Literarishe bleter · 1931-06-26 · 26 (26.6.1931) · p. Seite 496

לימערארישע בלעטער נוט. 26 (373) זײט 496 דינען אדם מיטל פאר אינםזךסאטיװער ל־טעראטז־ לענעדיקע און שטארקע דיטעראםדר קען אבער נעשאסן װעדץ;א־ אין א •צ£־אך, װאם א־ז לעבעדיק, םײ אין דער ה״פ, ס־י אין ,לארשטאמ און אין פעלד און נישט נאר אין בית-מדדש און אין ישינה. אזוי זיינען אױסכעקימען פיל שדײבער יידישע, גרעסערע און קלענעדע, ראנ האבן אםשד ליב העברעןש, אבער װעמעם ליטערארישער טא• לענט האט .נעםונען אן אויםדרוק נאר אין דער לעבעדיקע״ ״די- שער שפ־אך. ״ד־ש האט נעהאט פיל שונא־ם, די שטארקםטע אפשר פון ז״ - די העב־ע־םטן. איך װ־ל מיך נישט א־יינלנאזן א־ן דער מחלזקת, צי ״ױש אדער העברעלש זאל אנטװיקלט װערן אלם ד־ נאציאנאדע שסראך. דאם או־סלעבן פין העברעיש אלם א מא- דערנע שפראך, רער אויפקום פון דער נעאהעברעלשער ליטערא- טור און דאם אנטשט״ן פ־ן א העברעשער קילטדר א־ן פאלעם מינע האט מיך, אלס א פארשעד סון שפראכן און קילטוק אי- בערראשט. כאטש אין ה״נטיקן אװנט נייט אונז אן די העברעלשע שפראך נאר אױף אזױסיל, אויף װיפיל זי האט א ש״כית צו דעד ״דישער שפראך, כאטש - װי א־ך האב שױן נעזאנט םריער - אז איך ודל מיך נ־שט מישן אין דער מתלזקת ״דיש-העבדעלש־, װיל איך טיך דאך דערלויבן צו ם״ן פדיערדיקעו־ פילאלאנישער טעזע םדםיף צו ז״ן נאך איינע; ק״ן שפראך נעװינט נישט דער- פון, װאם זי ח״ל אונטערדריקן א צװייטע. איך וועל דער־בער מ־ר דערלויבן פאדצוליינן ױ קעמםנדיקע צודם אזא *־■םױעג:.אנטװיקלט ב״דע שס־אכן איינע לעבן דער אנדערער. נעמט א״נער םון דעם אנדערן דאם געםטע, *זאם די שפראך סארמאגט, .־עםםעק־ ט־רמ א״נער דעם אנדערן און לערנט דך איינער דעם אנדעדן צו ליבן. אױב דאם װעט נישט ז״ן, װעט דער ״ד בל״בן צע- ט״לט. עס האט שוין אמאל נעזאנט דער, װאם איז נעבויק נע- .לאדן א ״ד און האט גענדינדעט דאם קר־םטנטום: א ד.״ז, וואם א־ז צעט״לט צורשן זיך, קק נישט עקסיםטירן. איך האב שוין צונענ־מען ב״ אייך צום־ל צ״ט און איך װיל מער נישט אפהאלטן דעם ה׳ ראװ־טש פון א״ך, דאך װ־ל איך נאך זאנן א פא־ װערטעוי: אדם נישט ק״ן ״ד, װעלבער איז אבעד, א־ן דן םון ױ װ־ערטעד םון דעם אלטן רד־מישן שר״בער ״ניהיל ה־םאנ־ א מע אליענום ם־טא״, םאראינמערעםירט אק אלע מענטש- לעכע קולמורעלע דעתר״כ־נגען, אין װאם םאר א שםראך און ב- װעלכן םאלק דאם זאל נישט ז״ן, אפעל־ר איך צו יידן: ניט ױ ניט-״דן א נרעםעדע םענלעכק״ט