Literarishe bleter · 1931-06-26 · 26 (26.6.1931) · p. Seite 500

ליםעחרישע בלעטעד נוס. 26(373) זייט ססצ שרינן געװארן. צו של׳ום איז אױעעיןלינן געודאק א קאמישעט םאר דער ײדישעד ענציקלאםעריע, אץ ודעל׳כן עם דינק ארײן ן>נ׳ געזעענע שױיבער און נלל׳טוער. ד־ ײױשע סרעםע אין אמעריקע האט נמ¥ ז״ער װאדעם אױםגענומען דעם פלאן װעגן דער ענציקלאםעױע. אויך דער קאנ- ג־עם םון ארבעמער׳רינג אין װאשינגםאן הןם נאשלאסן צו א־נ• םערשסיצץ ױ גרויסע ײױשע קילםור-אןנשערנעכויע. צ,י דער קאנםעדענץ זײנען אנגעקומען א ױי באגױשוננק םון אײדאםע. צװישן אנדעדע אױך םון פראםעםאר שמעון ח־ננאװ אק תם סאצ־אל־םמישן םירער עה־ארד בעתשםײן. פראפ דוננאח־ טע- לעגראםירט: ״איך באגריס הערצלעך ױ קאנשערענץ, װעלכע גײט מיט- בו־ען ראב גרױםע קולכצר-װערק. איך נץ גליקלעך, װאס ױ ײױ- שע געזעלשאםטלעכקײט האט םארנ־נק ױ אלגעטיינע ענציקלא• פעױע אין ײױש מיט מיץ נאמען. איך וױנטש נעםטן דערםאלג״. אין דער מעלעגראםע פון עדוארד בערנשםײן װערם גע■ זאגט: ״מיט א נאװנדערעד צוםרידנהײט האב איך זיך דערװאוםט, אז דער דובנאװ-םאנד האט באשלאםן ארױםצוגעבן אן אלגעםײנע ענציקלאםעוײע אין ײױש. דאס אלגעמײנע װיסן װעט מיםהעלםן דעם גײםטיקן אױםשטײג םון ױ אדנעטענדע קןלאםן. איך וױנטש א״ך פרוכטבארן דערסאלג או־ן נין געק מיםצוארבעםן־־. עם זײנק אויך אנגעקומען טעלעגו־אמעס םק ױ נאקאנטע ײױשע שױםטשטעדער א־ן בלל-טוער: ר. אבראמאודטש, ד־־ר ל. בראססאן, ד־־ר יליזם בױצקיכ בן-אױר, ד־ר מ. װישניצער, יעקכ לעשצ־נסקי, און נג םײנל־ב. ב. צ. גאלדנעת, דער רעדאקטאר םון נױ-יארקער ״טאג״, שדײבמ װעגן דער קאנפערענץ צװישן אנדעק: ״זײנען דך צונױסגעקומען דעלעגאטן םון צענטראלע ײױשע קע־פעדשאםמן און םתם קילטור-טוער און שרײנער און מען האט גערעד־ט - און צוגעזאגט נעלט - םאר א ײדישער ענצ־קלאפעױע• איך געדענק ױ חנלי-לדה סון דעם ײױשן װיםנשאםטלעכן א־נסטיטוט. איך סוז נאך האבן ב״ דך ױ לאנגע נריװ, װאם נחום שמיף סלעגמ שיקן א־ן מונפערן און - אוז - גיט קריגן קײן ענטסעד. י ו! ״ י ןיו \ איך געדענק אויך, װי מען האט דך דעםאלט געױסן אי׳ בעק בנח־ און װי אײנעד םלעגט דױיען מוט דער נאז או־סן צוױיטז: אויך מ־ר א װיםנשאםטלער! א שײנער וױםנשאםטלעכער אינםטיטוט דיט אזױנע םראסעפאק! אבער יענע לײט אין בערלין און א־ן װילנע האנן נ־ם נע׳ רוט און געטאן, און הײנט האנן זײ א שײנעם װערדיקן ודםנ- שאב&לעכן א־נםטיטוט. און ױ ײדישע װיםנשאסטלער האנן זיך אוים־.עלערנט ניט צו קר־מען מיט ױ נעז און אבטן אי דך, א־ יענעם. דאם אײנענע, װעט אױך דץ מ־ם דער ענציקלאטעױע. רער- וױיל דדײמ מען נאך מימ ױ נעז און סען ק־ועטשט מ־ט די םלײצעג^ י אבער עס װעט אר־יםג״ן איץ באנד און א צװײטעד און םען װעט זען, אז םיװאקסט טאקע אן ענציקלאפעדיע אױף ״ױש, א־ן מען װעמ אויך אײנזק, אז אט ױ םענםשן, אױף װעמען מען האט געדױיט ױ נעז, האבן געשאםן אן ענציקלאפעױע, װאס שטײט נ־ט נ־דעױקער םון אנדערע ענציקלאפעדיעם אין אנדערע שפראנן. איך גלױנ אין דער ענציקלאסעױע־־. י י א. 3. פעױע אױף ײױש (״ליננ נלעמעד״ נומ. 3 1931> און דערנאך געגעבן דעם םולן בא־ינמ װעגן דער בערל־נעד ענציקלאפעדיע׳ באדאטונג (״ליט. נל.