Literarishe bleter · 1931-06-26 · 26 (26.6.1931) · p. Seite 499

ליטערארישע בלעםער נום. 26 (373) זײט 499 נער לימעראטור-םראנך (ד״ה ״אין אומרד נאנד צוזיס. אנעד אויך װעכן זײן צ־ײ־מל יא;־ ״אין אוםרו״ מוז מ־טה ליט• וואקאװ אויםן זזטן יאד םון דין קאמוניםטישן םאדט״-מטאז־ט <ער נאריםט זיך, אגב, אז נישט געקוקט אויף דעם, װאס עד איז אױ־ן אין דער קאמוניממישעד םאדטײ ערשט אין £1י1 - האט מען איב ראך פאדרעבנט דעם פארט״־םטאוש, אנה״בנדיק פונם יאד 19-0...)" מוי ל. ל־טװאקאװ זיך מודה זײן, אז אפ־לו אין זײן ג-טן יאנד ״אין אומדו״ (דערשינק א־נם יא־ ח<-19) - ״נײען א,~ין א ד״ ארט־קלען *װעגן א. װ״טעין, װעגן אלמאנאך ״א״גענם״, װעגן נם־דן, װענן ש״ע א״אנד), װאם ז״נק אנגעשדיבן פאד מ״ן אדײנטדעטן אין דעד אלק״םגב). איז כײז נאד װאם דעדשינענעם בוך ״אויף צװ״ פראנטץ״ דעדקלער איך, םארװאם איך האב געפונען פא־ מעגלעך א״נצושליבן די דאזיקע ארטיקלען מיט געװיםע ענדעתנגען אין א קאמוניםמישעד אדטיקלען-זאכלונג. איך װײז אבער דאדט אויך אן, אז אין אזעלבע אדט־קלען, װי מען זאל ז״ דערנאך נ־ט א־בערדעדאגירן - מוזן דאך אומבאמערקט םאדבל״בן *־אזעאלאגישע ״חדימענטן״, װאם קאנען א־״נברענגען א־ן טעות״. און אײנעד םון די םאמע;יעםערלעבםמע מענשעװיםטישע ״רו דימענטן״ א־ז געװק <און םאדבליין) ב״ ליטװאקאװן זײן גלויבן א־ן דיבטערישן ״רוה הקודש״... ״אין דער אמתן - מענהט איצט ליטװאקאװ - איז דאם אפילו דאן נ־שט געװען מ״ן שטאנדפונקט און נאך פדיעד א־ז מ־ד או־ם געקומען נ־שט אײן מאל םײ א־ן דום־ש, ם״ א־ן ״ד־ש אדו־םטדעטן קעגן דעד הערשאםט םונם ד־בטעד־שן .׳חח הקודש־־, אבעד א־ן דעם געגעבענעם םאל האט זיך ב״ מ־ד דאך בא־ומען אםלאנטעד א־ן די כאראקטעדיםטיק, װאם איך גיב דא דעם שאםונגם-םראצ־עם ב״ מענדעלען, שלוכ-עליכעמען אאז־־װ איז ניט קײן ריבטיקע.־, זי װידערשםעניקט די ־םודות םון דער מארקם־סט־שע־ ליטעראטוד-קענמעניש״ <זע ״עמעם״ םון 9?טן מאי>. אין זײנע לעצטע על-חמא-אדטיקלען אין ״עמעם״ םאדנעמט ז־ך ל־טװאקאװ נ־שט נאר מיטן דעמאםקירן זיך גוםא, נאד א־־ך - און טאקע דער עיקר - מ־טן דעמאסקירן ױ ״רו־־מענט״-און טא לענטלאזע אנגױיםער ז״נע. ער מ״נט ־1יטװאקאװ, אז דעד גאנצעד ״קארל־קאװעד ארטעלי־, װאם האט ז־ך ארגאנ־ז־רט קעגן א־ם, םאדנעמט זיך םוף-׳בל ם־־־ נישט מער, װ־ מיטן ״םארקו־פן חמץ צ־ ־ער בונױשער ״םאלקם־ צ״טונג״. אבעד, קאנטיק דעד ו־דיבע־ אנט־־^־טװאקאװ-״ארטעל״ האט לעצטנם אונטעתעמראגן אב־םל ״חמ־ן״ א־־ך אפילו צו דעד א״• נענעד הײמישעד ״ם־אװ־א״, װאו ױ .־עדאקצ־ע םון ״עמעם״ (װ־דער אמאל ליטװאקאװ) װעדט אטאק־דט םא־ א־ד ״נישט ריכטיקעד און שעדלעכער אײנשטעל־ני״ בנוגע דעד ״ױשער א־בערװאו־ע״ חנג, דרוקנױק דעם ״אםארטוניםטישן״ אדט־קל םון א״נעם אקאנ טאר, װעמען ױ רעד. םון ״עמעם״ האט נאך אדו־םגעגעבן םמ־כה... <וע ,םראװדא״ םון 8יטן מאי). םון רער ליטעראםור קלארער םארמולירן ױער שטעלונג צו דעם קאמף מיט ױ אםשם־גלונגען םון דעם רעבטן אםארטוניזם, נאצ־אנאל- אםארטוניזם און א־דעאליםטישן מענשעװיזם א־ן דער ״ױשעד לי- טעראמור םדן םסם״ר״ זקירצעד געואגט - צו דער ״ליטװאקאװ- שטשינע״). עד באן - ױ אטאקעס קעגן ליטװאקאװן מצ־ ־־ הדבט-־דע- םרעזענםאנטן םון דער ״מינםקער״ שיטה. אבער אויך ױ ״כארקאװער״ שיטה <די אוק־אינ־שע) א־ז לעצמנם געיומען צום װארט בײ דער ״לעצטער אנטשײדענער שלאבט״, קעגן דער ליטװאקאװשטשינע. עם איז גענוג צו ברענגען א״ניקע קורצע צ־טאטן םון ד־ גאנ־ן לאנגע דעבאטן אויף דעד צװײטער אלאוקרא־נישעד קאנםעדענ־ן םון ױ ״דישע םראלעטאױשע שרײבער. ח״ס גילדין ד.אט נעהאמערם: ״מיר האבן אויך טענות צזם חי ליטװאקאװ, םארװאם ער שװײגט װעגן ז״נע אידעאלאגישע םעלערן. צי זאגט ער ז־ך אם פון זײ? דאס שװײגן זײנם ברענגט דאך דערצו, אז די ױגנט װערט דערצויגן או־ף ױ נ־טי־מארלסיסטישע קאנצעםציעס, װאם געם־נען זיך א־ן ז־ן בוך ״אומח״ און אין זײן בוך װעגן דעם קאמער-טעאטער״ <זע ״שטעק״ נומעד 107 םון סזטן מאי). און א־ינער אװאראב״טשיק האט ם״עדלעך געמאלדן.• ״די איבעטעד באמראכטן ליטװאקאװם בוך ״אין אומדו״, װ• א,־עכטן אפנײג. חי ליםװאקאװ דארף דך ענעדגיש אפזאגן פון אט דעם בוך:״ <זע שטעוץ נום. 106). אזוי ארים איז משה ליטװאקאװ טאקע געצװאונגק געװען ״ז־ך ענערגיש אפצוזאגן״ םון זײן עדשטן בוך ״אומרו״, װי בכלל קלאפן זיך עםנםלעך על חםא אױף ױ שםאלטן םון זײן אײגענעם ״עמעס ... װעגן זײן עדשםן בוך ״אומרו״ ש־־יבט ליטװאקאװ (״עמעם״ םון 21םן מאי) אז, - ״װי ם־װײזט דך אחימ װערט דער עדשטער <באנד) ״אין אומרו״ באנוצט אין לעק-אנשטאלטן. שטײט ױ אוים־ גאנע נ־ט נאר מעכאניש דאם ביכל אדוימװנעמען םון געבחיך, נאר אויך אױםצוקלעק ױ שעדלעבקײט םון דעם ביכל. אז דאם בוך װערט נאך באנוצט אץ לעדנאנשטאלטן, האב א־ך, צום באדױערן, זיך דערװאוםט ערשט מיט איאר צװײ צוױק און איך האנ אץ מיץ קורס איבער ליטעדאטוד אין דער ײױשער אפטײלונג םונם מאסקװער םעדאנאגישן אינםטיטוט געװיז־מעט ױ לעצטע פאר יאר םפעציעלע איבעטן מיט ױ צוהערער, בדי אויםצודעקן די שעדלעכקײט םון דעם ערשטן באנד, אבער אין דעד פרעסע האב איך אזא ארבעט נאך נישט געטאן און איך האב עם נעדארפט טאי נאך דערפאר, װאם נישט נאר איך בין דעד אױ- טאר םינם דאזיקן נוך, נאר אויך דערםאר, װאס דאם בוך טראגט דעם זעלבן נאמען, װי דאם נוך םון מײן קאמוניםטישן פעריאד אי- די ײדישע אמעריקע פאר דער ײדישער ענציקלאפעדיע מעט געװען דעם םינפ־אױקן ־וביל״ פו; דעם ײ״ישן .װיםנשאםט- לעכן אינםט־טוט, איז םאדעםנטלעבט :עװען אן ארט־קל םון נחז־ז מ״דל א. נ. ״שו־ן צ״ט צו שאםן א ״ד־שע ענצ״קי׳אפעד־ע״ (״ל־ט. בל.״ 1930 נוש 13). שפעטעד האבן מיד םאו־עפנטלעבט ױ םא־ האנדלזננען אײף דעד םלענאד-ז־צזנג פן דע־ צ״ענטדאל״םאדײאלטדנג םון ־װא .װעגן דע־ ענצ־קלאםע־יע. א־ן ־ ״ל־ט. בלעטע־״ האבן מ־ד אםגעדחקט דעם םרא־עקט םון מ־טד שאל־ט כ,ץ א ענצ־קלא ױ לײענעד םון ױ ״ליטעדאד־שע בלעטעד״ האבן געדאט ױ מעגלעכקײמ נאכצוםאלגן דעם גאנצן גאנג םון דעם ענצ־קלא׳ םעױע-פרא־עקט, - אנגעהויבן פ־ן זײנע עדשטע שױמ ביז דעד גרױסער ענציקלאסעױע-באראט־נג אין בערלן, ארף װעלבע־ םיאיז באשלאסן געװארן צוצוטרעטן אח־םצוגעבן די ענצקלאפעדיע אי; ײדיש. אין ״ל־טעדאר־שע בלעטער״, א־ן נומעד, װאם א־ז געװיד-