און אונזערע בשרע צנועהם זאלן זיך םארגינק צו זאגן ־■־ן צו דנגען, אז ״אליבע צו שםילן איז נישט קק עװלהרײ״. :הן האט וױםנשאםטלעך נאװ־זן ד אלטקײט םון אונזערע;ראטישע םאלקסלידער. אנער ער האט אין דער אםתן נישט נע־