־־ 1931 , נומ. 9>. ױ םרײנט סון ײדישן װארט װעלן 'יאיצט מים גו־וים םרײד או־סנעמק ױ יױעד״ אז ױ ״ױשע אמעױקע האט באשלאםן מ־ט- צוהעלםן ױ דעאלץ־רונג םון אט דער בידסער קולטור׳װיםנשאםט- לעבעד אונטערנעמונג. װי נאקאנם, א־ז א־ן שלית־ת םון דעם דובנאװ-קאמיטעט בײם ־װא, װאס םאדנעמט דך מיט ױ ענינים סון דעד ײױשעד ענציקלאםעױע, ארויסנעםאק קק אמעױקע ד״ר גער׳ געל. אין ױ אמעױקאנער ײױשע צ־יטונגען :עםינען מ־ר איצט באריבטן װעגן דער דערםאלגרײבעד א־בעט סון נ. געתעל. עס א־ז צונױסגעףוסן א קאנםעדענץ םאר דער ײױשע־ קצ־קלא■ פעדיע, צו װעלכער עם ז״נק געקוםק א 150 דעלעגאטן און געםט, שױםםשטעלער און בלל-טוער, צודשן זײ םא־טרעטער פון שלום-עליבם-םאלקם-א־נםטיטוט, םון לערער-פארבאנד, םון א־נעטע־- רינג, םון נאצ־אנאלן ארנעטער-םארבאנד, םון דער גדויםעד אמאל- גאמײטעד-װניאן, סון דעד ײד־שעד מעױצ־נ־שער געזעלשאפבק םון דער םטודענטן-ליגע, און םון פ־ל צװײגן פון א־בעטער-ױנג, פין ױ ײױשע םאלקם-שולן, פ־ן דער טעאטער-ל־נד.אבעד-;עזעלשאפט, פון לערעד-סעמינאר, םון ב־אל־םטאקעד צענטעד און פ־ן אנדערע א־גאניזאציעם א־ן נאםען פ־ן איניצ־אטיװ-קאמיטעט האט ױ קאנםעדענ־ן גע- עפנט ד״ר א. מוקדוני א־ן האט םאדגעשטעלט דעם םארז־צער, דוד םינסק־. דאב ערשטע װארט האט באקומען דער באקאנטער געלערנפעד, אלעקמאנדער הארקאװי, װעלכער האט גענעבן אן אל- געמ״נעכ איבערבל־ק איבעד דער אנטוױקלונג 'םון דער ״ױשער שםראך און דער ײױשער קולט־ר, און האט באטאנט ױ נאױיטונג סוי א ײױשער ענציקלאפעױע. דעפ הזיפם-רעסעראט האט געהאלטן ד״ר נ. גערגעל, װעלבער האט באטײנדעט ױ נױטװענױקײמ םון אן ענציקלאםעױע א־ן ־עד ײױשער שפראך, סאד ײדישע שרי־בעד, בלל-םוער, און גאנ׳ן בא׳ זונדערם םאר דעמ נײעמ דור, װאמ װעדט דעדצױגן א־ן דער ײד־שער שול. ריר געתעל האמ זיך אפגעשטעלט או־פן באראקטער א־ן םלאן םון דער ענציקלאםעױע א־ן האט םאדענױקט מ־ט אן אםעל צו אלע פ־ײגט סון דעד ײױשער ק־לטור צװצוטראגן צײגל צו דעס גרו־םן קולמיר-נני;. עס האנן דאן גערעדט.- ד״ר י. שאצקי - םון דעם ײױשן װיםנשאםמלעבן אינמפ־טוט, ד״ר א. קאראלנ־ק — םון י. ל. פר־ן׳ םאדאײן, נב עלקין - פ־ן דער ײױשער ק־למור<עזעלשאפמ, ל. ס־גאד - סון נאציאנאלן אדנעטעד-םארנאנד, *. קןעםל־אק - פ־ן א־נעפעד-ױננ, פ באנטש־ק ־. ם־שמאן און אנדערע. אלע רעד נעד האנן באגריםט דעמ באשלום פ־ן דובנאװ-קאמ־מעט ארויםצו׳ געבן ױ ײױשע ענצ־קלאפע־יע, און האבן דעדקלעדט ױעד ג־ײט- קײט מיטצוהעלסן דעד אקצ־ע סאד דער ענצ־קלאםעױע. לויט דעם םא־שלאג פון דעם רעזאלוציע-קאמיטעט, א־ן װעלבן עם א־ז ארײן: נ. צ. גאלרבעת, א. הארקאװי, א. ל־םװאק ד״ד א. מוקדונ־ און ד״ר א. קאדאלניק, איז אנגענוםעץ געװארן א דעקלאראציע, א־ן ,־ז־עלבער עם װערט אקצעפט־דט דעד סלאן א־ז־פ־ צוגענן ױ ענצײקלאפעדיע אין ײדיש און אלע ײק אין אמעדיקע װערן גערוםן צו פאדז־בעק דעם דעדםאלג םון דעד גרדסער ק־לי- כוד-אונטערנעמתג. א״ניקע אנװעזגױקע םארטרעטעד םון ארגאניזאציעמ און געםם האבן זיך םארשױבן אלם אקצײאנעק םון דער ײױשעד ענציקלא- םעױע. א םומע פון צװ״-און-צװאנציק הונדערט דאלער איז םאר-