Literarishe bleter · 1931-07-03 · 27 (3.7.1931) · p. Seite 514

ליטערארישע בלעםער נום. 27 (374) ל־יט 514 פאלקם־לעבן און פאלקם־שאפן װועגן י. ל. בהנם נײע זאמלונגען פון פאלקם־לידער און פאלקם ־ מעשיו ס פאלקסשאפונג - אן אינטערעט נישט נאר צו דעם?ןשאל־ק ח־יען לעבנסשטײגער, ױעלנער שפינלמ זיך אין איר אפ, נאר צו א׳ר גופא. סעפקטאר האט דאם נישם געזאגט בםוחש, אבער ער איז געװען צ־פיל פאלקסמענםש, ער איז אלײן צו נאענט געשטאנען צו די קװאלן פון דער ײדישער םאלקםקונםט, אז עד זאל ניט האבן צו זײ ק״ן אינעװײניקפטע שײכומ. אבער די דאזיקע באצגינג א־ז בײ םפעקטארן און ב״ איגנאין נערנשטײנען. אזוי װי בײ א. מ. דיקן, בײ םענדעלען, בײ שלום״ עליבמק, געװען אן. אינטולט־װע, נ־שט קײן באװאוםטז־ניקע. באװאוםטזינ־ק האט מען ביזן אנהײב איצט־קן ־ארהונדעדמ גע׳ קוקט אײם; ײדישן פאלקלאר, אפילו אין מזרח-אײראפע, װי אויף א מיטל צו שטורירן די געשינטע און די םםינאלאגיע פון דעס ײדישן פאלקםלעבן, ניט װי אויף אן אויםדתק פון קאלעקטיװער קינםט. לײענט דעם ארײנםיר פ.־ן מארעק און גינזבות צו דער עדשטער גרויפער זאמלונג םון ײדישע סאלקםלידער. װאם האבן די ארויםגעבער געזונט אין זײ? מאטעריאל םאו־ געשינטע און עמנאגראםיע. ש. אנ-םקי איז װײטער געגאנגען. ער דאט געױאלט םאר- בינדן דעם ײדישן פאלקלאר מיט דער גאנצעד ײױשער גײםטיק״מ. ער האט ד־ ײדישע פאלקסשאםונג געמאנט םאר א רינג אין דער קײט פון א נאציאנאל-ײדישער װעלט-אנשוױנג, װעלנע האלט זיך אויף ג״פטיקע װערטן, ניט אויף פיזישעד גטרה. אבער דאס גופא װײזט, אז אים האט אינטערעסירט ניט אזוי די קינםטלעו״שע שעפערישקײט, װעלנע אנטפלעקט זיך אין די מעשױת און ל־דער םון פאלק װי זײער הוינע מאראל. געװים האט ער טיף א־ן הארצן ליב געהאט ױ שאםונגק םון פאלק. ער האט די געליבמ, סשומ, דערפאר, װײל א םך םון זײ זײנק אים שטארק נעפעלן געװען און װײל עד איז געװען אלײן א פאלקםמענטש, אבער ער איז, אין משך םון ױ לאנגע יארן, װאם ער איז געװק אםגעריםן פון דעם ײױשן םאלקסלעב;, דאך אביםל. פארגוןשט געװארן, אין ער האט אלײן נ־שט געםילט, אז אין אים שםעקט שוין אויך א שטיק אפאלאגעט, װאם וױל ד־ ערשטע זאך באװײזן רער װעלמ, אז מיר ײוק זײנק א הויך־מאראליש םאלק... אתיקון האט דאם ״ױינוע פאלקם׳ליד און ױ ײױשע פאלקס־ מעשד■ געפונעז אין דעם קרײז םון י. ל. פרץ מימ א םינף׳און-צװאנ- ציק-דרײםיק יא־ צוריק. פרין, ױנעזאן, נאמבערג, אב־הם ר״זק און אנדערע האבן, פשוט, הנאה געד,אט פון אשײנעם םאלקסל־־ און פון אפאלקס-מעשד״ װעלנע האט אקינםטלערישן װערמ. ױ ״ױשע ליטעראטור האט זיך צוגענאםט צום ײױשן םאלקלאד, װי צ־ אקװאל און אםטימול םון שאםונג... ניגעדענק נאך וױ הײנט דעם חנעװױק-טרױעדיקן שטײנל, מיט װעלנן דער פארשטאר- בענער ד,. ד. נאמבערג םלעגט זיגגען ״אוי, אליבע צו שםילן א־ז ניט קײן עװלהרײ״ אדער ״די מעשה איז גאר ניט םרײלעך־. דאם זײנען לידער, װעלנע ער האט געד,ערט םון י. ל. נהן און םון אנדערע בײ פרצן אין הויז. דאם זײנען געװק םאלקםלידער, װעלנע זײנען געזונגען געװארן. וזיל זײ ז״נען שײנע לידער, נישט נאר גע- זאמלט