צוצוק־מען צו ׳ױ גהױםע אוצרות פון דער ״ױשער ליטעראטור א־ן ק־לטור, אט דער ל־טעראטור םון דעם אלטן העברעעד-םאלק, ,דאם װאקםט און אנטװ־קלט דך ב״ם ה״נט־קן טאנ. אלט-העברעלש האמ געגעבן דער װעלט א קדלבזור און א רעליגיע, װאס נתיםע ט״לן דערםק ז״נען אויםגענוטק נעװארן פון דער דךםטלעכעד װעלט אין מערב-א״,־אםע און רער מחמדנישער װעלט אין נאענטן מזרח. זאל ר נ״ע ״רשע שפראך און קולטור ק־מען און א־יםא־בן אן ענלעכן א״נםלום אױף דער װעלט אין צװאנצ־קםטן יא־ה־נדערט און. װ״טער. קװעטשט נ־שם מיט ר פלײצעס און ז>בט -נ־שט, אז דאס ז״נען משפחה-זאכן א־ן אז איר צװייסלט, אױב רער נישט-ײר א־ז םאראינטערעם־רט א־ן דעפ איר װעט זאין, אז דעו־ נישט-״ד האט סארטר־בן דעם ״דן אין געטא, און אז ער, דער נישט-״ד, איז נעװעזן דער נוחם םא־ דעד אפנעזונדערטק״ט םוןי דער ״דישער קילטור. און נעזעלשאפט, װאס מיר אבסעחדק עס ב״ם היינמ־קן.טאג. אננעםענױק אויף א מיגוט, אז ױ באהױפטונג איז -טאקע א רינגייקזג איז דאך אבעי דאס געטא שדן מע־ נישטא דטח שמה ־זאל ז־־װעקמ און דאם בעסטע״ פאו־ דעם ״רןי ה״נט׳אץ זיךצו באפו״יען םון דעם געטא♦ ג״םמ און סשוט םארגעסן יענע ז״דעם, װעל*ע האבן י פארשםארט א״ערע ז״דעס אין געטא. איך בין אינערצייגט, אז איר דארםט פעלקער םון רער געש־כטע. פאר מ־ר אזו־ װ״ט א־נטעיעסאנמ, אז א־ך האכ מיך דאך אנטשלאםן צו ק־מען ה״נם אװנט און ־צו רעדצ״לן, װאם עם טראכט װענן ״ױש א פ־לאלאנ, װאם;״ט צז צ־ ד־ א־ע םראנן גאר פון א באדנדערן שטאנדפונקט. דער או־פקום פון ״ױש, םון דער שפראך און פון ־זע־ ליטע- ראטור, א־ז איננאגצן אנדערש םון רער העב־ע־שער קולטור. מען מח עם רער־בער באטראכטן וױ אמערקװ״דיקן קלמרעלן פענאמען פץ תר א־צטיקער צ״ט.לכתחילה א־ד־ם-ד״טשער ־־אלעקם נם־ל פון די פאנעטישע, נראטאט־קאלישע און לעקס־קאלאנ־שע א״ננשאפטן ם־ן ״ױש װערן אפט פאלש באטראכט אלם עלערענםן פון שלאװישער אםתן א־ן רער אבער ז״נען אד״־נ:, ארער העברעלשער אפשט , א־ז ױאלעקט> -־״טשן הויך =ז םיז כא־אקםער־סטישע עלעמענ: יטשע *ן ר• ־י שפ.־אך 1 ־ געלארן ער אבער מיט רער צ״ט ״ק׳ ■<** ■<* •4**4444414• -*• ן <״*׳ ױם-שפראך די ה ״רן, אזוי ,יױ עננל־ש א־ז צול־ב איז ראם נעשען •1 1 ־אנצױדשע װ־ פדאנצוידש פון ױ פ: שון יענער צ״ט אין ־ האבן עדע ארא= דעם, װ״ל העברע־ש און געדאג־ או־פגעהערט צו עקסיםטירן אלס לעבעױקע שםדאבן און לײנען געבל־בן בלױז ױ שפדאכן םון שול און סודדד. אבער װעז ױ שפראך עװאק ־ צ״ט ני דער נױמ ױאלעקט א־ז ראזיקער דער שפראך פון ד יי י נאר או־ אלי׳ין, ד״ דײטעןע נאר םון נישט ליט־׳ג נא- פילן, רוסלאנר, א־ן דאפעייצן ײדנ מזרח־איי :אעצן ננאנצן גע׳ ז־ך א־ שפראך רעד ער כאדאקטער פון , האט־ די ל־ציע א־ן ,װאד,א- ק, ם־ העברעלזםז ס־ל ד־ער א־״ננענומק א,־ן האט ביטן .