Literarishe bleter · 1931-06-26 · 26 (26.6.1931) · p. Seite 506

זײט 506 בלעסער נוע 26 (373) ליסערארישע דער אנשװירך׳ונג םון דעם מארקם־זם. גל״ך ב־ים אױמגאנג מרעםן םיר די אוםאםיעם און איבער די אלע זאלן גײט װייטער די אנט־ װיקלונג םון דער געשיבטע םונם סאציאליזם ביז לענינען בכלל. אט איז דער אױינפיד - די קאלעקציעם םון םוריע, אװען, םדודאן, אט איז ױ בױיטע װיטױנע םון ״קאמוניסט־שן מאניםעםט״ אין יזג שםראכן - אט איז דער עדשטעד אינטערנאציאנאל -- צ.י אלע פאטאקאפיעם םון ױ םראטאקאלן, װאם דער אינםטיטוט כא־ זיצט. - און אט איז ױ םונדאמענטאלע אויעאבע םון דעם ״קא־ פיטאל״ אין 15 שפראכן. און אט זעען מיר נאך אמערקװערדיקע זאך, אט אזױ װי עס זאל םארקערפעק ױ ערשטע שותת םין דעם ״קאמ־נ־םטישן מאני׳ פעםט״ קוקן ברונז ם־ן דער װאנמ אראם םיד םיגירן, װעלכע דאבן אין מאמענט פון דעם אנטשטײן םונם אינסטיטוט מיט ז־ך םארנע־ שטיעלט יענע שװערע רעאקצ־אנערע קראםט, קעגן װעלכער עס א־ז געװען געצילט אט דער מאניםעםט - דאם זײנק ױ ם־גוק םון דעם עסטױיכעד מעטערניך, דעם ם־אנצױז גיזא, דעם תימישן הו־םמ און דעם רוסישן צאר ניקאלאי 1. ױ אויםשטעלונג האט אזוי-אתם לעבעדיק פארקערםערט די אכבטראקט אנגעשױכענע װערטער. סעמיבאר אין װילנע פאר דעם לערער א-ן ל 8 ד ז הןבן זיך נ*שםײערם : גילרן 100 ר״ נ)ל*ר<נק8 . . - 100 א-לושע ק*ן . . . * 100 י. ססעקסןר * 50 ם. גװירצמין ארן ר*םנקי־ 50 ד. וױדמאן . . . 40 - 40 מ. ר*סב*רד . . . - 30 םידםע ע1*יר? און באססער . מ מ*ק$װסק -?5 ק. קאבאקער . ■ 20 ק. קויםפון - 20 *• קױ. 20 מ. עסקין . . . - 20 ם, רוכינעםײן . . - 20 ס$ל$װײ . . . 15 -,נקעלעװ-סש . . . 5 ק*יס*ז . 400 געזעםלם רוי־ך י. לעשססיגסקי, ימישע - 225 געו*סלם דורך ל. ק * נ ע ל, ניזליסםזק . 30 דורך י. ש ס ע ר ן. ק*רסיז-נעיזזע (חויש״זיזןל) 50 חײמן• ײז ש• װינסןו, װל,*ל*װעק . ריסס *רויס ח. ל. סכוזש, *יײסשסײן װיםש, װל**ל*װעק• - 25 נדס . ק. ל. ס כ ו ו ש ענםפעים סי. ש. װ י נ ס ע ר 10 י. ס ר י ר *, *ןססאת . באטטײערוננען ארײנשיק■ א־ן אוןזער רעדאקציע, אדער אויף די םאלננדע אדרעם• : 6 .ומ 141>1קו1ס׳ו\סא,13*31-523^ — 11:>ו)$1י\\ס(>ץ2(צ)>)52 1£ח16ססח(>ס[2 7 [6\\ס>26$21ז0,סח)ו^\ — £!י$1)£)פץ311€2א װזח[ז3ח11ח?5 16)51'*ס1>ץ2 ב־יזײן אויף אלע אוקציאנק און זײן באהאװנט אין אלע קאלעקציעס פ־ן ױ כוקיניםטן. זײ האכן שוין צוגעשטעלט דעם אינסמ־טוט א דאסע אנטיקן. אט האם מען אינז נאװ־זן אםולן און אײנציקן אין דער גאנצעד װעלצ קאמםלעט םון נדאקך כאבעפס בתב־ידן. דאם א־ז בבלל אלץ, װאם עם איז געבליבן גאך באבעםן. דער דאזיקער אוצ־ האט זיך געפונק בײ אײן םױװאטעד םעתאן אין םאױז - דער א־גםםיטוט האט אים אםגעזדבט א־ן אפגי׳דךיפט. אין אינםטיטזט גע־ ב-יגט זיך אױך דער