נעװארן, װי לידעד סון םאלק. שפעטער װק. י. ל. נהן איז געװארן אזאמלעד,ינישט בלױז אזינגעד םו; פאלקםלידער, האט עד םאראײניקמ ױ בײדע זאנן, ױ עלטערע ״דישע ליטעראטוד א־ז פאר די, װעלנע האבן זי געשאפן, געװען נאד אמיטל, נימ ק״ן ציל אלײן פאר זיך. דאס אײגענע א־ז פאױ״עקימען מ־ט דעד ײדישעד פאלקםשאפונג. אי׳־ע זאטלער און פארשעד האבן זיך נישט א־נטעדעם־דט מ־ט איר אלײן, נאר מיט עפעט אנדעדש. :ײ האבן געװאלט דורך איד זען דאם פאלק אזוי װי די אמאליקע ײױשע ש־־יבער האבן מ־ט דעד הילף פון דעד ״דישער ל־טעראט־ר געזונט אויפצוקלערן ױ ביאלקס׳ מאם;. דער ײדישעד םא־׳קלאױסט איז י.עװען אן עטנאנ״אף, א קול- טוױה־סטאד־קעד, אפ־לאלאג - ױאס איר וױלט א־ן דער װעלט, נאר נ־ט ק־־ן ליבהאבער און םאדשער פ־ן דעס פאלקס־שעפעױשער פאנטאױע. דעד ײױשער סאלקלאר-זאמלער האט, מ־ט אנ־־ע־ע װערמעד, ־עװאלט וױםן, װי די ײד־שע מאסע פ־רט ז־ך אויף, ױי ז־ דענקט און ם־לט, נ־ט ױי ז־ אנטםלעקט א־דע ק־נםטלעױשע נוחות. איז דאס פאלקםליד, אדעד די פאלקם-מעשד״ פאר אוגזעד פאלקלאױסט־ק ניט געױק קײן ליד אין קײן מעשד״ ניט גע,זען קײן פראדוקט פון קאלעקטיװן שאפן, נאד אדאקומענט םון דער ײדי- שעױ פארר־-סנ־בה, מאטעױאל צו דעד געשינטע פ־ן דעס ײױשן לעבענפשטײגער. דאס איז דעד ״ױשעד פאלקלאד געװק דערהױפט פאר יענע זארלער, װעלנע זײנען געקומק םון מערנ-א״דאפעישע קרײזן. פאד ז־• איז דאס ״ױשע םאלק שוין לאנג דאך יעדוצירט געװאדן צו דער געשינטע פון דעם ײד־שן פאלק א־ן אזוי וױ קונסט, און אויך פאלקם-קונסט, איז מער װי אזאך, .לאס האט געלעבט, זי לעבט או־ך א־צט, האבן זײ אין אונזעד ״פאלקם-שאםונג״ גע- :זט אויף ״שאפוגג״.!י^ד״ טראפ אייח ״פאר •->-ו ־יר־, שטע אן אנדעד באצלנג צו דער װארט-ק־נםט פין ױ ײד־שע מאםן האבן געהאט פאדשט״עדם פון דער מזרח-א״ראפע־שער אינטעליגענץ, אשטײגעד, א־גנאין בערנשטײן, װעלנער האט שו־ן צוױק מיט א פופציק יאר גענומעץ זאמלק ײדישע שםױנװערטער. ער האט ליב געהאט ױ חנמד״ ױ לעבנם-דערפאױנג, ױ שפדאנלענע ש׳־ינ״ קײט פון ״דיש־י גלײנװערטלעך. זײ ז״נק געװען פאר אים אן אוצד פון פאלדכשאפן, ניט פתס אזוי לינגװיסטיש-היםטאױשעד מאטער־אל. און אזוי האט לינער געקוקט אויף זײ א־ן אויף אנ־ דעדע טײלן פול ״דישן פאלקלאד מד־ב־ סעפקטאױ. ער האט געדרוקט בעדנשטײנס ״שפױנױע־טער-זאמלונג״ א־ן זײן ״הױז־םר״נד״. ער איז געװען א־נע־ פ־ן ד־ עדשטע, אי־ב נ־ט דעד עדשטעד, װעלנער האט א־ן אדטיקלען א־ן א־יפדופן געדעקט דעם אינטעדעם צו ײד־שעד און ב־נעד׳ פא־שפרײטער (דערהויםט אין פוילן> זאלן אונטעץ דדוק פונס א־צטיקן <נישט נאד ײױשן> ק־יז־ם אויפן ב־נער-מארק גױנק אזא מין ב־נער-געמײנשאפט, װאפ זאל געבן ױ מעגלענקײט ־עדן א־נעס, װאס האט נאד א װעלנע נישט איז שיינות צום ײדישן װארט, עד װערן פאר אװעלנע נישט איז 3-.4 זלאטעס את־דש אשותף עדס ײדישן בוך, אשותף צו דער ײױשער קלטור? אדדבא, זאלן זיך װענן דעם ארויםזאגן נישט נאר די פאר־ לעגער און נונהענדלער, נאר אויך אפ־לו - ױ שד״בער און ל״ענער, ױ ב־בל־אטעעערס און שול-טועד. עס א־ז רי הענסטע צײט צו טאן עפעס װינט־קם, גחיםעסז