ין איז אר־ ננען, א םארנל״כו •; ױ <.־; א אין א־ױאם : ־ װי או־ך בולא־ ••444*4444 ־ ״־* ׳־*1 סון ז״ן :נעצן נרע ״ט איבער ױ;װאקסן װ בערנ׳ דעם מלדה- וך פא״ יג נאציאנאלער *צ&רא רערהויבן צי : האט דך ידיט א־ב א*,;ן פאי־ *ינדעראמר :אצ ז ׳ז*צ ד , װ״ל העברע אײ־אפעליצן ״ד;עהערט צו עקס־םט־רן װ־ א פאלקס׳שפ,־אך. מען קען עס אפ־ל־ דערםון דױננען, װאם אין ה־ר איז ר־ אונמערר־בטס-שפ־אך אפ־לו פאר העב־ע־ש געװעזן: ״רש. ־אם ״ױשע ק־נר האט ז־ך פונקט אזז־;עמוטשעט מיט ־עם לערנען העכדעיש. װ־ דאם עננל־שע קינר מ־טשעט ױך סיט לאט־ינ־ש און נריכיש. עם איז א־נטערעסאנט -ע= ״ער װ־ט םון : שק ז הױנט א־ז -ד־עז, װאב צו באמערקן, אז ב-יל ד־טש, :אטש נט אלם באציע װעדט :אך אפט . ד״טשן ױאלעקט, זייזו נ־שט דעם דא פארשט״ען ~י ־תם־ד״טי ד״טשן, אפ־לו א־ך אױבנרעיחמאנטן װעל רע= צו א־לוםטדאצ״ע ״ד״טש״. אלס א ט נעװארן פאר געבראב: א־ז צ*בצע: א ד״טהז דערציילן א נע♦ ה- קענענױק ק״ן נישט פערד. א פאר גנבענען הסישן געױיכט ער־ ' פאד א־ם איב ער זאל ״ק׳ 1 א ר״טש נעבעטי סיש, האט דער אזױ א־בעתעזעצט: ״ד אט רער האט זעצן, װאם דער ר־בטער זאנ=• ״הערמ זיך א״ן, רער שוםט :אנט, אז איר האט געלאטכעט אםים און געשק איז עם נעכטן בין-םנחה-למעױב״. װאם דער ר״מש האט דעױסון פארשטאנק, קענט א־ד זיך שױן אל״ן פארשטעלן. עס א־ז נ־שט ק״ן װאונדער, ,־אס ״ר־ש, װאס האט פון א״ן ז״ט;עהאט אנםקענן ז־ך אזא שטארקן קעננער װי העבר־ײש, פון דער אנרעדער ז״ט אזא פולע דאלעקטן, פון דער יױטער ז״ט ױ נ־שט צו-פעסטע נראמאט־ק און א נ־שט פעסטן װאקאנולאױ, האט געדאדםם ־אבן אזא לאננע צ״ט ב־ז עס האט זיך אנטװ־קלט צי דער ה״נטיקעד ליטעראױשער מרהד״ ס־ף בל-ס־ף האט עס אבער נעמזזט לךמען. אין דער שפראכװיסנשאפט קענען שיר א״ן סלל: א ליטעראטור קק נישט געשאםן װעק אין א שפראך, װאס סען רעדט ד נישט, װאס לענט גישט: און דער־בעד-׳באטש ״ק האבן נעשאםן ױעדע רעליניעזע װעדק א־ן העברקש, האבן די געםוזמ אנקומען צו ״ז־יש, װען ז״ האבן נעװאלט שאםן א ל־םעראט,־,־. אזױ לאננ װי א שס־אך איז א שפראך מ־ט א סעס• טער גראמאמיק - מק ד זק לעבעױק, אדער טױט - קק זי