בתב-יר םון רעט ערשטן איבערזעצעד אױף ־־םיש םון קארל מארקם קאםיםאל. ב־• רעם עפטױ־כישן נוחשדאזן טוער העלפערט האט ־ער א־גםט־ט־ט אפגעקײפט 1500 אױג־נאלן, װאם האבן אשײכוה צו ־ער אינגאױשער דעװאלחדע אין יאד 1848. עדשט פיט דױי יאר צוױק *־נען ױ ־יב־ייקאטן פין אט ױ דאקוטענטן פארב,־ע:ט געװאק אין ־ויגער ״ױכטיץיפאלאיך און דער א־נסטיטזט א־ז רער אײנציקער באז־צער פון אט ױ ראדומענטן. דער הױפט־איצד פזן דעס ארכ־װ ז״נק די. אױג־נאלן פזן דארקס און ענגעלם בױװ. דער א־נםט־טוט באארבעט, שטעלט איצט א־יף ױ בריװ, באפױיענױק זיך פון ־־ קיצ־ױם. םונאגדערש־םױרן ױ ־אזיקע בױװ איז גאר נ־ם אזוי ל־יבט. אץ ־עם אינםטיטיט זײנק פא־אן קענער פון מארקםן, אין א״ך קקער םון מא־קם האגטשױםט. ־אם איז, אגב, אגתיםע םפעצ־אליטעמ. מארקם אלײן האט אפט־ ראל ניט געקענט איבעדלײענען ז״ן געשריםטש. אײנמא-1 האמ ער גע- שר־בן צו עננעלםן: ״איך בין קראנק געױא־ן או־ף די אויגן. איך בין אלײן שזלתק א־ן תם, ודיל א־ך האב תרכגעלײענט מײנע נא- ט־צן. דאמ אלין האב איך צ־ םא־דאגקען מיץ ״שײנעם״ בתג״. און אט זיצט א פונאנדערשיםרירעתן, באדאםנט מימ א פא־גדעסעו־-גלאז אין שטעלמ אױף יעדע קאמא בײ מא־קמן. ת שװערקײט םון דער ראזיקער ארבעס שטעקם נאך אין דעמ, דאם מארקם םלעגט שױיבן זײנע כריװ גלײכצײטיק אין עםלעכע שםראבן. אםילו א־ן אײן זאץ קא־ מען פרעםן עגגלישע, דײטשישע און םראנציזישע װערטער. אץ זײן באתםטי בריװ צ מיבאילאװםקץ בראקט ער ארײן אין רעם דײטשישן םעקםט תסישע זאצן, געשתבן מיט דרוק-אות־ות. דאם דערקלעדט זיך רעדמיט, װאם מארקם האמ זיך נעשטעלט בלו־ז אײן אױפגאנע - װי אױםדתקלעכעד צז אנמפלעקן זײן גע- דאנק - עד האט נים געהאלטן, אז װערמעו־ זײנען צליב דעם, בױ צ באהאלטן דעם געדאנק. און אט נעמט ער פון דעם אינטעד- :אצאנאלן װערטער-אוצד יענע װערטער, װעלכע קאנען אמבולטםמ;, אסגענױטטן איבערגעבן זיץ געדאנק. פון יעדער שסראך נעמט ער ״ אמבעטפן אגגענומענע טערסינק, ױ געלונגענםטע פראזן. או, אמ ױ בױװ־אױרך־סטאציעם ױ מאזא־שע םארקם אדגי־;אלן םוז כען דאס םונאנדעדשיםרירן אין דעס אינםטיטוט. . איצט װעלן מיר איבערג־ץ צ דעמ לעצטן ט״ל פון דעם א־נ- םפיטוט - צ דער אױמשטעלוגג. ױ באשמענדיקע אױםשטעלוגג פ־ן דעם מארקם־א־ן ענגעלס איגםטיטוט נעפינפ זיך אין דעפ בנין םון דער געװעזענער שמשוקיני־ שער גאלעױע. כיר האבן דא פאר דך ױ אנשוילעכע געש־כטע םון ־עם מארדס־זם, אן אוימגענומעדירטע, מים דערקלעדונגען. די דא־ ז־קע אוימשמעלו:; האבן שו־ן באזוכט צענדליקער מויזנטער םענטש;. רא געפינען ריר דאס װעדטפולםםע, װאס געםינט זיך א־ן דעם א־נ- מטימ־מם ארכ־ד. רא געפינק מיר ױ אלע דאקומענטן, װאם האבן אש״בות צ מארקם ב־אגרזמ־ע, אלע םאטאגראפ־עם. דאם אלץ א־ז קו־ם-כל אױסגערעכנט צ געק דעם באזובער אםול בילד פון